Prawo pracy

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela [część III – ostatnia]

19 września 2018

Ten tekst przeczytasz w 138 minut

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967) – wyciąg

W ostatniej części komentarza do znowelizowanych przepisów Karty nauczyciela omówione zostaną zmiany dotyczące uprawnień nauczycieli.

I tak, nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatku wiejskiego do czasu wygaśnięcia stosunku pracy. Stan nieczynny jest szczególnym rozwiązaniem przyjętym w pragmatyce zawodowej. Nauczyciel, chociaż nie realizuje zajęć (bo nie ma takiego obowiązku), otrzymuje wynagrodzenie. Przy czym jego stosunek pracy podlega zawieszeniu na okres sześciu miesięcy, a po tym czasie zatrudnienie wygasa. Od tego mechanizmu rozpocznie się omawianie zmian w Karcie nauczyciela wprowadzone ustawą z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (dalej nowelizacja). Ta właśnie nowelizacja zlikwidowała dodatki socjalne (m.in. prawo do: lokalu mieszkalnego, osobistego użytkowania działki gruntu szkolnego i zajmowania mieszkań w budynkach szkolnych i użytkowanych przez szkoły). Spośród tego typu składników pensji pozostawiono jedynie dodatek wiejski. Przysługuje on nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do pięciu tysięcy mieszkańców. Wynosi on 10 proc. wynagrodzenia zasadniczego. Organ prowadzący szkołę może podwyższyć ten dodatek zatrudnionemu na terenie wiejskim, na którym jest deficyt kadr.

Kolejnym rozwiązaniem, które zostanie omówione w komentarzu, będzie m.in. ograniczenie wymiaru zatrudnienia nauczyciela, którego podstawą nawiązania stosunku pracy jest mianowanie. Zgoda na obniżenie etatu dla takiego pedagoga jest formą zachowania pracy. Co do zasady musi on pracować w pełnym wymiarze zajęć. Mechanizm, który ma mu to zagwarantować, wprowadza komentowana nowelizacja. Zgodnie z nią dyrektor szkoły ma obowiązek, gdy powstanie taka możliwość, w pierwszej kolejności zwiększyć wymiar zatrudnienia temu nauczycielowi, który zgodził się na redukcję etatu.

Ważną zmianą jest określenie wprost w pragmatyce pensum nauczycielom wspomagającym na poziomie 20 godzin. Z kolei 22 godzin wynosi według nowelizacji pensum pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych (z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych).

Omówione zostaną także zmiany dotyczące wprowadzenia zakazu przydzielania godzin ponadwymiarowych kadrze kierowniczej w przypadku, gdy korzysta ona z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.

Dużo miejsca w komentarzu poświęcono przepisom dotyczącym zmian w zasadach przyznawania urlopu wypoczynkowego. Tu istotną nowością jest wprowadzenie możliwości skorzystania z wypoczynku przez członków kadry kierowniczej w szkole przez cały rok szkolny, a nie – jak było poprzednio – tylko w czasie ferii zimowych i letnich. Skutkowało to koniecznością nowelizacji przepisów dotyczących urlopu uzupełniającego. Dyrektorzy i wicedyrektorzy placówek dzięki niemu mieli zagwarantowany urlop w przypadku, gdy musieli przebywać w pracy w czasie ferii. Obecnie tego problemu już nie będzie, gdyż wypoczywać mogą także poza okresem feryjnym w terminach ustalonych w planie urlopów. ©℗

TYDZIEŃ Z KOMENTARZAMI – baza publikacji

Dotychczas w tygodniku Kadry i Płace komentowaliśmy m.in. ustawy:

z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych
z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
z 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców
z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych
z 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych
z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy
z 13 kwietnia 2007 r. o PIP
z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę
z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych
z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
z 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni

Przeoczyłeś tygodnik? Znajdziesz go w wydaniach dgp na www.edgp.gazetaprawna.pl

Wykaz skrótów

JST – jednostka (lub jednostki) samorządu terytorialnego

KN – ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967)

k.p. – ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.)

k.p.a. – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.)

p.p. – ustawa z 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1481 ze zm.)

r.s.o.p.u.n.u. – rozporządzenie ministra zdrowia z 19 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia (Dz.U. poz. 190)

r.s.s.u.n. – rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1632)

r.s.w.d.u.r. – rozporządzenie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej z 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U. poz. 2243)

r.s.w.m.s.w. – rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 416 ze zm.)

r.s.w.o.k. – rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz.U. poz. 1578)

SIO – System Informacji Oświatowej

u.e.r.f.u.s. – ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun duszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 ze zm.)

u.f.z.o. – ustawa z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. poz. 2203)

u.p.o. – ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.)

u.p.w. – ustawa z 14 grudnia 2016 r. – przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 60 ze zm.)

u.r.d.s. – ustawy z 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (Dz.U. poz. 1240)

u.r.z.s. – ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 511 ze zm.)

u.s.m.p. – ustawa z 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1155)

u.ś.o.z. – ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510)

u.ś.p.u.s. – ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1368 ze zm.)

Leszek Jaworski

prawnik

Art. 20. [Rozwiązanie stosunku pracy. Przeniesienie w stan nieczynny]

1–5c. […]

1. Dyrektor szkoły w razie:

1) całkowitej likwidacji szkoły rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy;

2. Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w ust. 1, przysługują świadczenia określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

3–4. […]

5. Okres wypowiedzenia może być skrócony do 1 miesiąca, z tym że w takim wypadku nauczycielowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia w wysokości wynagrodzenia liczonego jak za okres urlopu wypoczynkowego. Okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się nauczycielowi pozostającemu w tym okresie bez pracy do okresu zatrudnienia.

5a. O zamiarze wypowiedzenia nauczycielowi stosunku pracy z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2 dyrektor szkoły zawiadamia reprezentującą nauczyciela zakładową (międzyzakładową) organizację związkową, która w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia może zgłosić na piśmie dyrektorowi szkoły umotywowane zastrzeżenia.

5b. Po rozpatrzeniu stanowiska organizacji związkowej, a także w razie niezajęcia przez nią stanowiska w ustalonym terminie, dyrektor szkoły podejmuje decyzję w sprawie wypowiedzenia.

5c. Wypowiedzenie jest bezskuteczne w przypadku złożenia przez nauczyciela, w terminie do 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy z przyczyn określonych w ust. 1 pkt 2, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym stosunek pracy wygasa. Wygaśnięcie stosunku pracy powoduje dla nauczyciela skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w zakresie świadczeń przedemerytalnych.

6. Nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5, do czasu wygaśnięcia stosunku pracy.

7. […]

8. W wypadkach podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania w tej samej lub w innej szkole nauczyciel pozostający w stanie nieczynnym może, na swój wniosek lub na wniosek dyrektora szkoły, podjąć pracę zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami w niepełnym lub w pełnym wymiarze zajęć, jednak na okres nie dłuższy niż okres stanu nieczynnego. Z tytułu wykonywania pracy nauczycielowi przysługuje odpowiednie do wymiaru zajęć wynagrodzenie, niezależnie od pobieranego wynagrodzenia z tytułu pozostawania w stanie nieczynnym.

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 6 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Artykuł 20 ust. 6 dotyczy ustalenia składników wynagrodzenia oraz innych świadczeń, które przysługują nauczycielowi w okresie stanu nieczynnego. Zmiana podyktowana jest m.in. likwidacją dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 54 ust. 1 KN.
Zgodnie z art. 20 ust. 5c KN wypowiedzenie jest bezskuteczne w przypadku złożenia przez nauczyciela, w terminie do 30 dni od dnia doręczenia wypowiedzenia stosunku pracy, pisemnego wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym stosunek pracy wygasa. W zakresie świadczeń przedemerytalnych spowoduje to skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem umowy z nauczycielem z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Przy czym przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny może nastąpić wówczas, gdy istnieje związek przyczynowy między zmianami organizacyjnymi szkoły a niemożnością dalszego jego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć. Skutek zmian polegający na niemożności zatrudnienia może być odłożony w czasie (porównaj wyrok SN z 4 grudnia 1998 r., sygn. akt I PKN 482/98). Nauczyciel może być przeniesiony w stan nieczynny nawet wtedy, gdy faktyczna likwidacja (całkowita lub częściowa) szkoły albo zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów szkoły następują z naruszeniem przepisów proceduralnych (porównaj wyrok SN z 4 kwietnia 2000 r., sygn. akt I PKN 581/99). Bezskuteczność wypowiedzenia, o którym mowa w art. 20 ust. 5c KN, oznacza, że złożone nauczycielowi wypowiedzenie traci swą moc prawną z chwilą złożenia przez nauczyciela wniosku o przeniesienie w stan nieczynny1. Praktyka oświatowa wskazuje, że stan nieczynny z art. 20 ust. 5c KN biegnie od 1 września do ostatniego dnia lutego kolejnego roku kalendarzowego2.
Sąd Najwyższy w wyroku z 18 grudnia 2002 r., sygn. akt I PK 15/02, wskazał, że dyrektor szkoły jest zobowiązany do poinformowania nauczyciela o możliwości przejścia – na jego wniosek – w stan nieczynny. Informacja taka może być przekazana w piśmie zawierającym oświadczenie woli o wypowiedzeniu nauczycielowi stosunku pracy (art. 20 ust. 1 pkt 2 KN). Zdaniem SN nauczyciel nie ma obowiązku złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny przed wypowiedzeniem mu przez dyrektora szkoły stosunku pracy oraz nie jest związany wyznaczonym mu przez dyrektora szkoły terminem do złożenia tego wniosku.
Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 5 listopada 2015 r., sygn. akt III PK 25/15, w razie złożenia przez nauczyciela wniosku o przeniesienie w stan nieczynny dyrektor szkoły nie narusza przesłanek ani kryteriów wcześniejszego wyboru nauczyciela do wypowiedzenia mu nauczycielskiego stosunku pracy, które stało się bezskuteczne z mocy dyspozycji art. 20 ust. 5c KN. Przy czym złożenie wniosku jest też aktem zgody nauczyciela na przeniesienie w stan nieczynny na warunkach wskazanych w przepisach, w tym zgody na to, że stosunek pracy wygaśnie w ustawowym terminie. Z kolei przeniesienie nauczyciela w stan nieczynny przez dyrektora szkoły jest konsekwencją złożenia wniosku, który w kategoriach prawnych jest dobrowolnym wyborem pracownika (wyrok SN z 27 października 2015 r., sygn. akt II PK 284/14).
Z kolei w wyroku z 13 maja 2014 r., sygn. akt I PK 260/13, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nauczyciel w stanie nieczynnym pozostaje nadal w stosunku pracy ze szkołą (z tym, że część praw i obowiązków nie jest wykonywana i w tym sensie stosunek ten ulega zawieszeniu). Skoro między stronami utrzymuje się stosunek pracy, to w razie ustania przyczyn przeniesienia nauczyciela w stan nieczynny (powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć) powinno dochodzić do pełnej jego realizacji. Służy temu – z jednej strony – zapewnienie nauczycielowi roszczenia o przywrócenie do pracy w pierwszej kolejności oraz, z drugiej strony, nałożenie na dyrektora placówki obowiązku takiego przywrócenia, a także ustanowienie obowiązku poddania się temu przywróceniu przez nauczyciela, pod sankcją wygaśnięcia stosunku pracy w razie odmowy podjęcia pracy. SN odniósł się w tym orzeczeniu do art. 20 ust. 7 KN, zgodnie z którym dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócenia do pracy w pierwszej kolejności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela pracy w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony lub na okres, na który została zawarta umowa, w tej samej szkole, na tym samym lub innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji. Odmowa podjęcia pracy przez nauczyciela powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z dniem odmowy3.
Zgodnie z art. 20 ust. 8 KN w przypadkach podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania w tej samej lub w innej szkole nauczyciel pozostający w stanie nieczynnym może – na swój wniosek lub na wniosek dyrektora szkoły – podjąć pracę zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami w niepełnym lub w pełnym wymiarze zajęć, jednak na okres nie dłuższy niż okres stanu nieczynnego. Z tytułu wykonywania pracy nauczycielowi przysługuje (odpowiednie do wymiaru zajęć) wynagrodzenie, niezależnie od pobieranej pensji z tytułu pozostawania w stanie nieczynnym. W literaturze wskazuje się, że praca ta nawiązywana jest na wniosek nauczyciela lub dyrektora szkoły. Artykuł 20 ust. 8 KN mówi, że uprawnienie nauczyciela do dodatkowego wynagrodzenia, odpowiedniego do wymiaru zajęć, jest wypłacane niezależnie od pobieranego wynagrodzenia z tytułu pozostawania w stanie nieczynnym. Zgodnie bowiem z art. 20 ust. 6 KN nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego do czasu wygaśnięcia stosunku pracy. Ponadto z art. 20 ust. 8 KN wynika, że dodatkowy stosunek pracy nawiązany przez nauczyciela w trakcie stanu nieczynnego nie powinien przekraczać okresu jego trwania. Jednak KN nie zawiera żadnej sankcji za naruszenie tej zasady4.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 KN dyrektor szkoły w razie:

