Bez skazy nie tylko w urzędzie

Ze względu na wymóg wysokich kwalifikacji i charakter wykonywanych zadań członek służby cywilnej odpowiada dyscyplinarnie za naruszenie powierzonych obowiązków. Taka odpowiedzialność przewidziana jest też w innych pragmatykach służbowych. Najczęściej jednak obejmuje ona pracowników mianowanych. W służbie cywilnej ma ona szerszy zasięg bowiem dotyczy także pracowników kontraktowych.

Fora internetowe członków służby cywilnej pełne są postów w których pisze się, że postępowania dyscyplinarne nie są wszczynane przez kierowników urzędów, bo boją się oni, że przy okazji wyjdą na jaw bliżej nieokreślone przekręty. Trudno stwierdzić, na ile te opinie są uzasadnione. Tak samo można założyć, że niejednokrotnie wynika to z chęci uniknięcia trudnej i długotrwałej procedury. Pamiętać jednak należy, że w razie naruszenia obowiązków wszczęcie w stosunku do urzędnika i pracownika służby cywilnej postępowania dyscyplinarnego nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu kierownika urzędu. Przeciwnie, jeżeli stwierdzi on, że zachowanie członka korpusu służby cywilnej stanowiło naruszenie określonego obowiązku, powinien polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania wyjaśniającego (por. wyrok SN z 11 marca 2008 r., sygn. akt II PK 193/07, Legalis nr 167608).

Zakres zadań

Obowiązki członka korpusu służby cywilnej, których naruszenie może prowadzić do odpowiedzialności dyscyplinarnej, to nie tylko te zadania, które wymienione są w art. 76 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm., dalej "u.s.c."). Do tego dochodzi obowiązek postępowania zgodnego ze złożonym ślubowaniem i te dotyczące zachowań niezwiązanych z pracą, objętych wymogiem godnego zachowania nie tylko w ramach służby, ale i poza nią (art. 76 ust. 1 pkt 7 u.s.c.).

Jednym z zadań jest m.in. przestrzeganie konstytucji i innych przepisów prawa. Obowiązek ten zwany jest zasadą legalizmu. Jest ona ściśle związana z wymogiem wysokich kwalifikacji, co wiąże się z obowiązkiem znajomości prawa. Odstępstwem od tej reguły jest art. 77 ust. 2 u.s.c., który przewiduje, że członek korpusu musi wykonać polecenie przełożonego niezgodne z prawem, w razie pisemnego potwierdzenia. Przy czym nie dotyczy to polecenia, którego wykonanie stanowiłoby popełnienie przestępstwa lub wykroczenia. W takiej jednak sytuacji sprzeczne z prawem postępowanie członka korpusu jest następstwem naruszenia obowiązku przestrzegania prawa przez osobę, która wydała nielegalne polecenie.

Państwu i obywatelom

Od członka korpusu służby cywilnej wymaga się czegoś więcej niż od "zwykłego pracownika". Nie tylko musi on dbać o dobro pracodawcy, ale także jest zobowiązany do traktowania służby cywilnej jako służby państwu i jego obywatelom. Przestrzegając tej zasady członek korpusu służby cywilnej m.in. nie może proponować ani podejmować działań, które by ją naruszały (par. 3 zarządzenia nr 70 prezesa Rady Ministrów z 6 października 2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej, M.P. nr 93, poz. 953, dalej: "kodeks etyki").

Członek korpusu musi rzetelnie, bezstronnie, sprawnie i terminowo wykonywać powierzone mu zadania. Obowiązek rzetelnego wykonywania zadań znajduje rozwinięcie w par. 2 kodeksu etyki. Natomiast bezstronne ich wykonywanie powinno być utożsamiane z działaniem na podstawie i w granicach prawa. Ponadto czynności wykonywane przez członków służby cywilnej muszą być wolne od preferencji politycznych, światopoglądowych, religijnych oraz niezależne od innych wpływów. Ponadto art. 78 u.s.c. zakazuje bezwzględnie:

wkierowania się interesem jednostkowym lub grupowym przy wykonywaniu obowiązków służbowych,

wpublicznego manifestowania poglądów politycznych,

wuczestniczenia w strajku lub akcji protestacyjnej zakłócającej normalne funkcjonowanie urzędu,

włączenia zatrudnienia w służbie cywilnej z mandatem radnego.

Dochowanie tajemnicy

Kolejnym obowiązkiem zawartym w katalogu z art. 76 u.s.c. jest obowiązek dochowania tajemnicy ustawowo chronionej. Zakres informacji reguluje m.in. ustawa o ochronie informacji niejawnych. Co więcej, członkowie korpusu służby cywilnej, na podstawie odrębnych aktów prawnych, mogą być zobowiązani do przestrzegania innego rodzaju tajemnic, np. tajemnicy zawodowej radcy prawnego.

