Przerwa międzylekcyjna to także czas pracy

Jestem nauczycielem dyplomowanym języka polskiego w szkole podstawowej. Firma, która prowadziła w placówce sklepik, wycofała się z tej działalności. Czy będę mogła zająć się tą działalnością i w przerwach międzylekcyjnych sprzedawać w tym sklepiku?

Wykonywanie przez nauczyciela w czasie pracy czynności związanych z zaopatrzeniem i sprzedażą w sklepiku szkolnym (w przerwach międzylekcyjnych) naruszałoby art. 42 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (dalej: KN). Zgodnie bowiem z tym przepisem czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień.

Różne rodzaje zajęć

W swoim 40-godzinnym trybie pracy nauczyciel musi prowadzić:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, realizowane bezpośrednio z uczniami lub wychowankami bądź na ich rzecz;

2) inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów.

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształcenie i doskonalenie zawodowe.

Zajęcia dydaktyczne to czas spędzony przez nauczyciela w klasie szkolnej, odmierzany dzwonkami na lekcję i przerwę, dyktowany planem lekcji i zaliczany do pensum nauczyciela, a w przypadku obciążeń nauczyciela w liczbie wykraczającej poza etat (18 godzin) - do godzin nadliczbowych.

Zajęcia wychowawcze, w odróżnieniu do dydaktycznych, przydzielane są nauczycielom wychowawcom, czyli tym, którzy sprawują bezpośrednią opiekę nad zespołem uczniów i kierują życiem klasy. Są one objęte planem lekcji i - tak jak w poprzednim przypadku - mogą być częścią pracy ponadwymiarowej.

Zajęcia opiekuńcze z kolei stanowią formę pełnionego nadzoru nad podopiecznymi. Ujęte często w harmonogramie zajęć pozalekcyjnych przyjmują różne formy (np. dyżury obiadowe lub przeznaczone na pomoc w odrabianiu lekcji).

Przerwy międzylekcyjne

Z powyższych uregulowań wynika, że okres przerwy międzylekcyjnej wliczany jest do czasu zajęć dydaktycznych. Niedopuszczalne jest więc wykonywanie innych czynności, w tym sprzedaż w sklepiku szkolnym, które nie są związane z nauczaniem.

Oprócz powyższych zajęć nauczyciel musi realizować obowiązki wynikające ze statutu szkoły. Do nich zalicza się pełnienie dyżurów w trakcie przerw między lekcjami. Zgodnie z par. 14 ust. 1 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach uczniowie spędzają przerwy w zajęciach pod nadzorem nauczyciela. Jeżeli pozwalają na to warunki atmosferyczne, powinno się umożliwić uczniom przebywanie w czasie przerw na świeżym powietrzu.

Na podstawie statutu w szkole powinien zostać opracowany regulamin oraz harmonogram dyżurów nauczycieli w czasie przerw między lekcjami, który zatwierdzany jest przez radę pedagogiczną. Harmonogram dyżurów opracowywany jest w oparciu o plan lekcji z uwzględnieniem jego zmian. Rozkład dyżurów powinien uwzględniać też specyfikę szkoły (np. możliwy czas dojścia nauczyciela na dyżur) czy nauczanych przedmiotów (np. sprzątanie sprzętu po doświadczeniu na lekcji chemii).

Z orzecznictwa

Za nadzór nad uczniami i zapewnieniem im bezpieczeństwa podczas lekcji, przerw między lekcjami i zajęć pozalekcyjnych odpowiedzialni są nauczyciele. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego (wyroki: z 3 stycznia 1974 r., sygn. akt II CR 643/73, OSP 1974/10/202, oraz z 22 sierpnia 1968 r., sygn. akt II CR 326/68, OSNC 1969/5/98), z którego wynika, że obowiązkiem administracji szkolnej i nauczycieli jest opieka i nadzór zapewniający bezpieczeństwo powierzonych im uczniów na terenie szkoły. Obowiązek ten występuje wtedy, gdy uczniowie danej szkoły pozostają pod kierunkiem nauczycieli lub pracowników administracji szkolnej w czasie lekcji, przerw pomiędzy zajęciami i innych zajęć organizowanych przez szkołę.

Sąd apelacyjny w Łodzi w wyroku z 14 listopada 2012 r. (sygn. akt I ACa 854/12, Legalis) wskazał, że niezapewnienie uczniom opieki podczas przerwy międzylekcyjnej stanowi uchybienie wymogom obowiązującego statutu.

Dyżury na przerwach obowiązują wszystkich nauczycieli pracujących w danej szkole. Nie funkcjonuje w oświacie bowiem jakikolwiek przepis, który zwalniałby określoną grupę nauczycieli z obowiązku pełnienia dyżurów między lekcjami.

Przykładowa procedura pełnienia dyżurów

● Nauczyciele w ramach obowiązków służbowych zobowiązani są do pełnienia dyżurów w czasie przerw lekcyjnych według ułożonego na bieżący rok, imiennego harmonogramu, wywieszonego na tablicy ogłoszeń w pokoju nauczycielskim.

● W przypadku nieobecności wyznaczonego nauczyciela zastępuje go ten nauczyciel, który pełni za niego zastępstwo na lekcji przed daną przerwą.

● Celem dyżurów jest zapewnienie uczniom pełnego bezpieczeństwa przy jednoczesnym zagwarantowaniu maksimum wypoczynku po odbytych zajęciach.

● Miejscem dyżuru są: korytarze, schody, sanitariaty, toalety.

● Dyżurujący nauczyciele powinni w czasie przerwy znajdować się w takim miejscu, aby w zasięgu ich wzroku pozostawał cały obszar dyżurowania.

● W czasie przerwy wszystkie klasy, w których nie znajduje się nauczyciel, powinny być zamknięte.

● Nauczyciele pełniący dyżur na korytarzu powinni całkowicie skupić się na zapewnieniu uczniom pełnego bezpieczeństwa podczas przerwy dla uniknięcia konfliktów, bójek, wypadków.

● Nauczyciel zawiadamia dyrektora szkoły o zauważonych podczas dyżuru zniszczeniach mienia szkolnego lub innych zdarzeniach zagrażających zdrowiu i bezpieczeństwu uczniów i pracowników szkoły.

● Nauczyciel nie może pod żadnym pozorem zejść z dyżuru bez ustalenia zastępstwa i poinformowania o tym fakcie dyrektora lub wicedyrektora.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 42 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191).

Par. 14 ust. 1 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2012 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69 z późn. zm.).