1) całkowitej likwidacji szkoły – rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy;

2) częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć – rozwiązuje z nauczycielem stosunek pracy lub na wniosek nauczyciela przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN. W literaturze wskazuje się, że przez całkowitą likwidację szkoły należy rozumieć faktyczne zaprzestanie przez szkołę (placówkę) działalności edukacyjnej i wychowawczej na skutek decyzji podjętej przez organ prowadzący. Częściowa likwidacja szkoły oznacza zaś zmianę polegającą na rezygnacji przez placówkę z realizacji określonej grupy zadań. Przykład częściowej likwidacji szkoły to likwidacja filii szkoły lub jednej ze szkół funkcjonujących w ramach zespołu szkół. Przez pojęcie „zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmiany planu nauczania uniemożliwiającego dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć” należy rozumieć zmiany obojętne dla zakresu dotychczasowej działalności oświatowej, jednak wpływające na zmniejszenie potrzeb kadrowych, np. likwidacja klasy, utworzenie mniejszej liczby oddziałów w związku ze zmniejszonym naborem na dany rok szkolny5.

Częściowa likwidacja szkoły lub zmiany organizacyjne często wiążą się z wyborem nauczycieli do zwolnienia. Czynność ta nie może być dowolna lub dyskryminująca. Dyrektor wcześniej musi opracować kryteria w uzgodnieniu z zakładową (międzyzakładową) organizacją związkową. W razie zmian organizacyjnych w szkole przyjęte przez pracodawcę kryteria podlegają kontroli sądowej w celu dokonania oceny, czy rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem było uzasadnione (wyrok SN z 27 listopada 1997 r., sygn. akt I PKN 399/97). Problematyka doboru do zwolnień była przedmiotem stosunkowo szerokiej analizy orzeczniczej Sądu Najwyższego. W wyroku z 11 stycznia 2005 r., sygn. akt I PK 159/04, SN uznał, że wybór nauczyciela do zwolnienia z przyczyn częściowej likwidacji szkoły lub zmian organizacyjnych powinien być dokonany przy zastosowaniu kryteriów obiektywnych, niedyskryminujących, jasnych, czytelnych dla zainteresowanych. Zdaniem tego sądu, ale wyrażonym w wyroku z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt III PK 56/14, przy ocenie, czy zmiany organizacyjne uniemożliwiają dalsze zatrudnienie nauczyciela, należy uwzględnić wszystkie posiadane przez niego kwalifikacje nauczycielskie, a nie tylko kwalifikacje odnoszące się do przedmiotu, którego nauczał. Wybór do zwolnienia jednego z kilku nauczycieli nauczających określonego przedmiotu wymaga porównania ich sytuacji zawodowej w szczególności w zakresie: stażu zatrudnienia, doświadczenia zawodowego, zakresu wykształcenia przydatnego w pracy nauczyciela, stopnia awansu zawodowego, uprawnień do nauczania jednego lub kilku przedmiotów, osiągnięć dydaktycznych. Kryteria mogą się odnosić także do sytuacji osobistej nauczyciela (stan rodzinny, posiadanie innych źródeł dochodu, np. emerytury). SN uznał również, że w przypadku gdy sytuacja zawodowa i osobista nauczycieli jest zbliżona, dyrektor szkoły podejmując decyzję, powinien uwzględnić dalsze, dodatkowe okoliczności. Do takich znaczących okoliczności należy podstawa nawiązania stosunku pracy. Nie ulega wątpliwości, że stosunek pracy z mianowania bardziej stabilizuje nauczyciela w zatrudnieniu niż stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę, zwłaszcza zawartej na czas określony (wyrok SN z 14 grudnia 2000 r., sygn. akt I PKN 138/00). Ponadto długotrwałe, dezorganizujące pracę w szkole nieobecności nauczyciela w pracy z powodu choroby mogą uzasadniać jego wybór do przeniesienia w stan nieczynny (wyrok SN z 22 września 2000 r., sygn. akt I PKN 29/00). Brak zgody na obniżenie etatu nie jest podstawą do typowania nauczyciela mianowanego do zwolnienia (wyrok SN z 3 października 2006 r., sygn. akt III PK 57/06)6.
Zgodnie z art. 20 ust. 2 KN nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Natomiast nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę, z którym rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN, przysługują świadczenia określone w przepisach o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Na podstawie art. 20 ust. 2 KN w związku z art. 8 u.s.z.r.p.s.p. pracownikowi z powodu rozwiązania stosunku pracy w ramach zwolnienia przysługuje odprawa pieniężna w wysokości:

1) jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata;

2) dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat;

3) trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Odprawę pieniężną, o której mowa powyżej, ustala się według zasad obowiązujących przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, a jej wysokość nie może przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów. W 2018 r. jest to 31 500 zł (15 x 2100 zł = 31 500 zł). Zasady wyliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy nauczycieli reguluje r.s.z.u.w.e.p. Będą w niej więc uwzględnione wszystkie składniki wynagrodzenia wypłacane w czasie urlopu wypoczynkowego, a więc nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale także dodatki, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i doraźne zastępstwa itd.

Rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu (art. 20 ust. 3 KN). Warunek ten nie dotyczy nauczycieli szkół, w których w organizacji pracy nie przewidziano ferii szkolnych, nauczycieli placówek kształcenia ustawicznego oraz nauczycieli szkół, w których zakończenie cyklu kształcenia następuje w trakcie roku szkolnego (art. 20 ust. 4 KN). Z uwagi na treść art. 20 ust. 3 KN w szkołach feryjnych w maju występuje okres tzw. ruchu kadrowego, ponieważ stosunki pracy są wypowiadane w taki sposób, aby koniec okresu wypowiedzenia przypadał na koniec roku szkolnego. Wynika to z zasady, że okresy wypowiedzenia nie mają charakteru okresów sztywnych. Zgodnie z art. 30 par. 21 k.p. w zw. z art. 91c ust. 1 KN okres wypowiedzenia umowy o pracę obejmujący tydzień lub miesiąc albo ich wielokrotność kończy się odpowiednio w sobotę lub w ostatnim dniu miesiąca. Jeżeli więc pracodawca (lub pracownik) złoży oświadczenie woli w innym dniu niż sobota lub ostatni dzień miesiąca (art. 30 par. 21 k.p.), wówczas następuje przedłużenie okresu wypowiedzenia (wyrok SN z 12 lipca 2012 r., sygn. akt II PK 300/11). I tak wypowiedzenie złożone w maju, zgodnie z art. 20 ust. 3 KN, zacznie swój bieg z początkiem czerwca, zaś skończy się w ostatnim dniu sierpnia7. [przykład 1]

przykład 1

Okres wypowiedzenia

Dyrektor szkoły wręczył nauczycielowi wypowiedzenie stosunku pracy z 4 maja 2018 r. W związku z treścią art. 20 ust. 3 KN bieg wypowiedzenia rozpoczął się dopiero 1 czerwca 2018 r., bo skutek wypowiedzenia musi przypaść na koniec roku szkolnego, po 3 miesiącach wypowiedzenia. W tym przypadku na 31 sierpnia 2018 r.

