Uchwała to za mało, by rozstać się z prezesem na etacie

Kodeks spółek handlowych (dalej: k.s.h.) wyraźnie wskazuje, że korporacyjne uprawnienie do odwołania członka zarządu w każdym czasie nie pozbawia takiego pracownika roszczeń ze stosunku pracy (art. 203 par. 1 i art. 370 par. 1 k.s.h.).

Z członkiem zarządu można zawrzeć każdy rodzaj umowy o pracę, z wyłączeniem - z oczywistych względów - umowy na okres próbny. W praktyce członkowie zarządu zatrudniani są najczęściej na podstawie umowy na czas nieokreślony albo umowy terminowej. Modyfikacje tych umów w stosunku do typowych warunków wynikających z kodeksu pracy dopuszczalne są jednak o tyle, o ile nie są dla pracownika - członka zarządu mniej korzystne niż przepisy prawa pracy (art. 18 kodeksu pracy: dalej: k.p.).

Z dniem zakończenia pracy

Jako podstawa świadczenia pracy na stanowisku członka zarządu może być wykorzystana formuła umowy o pracę na czas wykonania określonej pracy, która rozwiązuje się z dniem wykonania pracy, dla której była zawarta (art. 30 par. 1 pkt 5 k.p.). Charakterystyczną cechą takiej umowy jest to, że nie może ona zostać wcześniej wypowiedziana.

W przypadku członka zarządu spółki oznacza to tyle, że umowa o pracę zawarta na czas wykonania pracy związanej z pełnieniem funkcji w zarządzie spółki ulega rozwiązaniu wskutek odwołania pracownika z funkcji członka zarządu (wyrok Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2013 r., sygn. akt II PK 224/12, Legalis nr 719284). Stosunek pracy wygasa wówczas automatycznie z chwilą utraty przez daną osobę funkcji członka zarządu, bez względu na to, czy w dacie np. odwołania z zarządu pracownik był na urlopie albo chorował. Z jej treści powinno jednak wynikać powiązanie okresu obowiązywania umowy ze świadczeniem pracy na stanowisku członka zarządu, bez przewidywania klauzul dopuszczających jej wcześniejsze rozwiązanie (przed utratą przez pracownika funkcji członka zarządu).

Okres skorelowany z kadencją

W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony należy wskazać konkretnie okres, na jaki umowa zostaje zawarta. Najczęściej będzie to okres skorelowany z kadencją członka zarządu, z którym zawierana jest umowa. Umowa rozwiązuje się wówczas z nadejściem przewidzianego w niej terminu, a strony nie muszą składać dodatkowych oświadczeń woli. Jeżeli umowa taka zawierana jest na okres powyżej 6 miesięcy, dopuszczalna jest klauzula o jej wcześniejszym rozwiązaniu z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia (art. 33 k.p.).

Jeżeli strony przewidziały w umowie możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia, wyłącza to kwalifikowanie takiej umowy jako umowy na czas wykonania określonej pracy (wyrok SN z 21 stycznia 2013 r., sygn. akt II PK 155/12, Legalis nr 680291). Strony mogą w treści umowy dookreślić, jakie okoliczności skutkować będą możliwością wcześniejszego wypowiedzenia umowy.

Bez zmiany charakteru zatrudnienia

Równie często jak umowy na czas określony z członkami zarządu zawierane są bezterminowe umowy o pracę. Tego typu umowy z jednej strony stabilizują sytuację pracowniczą członka zarządu i wyłączają konieczność zawierania kolejnych umów w przypadku powoływania danej osoby na kolejne kadencje w zarządzie. Z drugiej jednak mogą powodować sytuacje konfliktowe, zwłaszcza w przypadku gdy pracownik, który utracił funkcję w zarządzie, należy jednocześnie do grupy pracowników chronionych przed wypowiedzeniem, np. ze względu na ochronę przedemerytalną. Dodatkowo pojawia się problem, czy pracownik odwołany z zarządu zobowiązany jest świadczyć pracę, gdy umowa o pracę dotyczyła świadczenia pracy tylko w charakterze członka zarządu.

Jeżeli pracownik zostanie odwołany z funkcji członka zarządu, to w przypadku umowy na czas nieokreślony i tak będzie pracownikiem spółki. Nie zmienia się bowiem charakter jego zatrudnienia tylko dlatego, że zostaje on odwołany z funkcji w organie osoby prawnej typu korporacyjnego. Stosunek pracy jest odrębny od stosunku organizacyjnego i dla jego zmiany trzeba dokonać stosownych oświadczeń woli, normowanych prawem pracy (wyrok SN z 25 lutego 2009 r., sygn. akt II PK 189/08, Legalis nr 242736).

W przypadku odwołania z funkcji członka zarządu fakt ten z reguły stanowić będzie uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi zatrudnionemu w charakterze członka zarządu (wyrok SN z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt I PK 296/02, Legalis nr 215276). Z chwilą odwołania pracownika z zarządu traci on bowiem możliwość wykonywania swojej podstawowej powinności pracowniczej - świadczenia pracy w charakterze członka zarządu. Dla uniknięcia sporów strony mogą zatem zawrzeć odpowiednie uzgodnienie.

W przypadku gdy pracownik należy do grupy pracowników chronionych przed wypowiedzeniem, pozostaje rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo zaproponowanie innego stanowiska w trybie wypowiedzenia zmieniającego.

@RY1@i02/2014/055/i02.2014.055.21700060a.802.jpg@RY2@

Halina Kwiatkowska radca prawny, partner w kancelarii prawnej Chałas i Wspólnicy

Halina Kwiatkowska

radca prawny, partner w kancelarii prawnej Chałas i Wspólnicy