Godne zachowanie

Na członku korpusu spoczywa powinność godnego zachowywania na służbie i poza nią. Ma to zapobiec wszystkiemu, co mogłoby przynieść ujmę stanowisku. W założeniu ustawodawcy w służbie cywilnej powinny pracować osoby cieszące się zaufaniem społecznym. Zatem osoba piastująca funkcję publiczną musi cechować się autorytetem moralnym i zawodowym, aby mogła w oczach społeczeństwa zasługiwać na powszechny szacunek. Istotne jest, że obowiązek godnego zachowania się musi być przestrzegany nie tylko podczas wykonywania czynności służbowych, ale również w życiu prywatnym. [przykład]

Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.s.c. członkowie korpusu służby cywilnej muszą wykonywać polecenia służbowe przełożonych. W przypadku zawinionego niewykonania przez członka korpusu służby cywilnej polecenia władzy służbowej, co do którego istniał obowiązek jego realizacji, stanowi ono podstawę jego odpowiedzialności dyscyplinarnej.

PRZYKŁAD

Niewłaściwe relacje ze współpracownikami

Pracownica urzędu wojewódzkiego wielokrotnie wykazywała niewłaściwy stosunek do współpracowników. W ten sposób, że pomimo próśb i upomnień nie była chętna do budowania dobrych relacji z nimi, nie służyła pomocą merytoryczną zwłaszcza w stosunku do nowo zatrudnionych i niedoświadczonych pracowników. Przez swoje postępowanie naruszyła obowiązek godnego zachowania się podczas wykonywania czynności służbowych.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl

trzy pytania do eksperta

Rozmowa z Krzysztofem Chybą, radcą prawnym

@RY1@i02/2014/044/i02.2014.044.08800040a.802.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba radca prawny specjalizujący się w prawie pracy

Członek służby cywilnej nie może kierować się interesem jednostkowym lub grupowym. Co oznacza w praktyce ten zakaz?

Ma on zapobiegać wszelkim przejawom korupcji i nepotyzmu w służbie cywilnej. Zakaz ten ma też eliminować sytuacje, które mogłyby zostać uznane za faworyzowanie i sprzyjanie danej jednostce lub grupie. Wiąże się on z regulacjami ustawy o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa, która mówi, że organy władzy publicznej obowiązane są niezwłocznie udostępniać w Biuletynie Informacji Publicznej informacje o działaniach podejmowanych wobec nich przez podmioty wykonujące zawodową działalność lobbingową, wraz ze wskazaniem oczekiwanego przez te podmioty sposobu rozstrzygnięcia.

Czy zakaz publicznego manifestowania poglądów politycznych uniemożliwia członkowi służby cywilnej kandydowanie np. na radnego?

Przynależność do korpusu służby cywilnej nie odbiera jej członkowi biernego prawa wyborczego. Zatem kandydowanie w wyborach nie oznacza samo przez się publicznego manifestowania poglądów politycznych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie (wyrok z 22 listopada 2012 r., sygn. akt III APo 14/12) znaczenie wyrażenia "publicznie manifestować poglądy polityczne" jest jednoznaczne i przekłada się na publiczne głoszenie przekonań, poglądów, własnego sposobu myślenia. Aby publicznie manifestować poglądy polityczne, trzeba je publicznie wypowiadać. Zdaniem tego sądu brak aktywnego udziału w kampanii wyborczej, podczas której kandydat mógłby głosić swoje poglądy polityczne, wyłącza możliwość postawienia członkowi służby cywilnej zarzutu naruszenie omawianego zakazu. Warto też zwrócić uwagę, że z art. 78 ust. 4 u.s.c. wynika zakaz łączenia zatrudnienia w służbie cywilnej ze sprawowaniem mandatu radnego. Jeżeli więc niedopuszczalne byłoby kandydowanie na radnego, ustawodawca nie przewidziałby tej regulacji.

Członek służby cywilnej nie może podejmować dodatkowego zatrudnienia oraz zajęć zarobkowych bez pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu. Czy dotyczy to także umów cywilnoprawnych?

Tak, ponieważ sformułowanie "zajęcia zarobkowe" należy rozumieć jako wszelkie formy zarobkowania, także na podstawie umów cywilnoprawnych (np. o dzieło, zlecenie, o pracę nakładczą, agencyjną) oraz jako podejmowanie działalności gospodarczej. Urzędnicy i pracownicy służby cywilnej nie mogą podejmować działań, które byłyby poczytane jako niezgodne z misją służby cywilnej albo w sposób negatywny wpływałyby na ocenę ich rzetelności oraz bezstronności. Niedopuszczalne jest także wykonywanie czynności, które nie byłyby do pogodzenia z obowiązkiem utrzymania tajemnicy ustawowo chronionej. Zakresem zakazu są objęte zarówno zajęcia odpłatne, jak i nieodpłatne.

Rozmawiał Leszek Jaworski