przykład 2

Moment skrócenia okresu wypowiedzenia

Dyrektor technikum 31 maja 2018 r. z powodu zmian organizacyjnych w szkole wypowiedział umowę o pracę nauczycielce przebywającej na urlopie dla poratowania zdrowia. W trakcie biegnącego wypowiedzenia, tj. 5 czerwca 2018 r., złożył jej oświadczenie o skróceniu okresu wymówienia. Dyrektor nie mógł skrócić okresu wypowiedzenia w czasie, gdy już on biegł, ponieważ rozwiązanie stosunku pracy z tych przyczyn następuje z końcem roku szkolnego – po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu. Dla zachowania tego wymogu konieczne jest zatem, aby oświadczenie o wypowiedzeniu złożone zostało nauczycielowi do końca maja. Wprawdzie okres wymówienia może być skrócony do jednego miesiąca, jednak oświadczenie woli pracodawcy w tym zakresie może być złożone tylko łącznie z wypowiedzeniem umowy o pracę, a nie w okresie późniejszym. Tak orzekł Sąd Okręgowy w Legnicy w wyroku z 31 stycznia 2013 r. (sygn. akt V Pa 1/13). Jego zdaniem zasady skracania okresu wypowiedzenia umowy o pracę nauczycielowi, przewidziane w art. 20 ust. 5 KN są identyczne, jak te określone w art. 361 par. 1 k.p. W stosunku do tych ostatnich wypowiadał się wielokrotnie Sąd Najwyższy, który w uchwale z 9 lipca 1992 r. (sygn. akt I PZP 20/92) stwierdził, że dokonanie wypowiedzenia i określenie okresu wypowiedzenia, czyli momentu, w którym nastąpi rozwiązanie stosunku pracy, są nierozłączne. Nie można dokonać wypowiedzenia z określeniem trzymiesięcznego okresu, a następnie go skrócić. Godziłoby to bowiem w interes pracownika, dla którego przepis ten ma charakter gwarancyjny. Podobnie SN w wyroku z 5 listopada 2013 r., sygn. akt II PK 42/13, stwierdził, że oświadczenie pracodawcy o skróceniu okresu wypowiedzenia w trybie art. 361 par. 1 k.p. może być złożone tylko łącznie z wypowiedzeniem umowy o pracę, a nie w okresie późniejszym.

przykład 3

Nie ma zgody na ograniczenie wymiaru etatu

Dyrektor 1 lutego wystąpił do nauczyciela z propozycją ograniczenia zatrudnienia w trybie art. 20 ust. 2 KN. Aby ograniczenie było wiążące, musiał uzyskać zgodę nauczyciela na ograniczenie. Nauczyciel nie zgodził się na ograniczenie zatrudnienia. Wobec tego dyrektor szkoły 31 maja wypowiedział mu stosunek pracy na podstawie art. 20 KN. Wypowiedzenie zaczęło swój bieg dopiero z początkiem czerwca. ©℗

Trzymiesięczny okres wypowiedzenia może być skrócony do jednego miesiąca, z tym że w takim przypadku nauczycielowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wymówienia w wysokości wynagrodzenia liczonego jak za okres urlopu wypoczynkowego (art. 20 ust. 5 KN). Okres, za który przysługuje odszkodowanie, wlicza się nauczycielowi pozostającemu w tym czasie bez pracy do okresu zatrudnienia (art. 20 ust. 5 KN). Oświadczenie w sprawie skrócenia okresu wypowiedzenia musi być złożone równocześnie z wypowiedzeniem stosunku pracy. [przykład 2]
Po dokonaniu wyboru nauczyciela dyrektor szkoły musi o zamiarze wypowiedzenia stosunku pracy zawiadomić reprezentującą go organizację związkową (art. 20 ust. 5a KN). Jeśli przełożony nie jest pewien, czy związek reprezentuje nauczyciela, powinien wcześniej zapytać związek, czy nauczyciel do niego należy lub czy organizacja związkowa go reprezentuje. Może również zwrócić się do organizacji o udostępnienie listy pracowników korzystających z jej ochrony. Jeżeli jednak związek odmówi, zasłaniając się np. ochroną danych osobowych, nie zwalnia to dyrektora z obowiązku współdziałania ze związkiem w indywidualnych sprawach ze stosunku pracy. Dyrektor ma wówczas obowiązek zapytania związku konkretnie o zwalnianego nauczyciela (uchwała SN z 21 listopada 2012 r., sygn. akt III PZP 6/12). Związek ma siedem dni od otrzymania oświadczenia dyrektora w tej sprawie na zgłoszenie na piśmie umotywowanych zastrzeżeń co do zamiaru wypowiedzenia stosunku pracy (art. 20 ust. 5b KN). Mimo zgłoszenia zastrzeżeń przez związek bądź w razie braku jego reakcji decyzja co do wręczenia wypowiedzenia nauczycielowi (bądź nie) należy do dyrektora.
Zgodnie z art. 227 u.p.w. w latach szkolnych 2017/2018 i 2018/2019 do nauczycieli, o których mowa w art. 225 ust. 1 i 12 oraz art. 226 ust. 1 u.p.w., nie stosuje się art. 20 KN. Przy czym art. 127 u.p.w. ma zastosowanie do nauczycieli gimnazjów wygaszanych (art. 225 ust. 1 i art. 226 ust. 1 u.p.w.), a także do nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których są prowadzone klasy dotychczasowego gimnazjum (art. 225 ust. 12 u.p.w.). Należy zauważyć, że art. 227 u.p.w. w latach 2017–2019 dotyczy wszystkich nauczycieli szkół podstawowych przekształconych z gimnazjów, a także nauczycieli szkół, do których włączono gimnazja i w których funkcjonują oddziały gimnazjalne. Zdaniem K. Lisowskiego pod pojęciem nauczyciel gimnazjum należy rozumieć nauczyciela:

1) gimnazjum wygaszanego;

2) oddziału gimnazjalnego prowadzonego przy innej szkole;

3) szkoły, do której włączono gimnazjum i przy której prowadzone są oddziały gimnazjalne;

4) szkoły przekształconej z gimnazjum;

5) zespołu szkół, w którym funkcjonuje gimnazjum i który realizuje obowiązki w szkole gimnazjalnej;

6) uzupełniającego pensum w gimnazjum8.

W art. 225 u.w.p. zawarto odrębne (od tych określonych w KN) regulacje dotyczące przenoszenia w stan nieczynny i wypowiadania nauczycielskich stosunków pracy9.

Art. 22. [Uzupełnienie tygodniowego wymiaru zajęć]

1. Organ prowadzący szkołę może nałożyć na nauczyciela obowiązek podjęcia pracy w innej szkole lub szkołach i na tym samym lub – za jego zgodą – na innym stanowisku, w celu uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w wymiarze nie większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. W wypadku niewyrażenia zgody nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie za część obowiązkowego wymiaru zajęć.

2. Zasada ograniczenia zatrudnienia nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do wymiaru nie niższego niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć i proporcjonalnego zmniejszenia wynagrodzenia może być – za zgodą nauczyciela – stosowana również w wypadku, gdy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia, stosuje się przepisy art. 20.

2a. W przypadku rozwiązania z nauczycielem stosunku pracy z przyczyn, o których mowa w art. 20 ust. 1, lub przeniesienia go w stan nieczynny, po uprzednim zastosowaniu ust. 2, podstawą ustalenia odprawy, o której mowa w art. 20 ust. 2, lub wynagrodzenia, o którym mowa w art. 20 ust. 6, jest wynagrodzenie zasadnicze określone w przepisach wydanych na podstawie art. 30 ust. 5, ustalone odpowiednio do posiadanego przez nauczyciela stopnia awansu zawodowego i posiadanych kwalifikacji oraz z uwzględnieniem wymiaru zajęć obowiązkowych nauczyciela z miesiąca przypadającego bezpośrednio przed zastosowaniem ust. 2.

2b. W razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela, któremu ograniczono wymiar zatrudnienia, pracy w wymiarze wyższym niż wynikający z tego ograniczenia, w tej samej szkole, na tym samym lub za zgodą nauczyciela na innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji, dyrektor szkoły ma obowiązek w pierwszej kolejności zwiększyć wymiar zatrudnienia tego nauczyciela.

3. Do nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach, który w żadnej z tych szkół nie jest zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, łącznie jednak wymiar jego zajęć stanowi co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego stanowiska, nie ma zastosowania przepis art. 91b ust. 1.

4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, organ sprawujący nadzór pedagogiczny wyznacza dyrektora szkoły, który wykonuje czynności związane z odbywaniem stażu przez nauczyciela, w tym powołuje opiekuna stażu, dokonuje oceny pracy nauczyciela po zakończeniu stażu oraz wskazuje nauczycielowi właściwego dyrektora szkoły lub właściwy organ do złożenia wniosku o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego.

▶ Uwaga! Ust. 2b wszedł w życie 1 stycznia 2018 r., zaś zmieniony ust. 4 wszedł w życie 1 września 2018 r.

komentarz

Na wstępie komentarza do zmiany art. 22 KN należy wskazać, że celem tego przepisu jest stworzenie możliwości dalszego zatrudniania nauczyciela w szkole w sytuacji, gdy nie ma w niej wystarczającej liczby godzin zajęć, których realizację można mu powierzyć w ramach obowiązującego go wymiaru pensum. W takim przypadku nauczyciel, pozostając zatrudnionym w jednej szkole w pełnym wymiarze zajęć, wykonuje część swojego pensum w innym miejscu. Konstrukcję tę można zastosować, jeżeli w macierzystej szkole realizuje on zajęcia co najmniej w połowie obowiązującego go wymiaru. Uzupełnianie pozostałej części pensum może odbywać się w jednej szkole lub w kilku placówkach, jeżeli tylko w ten sposób można zapewnić realizację przez nauczyciela pełnego pensum. Jest to rozwiązanie szczególne, przewidziane w stosunkach pracy nauczycieli i nieregulowane w k.p. Nauczyciel zobowiązany przez organ prowadzący szkołę (wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, starostę, marszałka województwa) do prowadzenia zajęć w innej szkole (szkołach) pozostaje zatrudniony w dotychczasowym miejscu pracy w pełnym wymiarze zajęć, gdyż szkoła (szkoły), w której nauczyciel uzupełnia pensum, nie nawiązuje z nim odrębnego stosunku pracy. Uzupełnianie odbywa się wyłącznie do pełnego wymiaru pensum. Nauczyciel w szkole (szkołach), w której uzupełnia pensum, nie może mieć przydzielonych godzin ponadwymiarowych. Jeżeli szkoła ta chce powierzyć nauczycielowi realizację zajęć w wymiarze przekraczającym liczbę godzin koniecznych do uzupełnienia pensum, zawiera z nim odrębny stosunek pracy na liczbę godzin ponad pensum. Szkoła (szkoły), w której nauczyciel uzupełnia pensum, nie musi znajdować się w tej samej miejscowości co szkoła macierzysta10.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 pkt 2 KN dyrektor szkoły w razie częściowej likwidacji szkoły albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć rozwiązuje z nim stosunek pracy lub na wniosek nauczyciela przenosi go w stan nieczynny. Nauczyciel zatrudniony na podstawie mianowania może wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia w trybie określonym w art. 22 ust. 2 KN. Dotychczasowe przepisy nie zobowiązywały jednak dyrektora szkoły do zwiększenia wymiaru zatrudnienia nauczyciela, któremu uprzednio ograniczony został wymiar zatrudnienia, jeżeli powstanie taka możliwość. Dlatego też u.f.z.o. dodała w art. 22 KN ust. 2b, który stanowi, że w razie powstania możliwości podjęcia przez nauczyciela, któremu ograniczono wymiar zatrudnienia, pracy w wymiarze wyższym niż wynikający z tego ograniczenia, w tej samej szkole, na tym samym lub za jego zgodą innym stanowisku, pod warunkiem posiadania przez nauczyciela wymaganych kwalifikacji, dyrektor szkoły ma obowiązek w pierwszej kolejności zwiększenia wymiaru zatrudnienia tego nauczyciela. Przepis ten wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.
W okresie przejściowym, tj. do 31 sierpnia 2019 r., nauczyciel może być zobowiązany do uzupełniania pensum także w wymiarze większym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, jeżeli w dotychczasowym miejscu pracy nie jest możliwe zapewnienie mu prowadzenia zajęć w wymiarze co najmniej połowy pensum (art. 220 ust. 1 pkt 3 u.p.w.). Takie rozwiązanie ma na celu zapewnienie jak największej liczbie nauczycieli zatrudnienia w pełnym wymiarze w sytuacji likwidacji oraz przekształceń poszczególnych typów szkół11.
W kontekście art. 22 ust. 2 KN w literaturze wskazuje się, że przepis ten dotyczy jedynie nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania. Nie ma natomiast zastosowania do nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę (ta kategoria nauczycieli została objęta odrębną regulacją zawartą w art. 225 ust. 5 u.w.p.). Ograniczenie ma zastosowanie, jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć oraz nie istnieją warunki do uzupełnienia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych w innej szkole. W razie braku zgody nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania na ograniczenie wymiaru zatrudnienia i proporcjonalne zmniejszenie wynagrodzenia stosuje się art. 20 KN. Artykuł 22 ust. 2 KN nie zakreśla momentu, kiedy może być on zastosowany. Tak więc w przypadku zgody nauczyciela ograniczenie zatrudnienia może być zastosowane w każdym czasie (także w trakcie roku szkolnego) i bez względu na fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim (gdyż wiąże się jedynie ze zmianą wymiaru zatrudnienia). Jednak brak zgody na redukcję etatu oznacza konieczność zastosowania art. 20 KN, a więc także art. 20 ust. 3 KN, który stwierdza, że rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN następuje z końcem roku szkolnego po uprzednim trzymiesięcznym wypowiedzeniu12. [przykład 3]
Od 1 września 2018 r. zaczął obowiązywać w nowym brzmieniu ust. 4 art. 22 KN. Różnica między obecnym a dotychczasowym stanem prawnym polega na tym, że dyrektor szkoły nie dokonuje oceny dorobku zawodowego nauczyciela, lecz oceny pracy, ale dopiero po zakończeniu stażu. Zatem w przypadku nauczycieli, którzy wprawdzie w poszczególnych szkołach nie mają co najmniej 1/2 etatu, ale łączny wymiar ich zatrudnienia ze wszystkich stosunków pracy przekracza 1/2 etatu, organ sprawujący nadzór pedagogiczny wyznacza dyrektora szkoły, który wykonuje czynności związane z odbywaniem stażu przez nauczyciela. Chodzi o powołanie opiekuna stażu, dokonanie oceny pracy nauczyciela po zakończeniu stażu oraz wskazanie nauczycielowi właściwego dyrektora szkoły lub właściwego organu do złożenia wniosku o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego13.

Art. 23. [Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym]

1. Stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu:

1) na wniosek nauczyciela;

2) w razie czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – 270 dni, przy czym do okresu niezdolności do pracy wlicza się również przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w szkole, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia; w szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, o którym mowa w przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia;

3) w razie orzeczenia przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy;

4) (uchylony);

5) w razie uzyskania negatywnej oceny pracy dokonanej w trybie i na zasadach określonych w art. 6a;

6) w razie cofnięcia skierowania do nauczania religii w szkole na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

3–5.[…]

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 1 pkt 2 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Artykuł 23 KN dotyczy wyłącznie nauczycieli mianowanych i dyplomowanych, zatrudnionych na podstawie mianowania. W art. 23 ust. 1 KN określone zostały sytuacje, w których dyrektor szkoły ma obowiązek rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem (lub organ prowadzący w stosunku do dyrektora)14. Wyczerpujące wyliczenie powodów uzasadniających ustanie stosunku pracy jest wyrazem wzmożonej stabilizacji zatrudnienia charakterystycznej dla pracowników, których stosunek pracy został nawiązany w drodze mianowania. W odniesieniu do nauczycieli katalog przyczyn powodujących rozwiązanie stosunku pracy jest zawarty w art. 20 i 23 KN15.
Wskazać należy, że art. 23 ust. 1 pkt 2 KN do 31 grudnia 2017 r. brzmiał następująco: „Stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu w razie czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni, przy czym do okresu niezdolności do pracy wlicza się również przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w szkole, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia; w szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, o którym mowa w przepisach dotyczących świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia”.
W art. 76 pkt 18 u.f.z.o. doprecyzowano art. 23 ust. 1 pkt 2 KN przez wskazanie przypadków, w których rozwiązanie stosunku pracy następuje w terminie dłuższym niż po upływie 182 dni niezdolności do pracy. Przepis ten w brzmieniu nadanym mu przez tę regulację obowiązuje od 1 stycznia 2018 r. W uzasadnieniu projektu u.f.z.o. stwierdzono, że zgodnie z art. 8 u.ś.p.u.s. zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni. W związku z pojawiającymi się wątpliwościami, czy w przypadku wydłużonego okresu pobierania zasiłku chorobowego możliwe jest rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem po upływie 182 dni niezdolności do pracy (zwłaszcza mając na uwadze przepisy przewidujące ochronę trwałości stosunku pracy kobiet w ciąży), niezbędne było doprecyzowanie tej kwestii. W uzasadnieniu wskazano, że stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony (tak samo, jak w przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania) będzie zatem ulegało rozwiązaniu w razie czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą, jeżeli okres tej niezdolności przekracza 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni. Ponadto w uzasadnieniu czytamy: „Do okresu niezdolności do pracy wliczać się będzie również przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w szkole (zgodnie z odrębnymi przepisami) nie odbywają się zajęcia. W szczególnie uzasadnionych wypadkach okres nieobecności w pracy może być przedłużony o kolejne 12 miesięcy, o ile nauczyciel uzyska prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, o którym mowa w u.ś.p.u.s., lub zostanie mu udzielony urlop dla poratowania zdrowia. Zmiana ma ujednolicić sposób rozwiązywania stosunków pracy z nauczycielami, a jednocześnie dostosować przepisy w zakresie rozwiązywania stosunków pracy do przepisów regulujących okres zasiłkowy (182 lub 270 dni)”.
Ani KN, ani inne akty prawne nie zawierają definicji pojęcia „czasowa niezdolność do pracy”. Wskazane w art. 23 ust. 1 pkt 2 KN sformułowanie „czasowa niezdolność do pracy spowodowana chorobą” należy rozumieć zgodnie ze znaczeniem, jakie nadaje się mu w dyscyplinie macierzystej, tj. w ubezpieczeniach społecznych. Nawiązanie stosunku pracy powoduje automatycznie powstanie stosunku ubezpieczeniowego. Każdy pracownik staje się ubezpieczonym. Status prawny pracownika jako ubezpieczonego ma znaczenie dla bytu stosunku pracy. Najbardziej widocznym przykładem wpływu sytuacji ubezpieczonego na zatrudnienie jest osiągnięcie wieku emerytalnego, który w przypadku nauczycieli mianowanych stanowi samoistną przyczynę jego rozwiązania. Niezdolność do pracy definiuje u.e.r.f.u.s. Wedle art. 12 ust. 1 tej ustawy niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przepis ten określa jednak pojęcie niezdolności do pracy w rozumieniu u.e.r.f.u.s. Należy odróżnić je od czasowej niezdolności do pracy, której stwierdzenie jest przesłanką do przyznania wynagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Kwestię czasowej niezdolności do pracy reguluje u.ś.p.u.s., która odnosi się do wszystkich pracowników w rozumieniu k.p., w tym również do nauczycieli mianowanych. Regulacje u.ś.p.u.s. nie posługują się wprawdzie pojęciem czasowej niezdolności do pracy, ale w jej ujęciu wyrazem czasowego charakteru niezdolności do pracy jest choroba. „Niezdolność do pracy z powodu choroby” zatem jest tym samym co „czasowa niezdolność do pracy”. W zakresie stwierdzenia czasowej niezdolności do pracy nauczyciela z powodu choroby i możliwości rozwiązania z nim stosunku pracy z przyczyn wskazanych w art. 23 ust. 1 pkt 2 KN należy odpowiednio stosować przepisy u.ś.p.u.s. KN nawiązuje wprost do tej ustawy, stanowiąc, że okres nieobecności nauczyciela w pracy może przekraczać 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – 270 dni16.
W art. 23 ust. 1 pkt 2 KN zostały wskazane dwa okresy trwania choroby (180 i 270 dni). W tym zakresie istotne jest to, że zgodnie z art. 8 u.ś.p.u.s. okres zasiłkowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy z powodu choroby lub niemożności wykonywania pracy nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni. Artykuł 23 ust. 1 pkt 2 KN nie odnosi się wprost do „okresu zasiłkowego”, natomiast odwołuje się on do pojęcia „czasowa niezdolność nauczyciela do pracy spowodowana chorobą”. Jednak z praktycznego punktu widzenia i biorąc pod uwagę długość nieobecności w pracy uprawniającą pracodawcę do rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia, przepis ten musi być powiązany z „okresem zasiłkowym”, ale z pewnymi zastrzeżeniami. Natomiast przy ustalaniu okresu 182 dni „czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą” należy mieć na względzie dwie dodatkowe okoliczności. Do tego okresu wliczyć należy:

1) czas niezdolności do pracy, za które pracodawca wypłacił wynagrodzenie chorobowe trwające łącznie do 33 dni (art. 92 par. 1 pkt 1 k.p.);

2) przypadające w tym okresie przerwy obejmujące dni, w których w szkole, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia (art. 23 ust. 1 pkt 2 KN).

Zatem okres 182 dni czasowej niezdolności nauczyciela do pracy spowodowanej chorobą uwzględnia okres:

1) choroby, za który pracodawca wypłacił wynagrodzenie chorobowe;

2) przerw obejmujących dni, w których w szkole, zgodnie z odrębnymi przepisami, nie odbywają się zajęcia;

3) zasiłku chorobowego wypłacanego przez organ zasiłkowy.

Na użytek ustalania okresu 33 dni niezdolności do pracy uprawniającego do wynagrodzenia chorobowego uznać należy, że okresy niezdolności do pracy, za które pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, liczone są łącznie. Oznacza to, że okresy niezdolności do pracy w roku kalendarzowym podlegają sumowaniu, niezależnie od ich długości, długości przerw między nimi i szczegółowych przyczyn zdrowotnych powodujących niezdolność. Okresy, za które przysługuje wynagrodzenie gwarancyjne, liczone są od nowa z początkiem każdego roku kalendarzowego. Jeśli więc pracownik jest niezdolny do pracy z powodu choroby w ostatnich dniach roku kalendarzowego i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, a niezdolność ta trwa nadal w nowym roku kalendarzowym, to niezależnie od liczby dni, w których pobierał z tego tytułu wynagrodzenie w roku poprzednim, od 1 stycznia ma prawo do pobierania wynagrodzenia gwarancyjnego przez kolejne 33 dni. Jeśli jednak w ostatnich dniach roku kalendarzowego pracownik był niezdolny do pracy i pobierał zasiłek chorobowy, a niezdolność ta nieprzerwanie trwa dalej w nowym roku kalendarzowym, to nadal otrzymuje z tego tytułu zasiłek chorobowy. Prawo do wynagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy (zamiast zasiłku) nabędzie dopiero w razie kolejnej, objętej art. 92 k.p, niezdolności do pracy. Nawet więc jeden dzień przerwy w niezdolności do pracy w nowym roku kalendarzowym powoduje ustanie prawa do zasiłku i nabycie prawa do wynagrodzenia gwarancyjnego. Zgodnie z art. 9 ust. 2 u.ś.p.u.s. do okresu zasiłkowego wlicza się okresy poprzedniej niezdolności do pracy, spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekraczała 60 dni17.

Z art. 23 ust. 1 pkt 2 KN wynika, że nauczyciel po okresie zwolnienia lekarskiego może skorzystać ze świadczenia rehabilitacyjnego lub urlopu dla poratowania zdrowia, przez okres nie dłuższy niż 12 miesięcy. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie to przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy. Okres ten jest zatem równy okresowi, o który pragmatyka umożliwia przedłużenie nieobecności nauczyciela w szkole. Świadczenie rehabilitacyjne przyznaje się pracownikowi, który pomimo wyczerpania zasiłku chorobowego nadal pozostaje niezdolny do pracy i po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego nie nabył prawa do świadczenia rentowego lub emerytalnego. Świadczenie przysługuje na dokończenie leczenia osobom, wobec których okres zasiłkowy jest za krótki, a rokują one odzyskanie całkowitej zdolności do pracy. O okolicznościach uzasadniających przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych18.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 KN nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu nieprzerwanie co najmniej siedmiu lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia:

1) w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:

a) choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub

b) choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub

2) na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową

– w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku (zobacz komentarz do art. 73 KN).

W kontekście omówionej powyżej przesłanki warunkującej rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania warto przedstawić najważniejsze orzecznictwo Sądu Najwyższego w tej sprawie. I tak SN w wyroku z 28 czerwca 2016 r. (sygn. akt I PK 182/15) wskazał, że z złożenie przez nauczyciela wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia wyłącza – do czasu ewentualnego negatywnego rozpoznania tego wniosku przez dyrektora szkoły – możliwość rozwiązania z nim stosunku pracy na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 2 KN. W wyroku z 20 kwietnia 2016 r. (sygn. akt II PK 90/15) SN wyjaśnił, że okres dopuszczalnej czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, o którym mowa w art. 23 ust. 1 pkt 2 KN, nie ulega przedłużeniu o kolejne 12 miesięcy, gdy w dniu złożenia przez pracodawcę oświadczenia woli, zmierzającego do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem, przekroczony już został okres 182 dni tej niezdolności, a nauczyciel przedstawia orzeczenie lekarskie wskazujące na potrzebę skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia w terminie późniejszym. Z kolei w wyroku z 9 lutego 2012 r. (sygn. akt I PK 95/11) SN uznał, że dyrektor szkoły ma prawo zwolnić bez wypowiedzenia nauczyciela mianowanego po 182 dniach choroby, nawet jeśli ten w późniejszym terminie otrzyma roczne świadczenie rehabilitacyjne z ZUS. Zgodnie natomiast z wyrokiem SN z 23 lutego 2010 r. (sygn. akt II PK 233/09) wyczerpanie okresu 182 dni czasowej niezdolności do pracy spowodowanej chorobą oraz zakończenie trwającego krócej niż rok urlopu dla poratowania zdrowia, w razie przedłużającej się niezdolności do pracy, stanowi obligatoryjną przesłankę rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania.

Art. 27. [Rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony]

1. Rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony następuje z końcem roku szkolnego, za trzymiesięcznym wypowiedzeniem.

2. (uchylony).

3. Do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony stosuje się również przepisy art. 23 ust. 1 pkt 2, 3, 5 i 6, ust. 2 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3–5.

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 3 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r. Tego samego dnia uchylono ust. 2.

komentarz

Należy zauważyć, że komentowany przepis przewiduje, że każda ze stron stosunku pracy – nauczyciel oraz dyrektor zatrudniającej nauczyciela jednostki organizacyjnej – może zdecydować się na jego rozwiązanie. W takim przypadku KN przewiduje złożenie przez jedną ze stron umowy zawartej na czas nieokreślony trzymiesięcznego wypowiedzenia, którego skutek nastąpi z końcem roku szkolnego. Warunek rozwiązania umowy z końcem roku szkolnego nie ma zastosowania do nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których organizacji pracy nie przewidziano ferii19.
W art. 27 KN od 1 stycznia 2018 r. uchylono ust. 2, który zawierał regulacje dotyczące możliwości rozwiązywania umowy o pracę w związku z długotrwałą niezdolnością do pracy. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym rozwiązanie umowy o pracę zawartej z nauczycielem na czas nieokreślony może nastąpić w każdym czasie i bez wypowiedzenia w razie niezdolności nauczyciela do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok, chyba że w szczególnie uzasadnionych wypadkach lekarz leczący stwierdzi możliwość powrotu do pracy w zawodzie nauczyciela. W tym wypadku okres nieobecności w pracy spowodowanej chorobą może być przedłużony do dwóch lat, licząc łącznie okres niezdolności do pracy i urlopu dla poratowania zdrowia. Regulacja ta nie korespondowała z przepisami dotyczącymi uprawnień pracowniczych w zakresie świadczeń chorobowych, a ponadto zawierała regulacje korzystniejsze niż te przewidziane w art. 23 ust. 1 pkt 2 KN dla nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania. Zdaniem K. Lisowskiego takie rozwiązanie było bez wątpienia skutkiem błędu legislacyjnego, ponieważ zasadą w pragmatyce nauczycielskiej było zagwarantowanie stabilniejszych warunków zatrudnienia dla stosunków pracy na podstawie mianowania. Dlatego też uchylono art. 27 ust. 2 KN, zaś w art. 27 ust. 3 KN wprowadzono regulację, zgodnie z którą do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony stosuje się również art. 23 ust. 1 pkt 2, 3, 5 i 6, ust. 2 pkt 3, 5 i 6 oraz ust. 3–5 KN. Zmiana bowiem polega na ustaleniu tych samych warunków rozwiązania umowy w czasie długotrwałej choroby20.
Zgodnie z art. 132 u.f.z.o. do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, którzy 1 stycznia 2018 r. są czasowo niezdolni do pracy z powodu choroby, a okres tej niezdolności przekracza 182 dni, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 30. [Wynagrodzenie nauczyciela]

1. Wynagrodzenie nauczycieli, z zastrzeżeniem art. 32, składa się z:

1) wynagrodzenia zasadniczego;

2) dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, za wyróżniającą pracę, funkcyjnego oraz za warunki pracy;

3) wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw;

4) nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyłączeniem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5.

2. Wysokość wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela uzależniona jest od stopnia awansu zawodowego, posiadanych kwalifikacji oraz wymiaru zajęć obowiązkowych, a wysokość dodatków odpowiednio od okresu zatrudnienia, jakości świadczonej pracy i wykonywania dodatkowych zadań lub zajęć, powierzonego stanowiska lub sprawowanej funkcji oraz trudnych lub uciążliwych warunków pracy.

3. Średnie wynagrodzenie nauczycieli stanowi dla:

1) nauczyciela stażysty – 100%,

2) nauczyciela kontraktowego – 111%,

3) nauczyciela mianowanego – 144%,

4) nauczyciela dyplomowanego – 184%

– kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

4. (uchylony)

5. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy oraz po zasięgnięciu opinii Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, określa, w drodze rozporządzenia:

1) corocznie wysokość minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego dla nauczycieli realizujących tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin, o którym mowa w art. 42 ust. 3, oraz dla nauczycieli, których tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin ustala się na podstawie art. 42 ust. 7, oraz sposób udokumentowania prawa do określonej stawki wynagrodzenia zasadniczego,

2) sposób obliczania wysokości stawki wynagrodzenia zasadniczego za jedną godzinę przeliczeniową i minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego dla nauczycieli realizujących tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin, o którym mowa w art. 42 ust. 4A,

3) wykaz stanowisk oraz sprawowanych funkcji uprawniających nauczyciela do dodatku funkcyjnego oraz ogólne warunki przyznawania nauczycielom dodatku motywacyjnego,

4) sposób ustalania wysokości wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy

– uwzględniając stopnie awansu zawodowego, poziom wykształcenia nauczycieli i wymiar zajęć obowiązkowych, stanowiska kierownicze w szkole i sprawowane funkcje, stopień zaangażowania nauczycieli w pracę oraz zapewniając, że wynagrodzenie za pracę w dniu wolnym od pracy uwzględnia osobistą stawkę zaszeregowania nauczyciela i dodatek za warunki pracy.

6. Organ prowadzący szkołę będący jednostką samorządu terytorialnego, uwzględniając przewidywaną strukturę zatrudnienia, określa dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego, w drodze regulaminu:

1) wysokość stawek dodatków, o których mowa w ust. 1 pkt 2, oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, z zastrzeżeniem art. 33 i 34,

2) szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, z zastrzeżeniem art. 35 ust. 3,

3) wysokość i warunki wypłacania składników wynagrodzenia, o których mowa w ust. 1 pkt 4, o ile nie zostały one określone w ustawie lub w odrębnych przepisach

– w taki sposób, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli, składające się ze składników, o których mowa w ust. 1, odpowiadały na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli, o których mowa w ust. 3.

6a. Regulamin podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli.

6b. (uchylony).

7. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, Ministrem Obrony Narodowej, ministrem właściwym do spraw rolnictwa, ministrem właściwym do spraw środowiska, ministrem właściwym do spraw gospodarki morskiej, ministrem właściwym do spraw żeglugi śródlądowej i ministrem właściwym do spraw rybołówstwa określi, w drodze rozporządzenia, dla nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez ministrów wysokość stawek dodatków, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z zastrzeżeniem art. 33, oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, wysokość i warunki wypłacania składników wynagrodzenia, o których mowa w ust. 1 pkt 4, o ile nie zostały one określone w przepisach ustawy lub w odrębnych przepisach, z zastrzeżeniem ust. 7a, uwzględniając wysokości średniego wynagrodzenia nauczycieli, o których mowa w ust. 3, oraz zróżnicowanie szkół prowadzonych przez poszczególnych ministrów.

7a–7b. [...]

8. Środki niezbędne na średnie wynagrodzenia nauczycieli, o których mowa w ust. 3, wraz z pochodnymi od wynagrodzeń, środki na dodatek za wyróżniającą pracę, środki na odpis, o którym mowa w art. 53 ust. 1, oraz środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli z uwzględnieniem doradztwa metodycznego, o których mowa w art. 70a ust. 1, są zagwarantowane przez państwo w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

8a. […]

9. (uchylony)

10–11. […]

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 1 pkt 4 i ust. 7 weszły w życie 1 stycznia 2018 r., a znowelizowane ust. 1 pkt 2 i ust. 8 wejdą w życie 1 września 2020 r.

komentarz

Artykuł 30 KN reguluje zasady wynagradzania nauczycieli poprzez określenie składników wynagrodzenia, wysokości średniego wynagrodzenia, uprawnień organów prowadzących szkoły w przedmiocie wynagrodzenia. KN przewiduje, że wynagrodzenie nauczycieli składa się z wynagrodzenia zasadniczego, dodatków, wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy. Wysokość wynagrodzenia zasadniczego została uzależniona od stopnia awansu zawodowego, posiadanych kwalifikacji oraz wymiaru zajęć obowiązkowych, a wysokość dodatków – w zależności od rodzaju – od okresu zatrudnienia (dodatek za wysługę lat), jakości świadczonej pracy i wykonywania dodatkowych zadań lub zajęć (dodatek motywacyjny), powierzonego stanowiska lub sprawowanej funkcji (dodatek funkcyjny) oraz trudnych lub uciążliwych warunków pracy (dodatek za warunki pracy). Szczegółowo warunki przyznawania dodatków określa r.s.w.m.s.w.21.
Od 1 września 2020 r. do art. 30 ust. 1 pkt 2 KN wprowadzony zostanie kolejny składnik wynagrodzenia nauczyciela w postaci dodatku za wyróżniającą pracę. Tego dnia wejdzie w życie zmiana art. 30 ust. 1 pkt 2 KN (art. 147 pkt 5 u.f.z.o.). Jest to związane z dodaniem nowego art. 33a KN, określającej prawo nauczyciela dyplomowanego do dodatku za wyróżniającą pracę. Dodatek za wyróżniającą pracę po raz pierwszy nauczyciele dyplomowani będą mogli otrzymać od 1 września 2020 r., jednak w docelowej wysokości, określonej w art. 33a ust. 1 KN, po raz pierwszy otrzymają dodatek 1 września 2022 r. W okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. dodatek za wyróżniającą pracę ustala się w wysokości:

a) od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – 3 proc.,

b) od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 6 proc.

– kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Zastosowanie okresu przejściowego wynika z konieczności zapewnienia środków finansowych na ten cel. Jednocześnie dodatek za wyróżniającą pracę został uwzględniony w art. 30 ust. 8 KN, dotyczącym zagwarantowania środków niezbędnych na wynagrodzenia nauczycieli w dochodach JST22.

W art. 30 ust. 1 pkt 4 KN dokonano zmiany związanej z likwidacją dodatku mieszkaniowego i prawa do mieszkania na terenie gminy, gdzie położona jest szkoła. Zmiana ta spowodowała konieczność dostosowania art. 30 ust. 1 pkt 4 KN do stanu prawnego obowiązującego po zlikwidowaniu ww. uprawnień i pozostawieniu jedynie prawa do tzw. dodatku wiejskiego23. Nowelizacja art. 30 ust. 1 pkt 4 KN weszła w życie 1 stycznia 2018 r.
W art. 30 ust. 7 KN uzupełniono listę ministrów współuczestniczących w wydaniu przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w tym przepisie. Uzupełnienie dotyczy ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej, ministra właściwego do spraw żeglugi śródlądowej i ministra właściwego do spraw rybołówstwa. Rozporządzenie to odnosi się do nauczycieli poszczególnych stopni awansu zawodowego, zatrudnionych w szkołach prowadzonych przez organy administracji rządowej. Akt ten reguluje wysokość stawek dodatków, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 KN, oraz szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, wysokość i warunki wypłacania składników wynagrodzenia, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 4 KN, o ile nie zostały one określone w przepisach ustawy lub w odrębnych przepisach. Zmiana ta podyktowana jest uzyskaniem przez ministra właściwego do spraw gospodarki morskiej, żeglugi śródlądowej i rybołówstwa kompetencji do zakładania i prowadzenia publicznych szkół: morskich, żeglugi śródlądowej oraz rybołówstwa24.
W art. 30 ust. 3 KN przewidziano uniwersalną konstrukcję prostych, procentowych wskaźników, które odniesione w każdym roku do kwoty bazowej (corocznie wyższej i ustalanej w ustawie budżetowej na dany rok) automatycznie decydują o ukształtowaniu się kwotowych wysokości średnich gwarantowanych ustawą wynagrodzeń nauczycieli na każdym ze stopni awansu. Tak ustalone kwoty określają jednocześnie zakres gwarancji ustawowych wysokości płac, do których ustalania zobowiązane są JST. W ostatnich latach w ustawie budżetowej powoływane są dwie kwoty bazowe dla nauczycieli: jedna obowiązująca od 1 stycznia, a druga od 1 września. Oznacza to, że w trakcie roku budżetowego gwarancje ustawowe dla średnich płac, wynikające z przeliczenia poniższych wskaźników i kwot bazowych, się zmieniają. Stosownie do art. 30 ust. 3 KN średnie wynagrodzenie nauczyciela:

1) stażysty wynosi – 100 proc.,

2) kontraktowego wynosi – 111 proc.,

3) mianowanego wynosi – 144 proc.,

4) dyplomowanego – wynosi 184 proc.

– kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Jak wynika z powyższego, podstawą do ustalenia średnich wynagrodzeń nauczycielskich jest kwota bazowa. Ustalenie jej na dany rok (lub część roku) pozwala przeliczyć wynagrodzenie średnie dla poszczególnych stopni awansu zawodowego. Definicja wynagrodzenia nauczycielskiego oraz wskaźnikowe średnie wynagrodzenie nauczycieli ogółem nie ma bezpośredniego związku z indywidualną i comiesięczną płacą nauczyciela. Definicja umożliwia natomiast skonfrontowanie wysokości składników i wypłat z szeregu tytułów występujących w KN ze średnim wynagrodzeniem nauczyciela w danym roku. Średnie wynagrodzenia wynikające ze wskaźników muszą być zrealizowane na każdym ze stopni awansu i w każdej JST (art. 30 ust. 6 KN)25.

Organ prowadzący będący JST ma możliwość podwyższania wynagrodzeń średnich (wskaźnikowych). Tak jak pracodawca ma możliwości ustalania płacy na poziomie dowolnie wyższym niż minimalne wynagrodzenie za pracę. Wynika to z następujących regulacji:

1) art. 30 ust. 6 KN – upoważniający samorząd do wydania aktu prawa miejscowego (regulaminu wynagradzania) ustanawiającego m.in. wysokość i szczegółowe zasady wypłacania dodatków, w tym wysokość dodatku motywacyjnego;

2) art. 30 ust. 10 i 10a KN – pozwalające wskazać w akcie prawa miejscowego (uchwale) samorządową tabelę minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego;

3) art. 36 KN – wskazujący także inne prawne formy uzgadniania warunków płacy, w tym zawieranie układów zbiorowych pracy, na zasadach ogólnych wynikających z działu 11 k.p.26.

Kompetencje ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w zakresie ustalania wysokości poszczególnych składników wynagrodzenia nauczycieli wynikają m.in. z art. 30 ust. 5 KN. Podstawowym uprawnieniem w powyższym zakresie jest coroczne ustalanie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli. Corocznie stawki wynagrodzenia zasadniczego są ustalane przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w załączniku do r.s.w.m.s.w. Stawki te znajdują się w treści załącznika w stosownej tabeli. Ta jest corocznie zmieniana przez nowelizację r.s.w.m.s.w. Ostatnia nowelizacja nastąpiła rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z 26 marca 2018 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. poz. 638).
Wysokość i warunki przyznawania określonych dodatków określa uchwała organu prowadzącego szkoły wydawana na podstawie art. 30 ust. 6 KN. Zgodnie z treścią art. 91d pkt 1 KN kompetencję tę wykonują odpowiednio rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa. Uchwała zawiera – jako załącznik – regulamin wynagradzania nauczycieli. Zgodnie z delegacją wskazaną w art. 30 ust. 6 KN regulamin określa szczegółowe warunki i wysokość stawek dodatków za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego oraz za warunki pracy, szczegółowe warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw oraz wysokość i warunki wypłacania nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, o ile nie zostały one określone w ustawie lub w odrębnych przepisach. Regulamin wynagradzania musi tak ustalać wysokość składników wynagrodzenia, aby średnie wynagrodzenia nauczycieli na obszarze działania danej JST odpowiadały co najmniej średnim wynagrodzeniom nauczycieli. Regulamin wynagradzania nauczycieli uchwalony na podstawie art. 30 ust. 6 KN nie jest regulaminem wynagradzania w rozumieniu art. 771 k.p. Regulamin wynagradzania nauczycieli jest aktem prawa miejscowego. Zgodnie z art. 30 ust. 6a KN uchwała samorządowa zawierająca regulamin wynagradzania podlega uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli27.

Art. 33a. [Dodatek za wyróżniającą pracę]

1. Nauczycielowi dyplomowanemu legitymującemu się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy przysługuje dodatek za wyróżniającą pracę w wysokości 16% kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

2. Nauczyciel, o którym mowa w ust. 1, zatrudniony w niepełnym wymiarze zajęć, ma prawo do dodatku za wyróżniającą pracę w wysokości proporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia.

3. Nauczyciel, o którym mowa w ust. 1, nabywa prawo do dodatku za wyróżniającą pracę:

1) z dniem 1 stycznia – w przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego dany rok kalendarzowy;

2) z dniem 1 września – w przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca danego roku kalendarzowego.

4. Prawo do dodatku za wyróżniającą pracę wygasa z ostatnim dniem miesiąca kalendarzowego, w którym uzyskana przez nauczyciela ocena pracy niższa niż ocena wyróżniająca stała się ostateczna.

5. Dodatku za wyróżniającą pracę nie uwzględnia się przy obliczaniu kwot wydatkowanych na średnie wynagrodzenia nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3.

▶ Uwaga! Art. 33a wejdzie w życie 1 września 2020 r.

komentarz

Z art. 33a ust. 1 KN wynika, że nauczycielowi dyplomowanemu, legitymującemu się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy, przysługuje dodatek za wyróżniającą pracę w wysokości 16 proc. kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Oznacza to, że warunkiem przyznania prawa do dodatku za wyróżniającą pracę będzie upływ co najmniej trzyletniego okresu pracy w szkole liczonego od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego. Kolejnym warunkiem będzie posiadanie przez nauczyciela wyróżniającej oceny pracy. Zgodnie z art. 33a ust. 4 KN prawo do dodatku za wyróżniającą pracę wygasać będzie z ostatnim dniem miesiąca kalendarzowego, w którym uzyskana przez nauczyciela ocena pracy niższa niż ocena wyróżniająca stanie się ostateczna. Nauczyciel zatrudniony w niepełnym wymiarze zajęć będzie miał prawo do tego dodatku w wysokości proporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia. W art. 33a ust. 3 KN wprowadzono terminy ustalenia prawa do dodatku za wyróżniającą pracę. Nauczyciele dyplomowani będą nabywali prawo do dodatku za wyróżniającą pracę:

1) od 1 stycznia – w przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od 1 lipca do 31 grudnia roku poprzedzającego dany rok kalendarzowy,

2) od 1 września – w przypadku uzyskania ostatecznej wyróżniającej oceny pracy w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca danego roku kalendarzowego.

Mechanizm ten powinien pozytywnie wpłynąć na utrzymywanie jakości pracy nauczyciela na odpowiednio wysokim poziomie. W przypadku uzyskania kolejnej oceny pracy na niższym poziomie nauczyciel utraci prawo do tego dodatku28. Zgodnie z art. 133 u.f.z.o. dodatek za wyróżniającą pracę po raz pierwszy nauczyciele dyplomowani będą mogli otrzymać od 1 września 2020 r. Natomiast dodatek ten w docelowej wysokości, określonej w art. 33a ust. 1 KN, po raz pierwszy nauczyciele otrzymają dopiero 1 września 2022 r. Do tego czasu wysokość dodatku będzie corocznie sukcesywnie wzrastała. W okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. dodatek za wyróżniającą pracę ustala się w wysokości:

1) od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – 3 proc.,

2) od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 6 proc.

– kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej.

Zgodnie z art. 122 ust. 3 u.f.z.o. w okresie od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2022 r. dodatek za wyróżniającą pracę przysługiwać będzie nauczycielowi dyplomowanemu, legitymującemu się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy dokonaną na zasadach określonych w art. 6a KN.

L.p.	Stanowisko – typ (rodzaj) szkoły	Tygodniowa liczba godzin obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych, opiekuńczych
1	Nauczyciele przedszkoli, z wyjątkiem nauczycieli pracujących z grupami dzieci 6-letnich	25
2	Nauczyciele przedszkoli i innych placówek przedszkolnych pracujących z grupami dzieci 6-letnich	22
3	Nauczyciele: przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, szkół specjalnych, liceów ogólnokształcących, przedmiotów teoretycznych w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, w tym w szkołach specjalnych i szkolenia rzemieślniczego w schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych, przedmiotów teoretycznych na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, przedmiotów artystycznych i ogólnokształcących w szkołach artystycznych i innych placówkach kształcenia artystycznego	18
4	uchylona
5	Nauczyciele praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych	22
6	Wychowawcy świetlic szkolnych i półinternatów (z wyjątkiem wychowawców świetlic szkół specjalnych), świetlic i klubów środowiskowych, w tym: profilaktyczno-wychowawczych i terapeutycznych, wychowawcy młodzieżowych ośrodków socjoterapii	26
7	Wychowawcy internatów, burs, ogrodów jordanowskich, świetlic dworcowych, stałych szkolnych schronisk młodzieżowych	30
8	Wychowawcy: a) w zakładach opiekuńczo-leczniczych dla dzieci, b) w domach wczasów dziecięcych – w tym na zajęcia dydaktyczne, c) w specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych, zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich, świetlicach szkół specjalnych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, zespołach pozalekcyjnych zajęć wychowawczych zorganizowanych w podmiotach leczniczych	26 26 10 24
9	Nauczyciele pałaców młodzieży, młodzieżowych domów kultury, ognisk pracy pozaszkolnej, pozaszkolnych placówek specjalistycznych, międzyszkolnych ośrodków sportowych	18
10	Nauczyciele - bibliotekarze bibliotek szkolnych	30
11	Nauczyciele poradni psychologiczno-pedagogicznych	20
12	Nauczyciele posiadający kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej zatrudniani dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym	20

Art. 42. [Czas pracy nauczyciela]

1–2d. […]

3. Tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć ustala się, z zastrzeżeniem ust. 2a i 4a, według następujących norm:

3a–4. (uchylone)

4a–5b. [...]

5c. Nauczycielom realizującym w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin zajęć tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć ustala się jako iloraz łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części etatów realizowanych w ramach poszczególnych tygodniowych wymiarów godzin zajęć, przy czym wynik zaokrągla się do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę. Godziny wyliczone ponad ten wymiar stanowią godziny ponadwymiarowe.

6. Dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczycielowi, który obowiązki kierownicze pełni w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze, obniża się tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć w zależności od wielkości i typu szkoły oraz warunków pracy lub zwalnia się ich od obowiązku realizacji zajęć, o których mowa w ust. 3.

6a. Dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz innym nauczycielom, o których mowa w ust. 6, korzystającym z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, nie przydziela się godzin ponadwymiarowych, chyba że jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w jednym oddziale, a za zgodą organu prowadzącego szkołę także gdy jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w więcej niż jednym oddziale.

7. Organ prowadzący szkołę lub placówkę określa:

1) zasady rozliczania tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli, dla których ustalony plan zajęć jest różny w poszczególnych okresach roku szkolnego;

2) zasady udzielania i rozmiar obniżek, o których mowa w ust. 6, oraz przyznaje zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć, o których mowa w ust. 3;

3) tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć:

a) nauczycieli szkół niewymienionych w ust. 3, nauczycieli szkół, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a, nauczycieli prowadzących kształcenie w formie zaocznej, nauczycieli kolegiów pracowników służb społecznych, nauczycieli kształcenia na odległość, bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych oraz zasady zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształceniu na odległość,

b) pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych, z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, z tym że wymiar ten nie może przekraczać 22 godzin.

7a. Zajęcia i czynności realizowane w ramach czasu pracy nauczyciela, o których mowa w ust. 2 pkt 1, są rejestrowane i rozliczane w okresach tygodniowych odpowiednio w dziennikach lekcyjnych lub dziennikach zajęć.

7b. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, a w stosunku do nauczycieli zatrudnionych w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich - Minister Sprawiedliwości, określi, w drodze rozporządzenia, wykaz zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, o których mowa w ust. 2 pkt 1, przez nauczycieli, o których mowa w ust. 3 w tabeli w lp. Ili ust. 7 pkt 3 lit. b, uwzględniając zróżnicowaną specyfikę szkół i placówek.

8.–9. (uchylone).

▶ Uwaga! Ust. 3 l.p. 12 (w tabeli), ust. 5c, 6a, 7b oraz zmieniony ust. 7 pkt 3 weszły w życie 1 września 2018 r.

komentarz

W ust. 3 pkt 12 nowelizacja KN doprecyzowała, że pensum nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej zatrudnionych dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego oraz współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym wynosi 20 godzin. Chodzi więc o nauczycieli wspomagających w rozumieniu par. 7 r.s.w.o.k. Przed nowelizacją ustalenie pensum tych nauczycieli powodowało dużo problemów. Związane to było z koniecznością ustalenia, czy nauczyciel wspomagający jest zwykłym nauczycielem, czy też „innym nauczycielem”, niewymienionym w art. 42 ust. 3 KN, którego pensum określane jest w drodze uchwały organu samorządowego na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 3 KN29. Po nowelizacji tego rodzaju wątpliwości już być nie powinno.
Nauczyciele w ramach jednego stosunku pracy wykonują czasami zadania określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin. Jak wyliczyć ich pensum, określa nowy ust. 5c. Zgodnie z tym przepisem jest to iloraz łącznej liczby realizowanych godzin i sumy części etatów realizowanych w ramach poszczególnych tygodniowych wymiarów godzin zajęć, przy czym wynik należy zaokrąglić do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny się pomija, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę. Godziny wyliczone ponad ten wymiar stanowią godziny ponadwymiarowe. Przepis ten należy stosować do ustalania obowiązkowego wymiaru zajęć nauczyciela realizującego w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin, bez względu na liczbę/wymiar godzin przydzielonych nauczycielowi w ramach każdego stanowiska. Jednocześnie należy pamiętać, że w sytuacji gdy ustalony wymiar zajęć nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy będzie inny niż jego dotychczasowe stanowisko (dotychczasowe pensum), dyrektor przenosi nauczyciela na inne stanowisko – na podstawie art. 18 KN. Przeniesienie może nastąpić pod warunkiem pisemnej zgody nauczyciela [przykłady 4–6]30.

przykład 4

Ustalenie pensum

Nauczyciel jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i ma kwalifikacje bibliotekarza i polonisty. Dyrektor przydzielił mu 16 godzin języka polskiego, 1 godzinę do dyspozycji wychowawcy, 1 godzinę zajęć dydaktyczno-wyrównawczych, 6 godzin biblioteki i 4 godziny wychowawcy świetlicy. Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć tego nauczyciela należy obliczyć:

(18 + 6 + 4) : (18/18 + 6/30 + 4/26) = 28 : (1 + 0,2 + 0,15) = 28 : 1,35 = 20,7

Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczyciela (po zaokrągleniu) wynosi 21 godzin, zatem nauczyciel ma siedem godzin ponadwymiarowych.

przykład 5

Wymiar godzin ponadwymiarowych

Nauczyciel jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy i ma kwalifikacje bibliotekarza, polonisty i logopedy. Dyrektor przydzielił mu 9 godzin języka polskiego, 15 godzin biblioteki i 4 godziny zajęć logopedy. Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć tego nauczyciela należy obliczyć:

(9 + 15 + 4) : (9/18 + 15/30 + 4/22) = 28 : (0,5 + 0,5 + 0,18) = 28 : 1,18 = 23,7

Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczyciela (po zaokrągleniu) wynosi 24 godziny, zatem nauczyciel ma cztery godziny ponadwymiarowe.

przykład 6

Pensum nauczyciela niepełnoetatowca

Nauczyciel jest zatrudniony w 0,5 wymiaru czasu pracy na czas nieokreślony i ma kwalifikacje bibliotekarza, polonisty i logopedy. Dyrektor przydzielił mu 5 godzin języka polskiego, 5 godzin biblioteki i 4 godziny zajęć logopedy. Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć tego nauczyciela należy obliczyć:

(5 + 5 + 4) : (5/18 + 5/30 + 4/22) = 14 : 0,64 = 21, 87

Tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy (po zaokrągleniu) wynosi 22 godziny.

22 x 0,5 = 11

Nauczyciel zatrudniony w wymiarze 0,5 etatu powinien realizować 11 godzin, skoro przydzielono mu o trzy godziny więcej, dyrektor powinien sporządzić aneks do umowy o pracę. ©℗

W nowym ust. 5c zakazano – co do zasady – przydzielenia godzin ponadwymiarowych dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły, nauczycielom pełniącym inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczycielom pełniącym obowiązki kierownicze w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze, jeżeli korzystają oni z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w jednym oddziale, a za zgodą organu prowadzącego szkołę także wówczas, gdy jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w więcej niż jednym oddziale. Powodem wprowadzenia takiego ograniczenia jest sprzeczność pomiędzy realizacją zajęć w godzinach ponadwymiarowych a celem obniżenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć31.
Zgodnie z nowym brzmieniem pkt 3 ust. 7 art. 42 KN organ prowadzący szkołę lub placówkę określa tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć:

1) nauczycieli szkół niewymienionych w art. 42 ust. 3 KN;

2) nauczycieli szkół, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a KN (czyli zatrudnionych w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP);

3) nauczycieli prowadzących kształcenie w formie zaocznej;

4) nauczycieli kolegiów pracowników służb społecznych;

5) nauczycieli kształcenia na odległość;

6) pedagogów, psychologów, logopedów, doradców zawodowych;

7) bibliotekarzy bibliotek pedagogicznych.

Organ prowadzący szkołę lub placówkę określa także zasady zaliczania do wymiaru godzin poszczególnych zajęć w formie zaocznej i w kształceniu na odległość. Z art. 42 ust. 7 pkt 3 lit. a KN wykreślono kompetencję organu prowadzącego do ustalania zasad uśredniania pensum dla nauczycieli realizujących w ramach stosunku pracy obowiązki określone dla stanowisk o różnym tygodniowym obowiązkowym wymiarze godzin. Od 1 września 2018 r. uśrednienie następuje według zasad ustalonych w art. 42 ust. 5c KN. Ponadto komentowana nowelizacja w art. 42 ust. 7 pkt 3 lit. b KN wprowadziła regulację, że maksymalny wymiar obowiązkowego pensum zajęć dla pedagogów, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych (z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych) nie może przekroczyć 22 godzin. Należy zauważyć, że spod tej regulacji zostali wyłączeni nauczyciele zatrudnieni w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, gdyż ich pensum zostało określone w art. 42 ust. 3 lp. 11 KN (tabela)32. Jednocześnie w nowym ust. 7b art. 42 KN wprowadzono delegację dla ministra edukacji narodowej (a w stosunku do nauczycieli zatrudnionych w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich – ministra sprawiedliwości) do określenia w drodze rozporządzenia wykazu zajęć prowadzonych w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć przez ww. nauczycieli, zatrudnionych w szkołach i poradniach psychologiczno-pedagogicznych, uwzględniając zróżnicowaną specyfikę szkół i placówek. Rozwiązanie to ma zapewnić jednolitość rozwiązania systemowego dla wszystkich nauczycieli pedagogów, psychologów, logopedów terapeutów pedagogicznych, doradców zawodowych – niezależnie od miejsca zatrudnienia.

W uzasadnieniu projektu u.f.z.o. wskazano, że według danych z SIO pensum logopedów, psychologów, pedagogów i doradców zawodowych kształtowało się w różnych gminach od 18 do ponad 30 godzin. Rodziło to w środowisku niechęć, poczucie niesprawiedliwości i liczne postulaty ujednolicenia tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Dlatego MEN zaproponowało określenie tygodniowego obowiązkowego wymiar godzin zajęć dla nauczyciela pedagoga, logopedy, psychologa i doradcy zawodowego, a także terapeuty pedagogicznego, z wyjątkiem nauczycieli zatrudnionych w poradni psychologiczno-pedagogicznej, w wymiarze 22 godzin (odniesienie do średniej liczby godzin tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć ww. nauczycieli wg danych SIO, stan na 30 wrzesień 2016 r.).

Art. 42a. [Obniżenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć]

1. [...]

1a. Nauczycielowi niepełnosprawnemu zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, dla którego maksymalny tygodniowy wymiar czasu pracy jest ustalany zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 i 1948 oraz z 2017 r. poz. 777, 935 i 1428), obniża się tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć proporcjonalnie do obniżenia maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, z zaokrągleniem do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę.

2. Obniżenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie może spowodować zmniejszenia wynagrodzenia oraz ograniczenia innych uprawnień nauczyciela.

3. Nauczycielowi korzystającemu z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie przydziela się godzin ponadwymiarowych.

4. (uchylony)

▶ Uwaga! Ust. 1a i zmieniony ust. 3 weszły w życie 1 września 2018 r.

komentarz

W nowym ust. 1a art. 42a KN doprecyzowano kwestię czasu pracy nauczycieli posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 15 u.r.z.s. czas pracy osoby niepełnosprawnej nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo. Czas pracy osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo. Osoba niepełnosprawna nie może być zatrudniona w porze nocnej i w godzinach nadliczbowych. W myśl art. 16 ust. 1 pkt 2 u.r.z.s. przepisów art. 15 nie stosuje się, jeżeli na wniosek osoby zatrudnionej lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę. Oznacza to, że w przypadku zatrudniania na stanowisku nauczyciela osoby posiadającej orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w przypadku której lekarz nie wyraził zgody na odstąpienie od stosowania art. 15 tej u.r.z.s., dyrektor szkoły zmniejsza jej tygodniowy wymiar czasu pracy z 40 do 35 godzin. Specyfiką pracy nauczyciela jest rozliczanie i rejestrowanie wyłącznie obowiązkowego wymiaru zajęć, tzw. pensum. Nauczyciel obowiązany jest także do realizacji zajęć statutowych, samokształcenia i doskonalenia zawodowego oraz przygotowania do zajęć, przy czym te zajęcia i czynności mogą odbywać się w szkole lub poza nią i nie są rejestrowane. Dlatego obniżanie tygodniowego czasu pracy nauczyciela ma znaczenie, o ile obniżeniu ulega także tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć. Komentowany ust. 1a określa zatem sposób obniżenia pensum niepełnosprawnemu nauczycielowi. Zgodnie z nim obniżenie maksymalnego tygodniowego wymiaru czasu pracy następuje z zaokrągleniem do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę. Obniżenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie może spowodować zmniejszenia wynagrodzenia oraz ograniczenia innych uprawnień nauczyciela (art. 42a ust. 2 KN).
W myśl nowego brzmienia ust. 3 nauczyciel korzystający z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nie może mieć godzin ponadwymiarowych. W literaturze wskazuje się, że regulacja ta dotyczy zarówno nauczycieli korzystających z obniżki pensum na podstawie uchwały organu prowadzącego, jak i nauczycieli z orzeczoną niepełnosprawnością. Natomiast w odniesieniu do nauczycieli pełniących funkcje kierownicze w szkole jest to zmiana daleko idąca, ponieważ art. 42a ust. 3 KN w poprzednim brzmieniu wyłączał ich spod zakazu pracy w godzinach ponadwymiarowych. Od 1 września 2018 r. do tych nauczycieli ma zastosowanie art. 42 ust. 6a KN. Zdaniem K. Lisowskiego wprowadzenie wyraźnej regulacji potwierdza, że obie instytucje, tj. obniżka pensum i praca w godzinach ponadwymiarowych, wzajemnie się wykluczały. W związku z powyższym uznać należy, że obie zmiany, a więc art. 42a ust. 3 oraz art. 42 ust. 6a KN, stanowią jedno rozwiązanie. Różnica dotyczy tego, że nauczyciele pełniący funkcje kierownicze w szkole będą mogli pracować w godzinach ponadwymiarowych w razie konieczności zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w jednym oddziale, zaś nauczyciele korzystający z obniżki pensum na podstawie uchwały samorządowej i nauczyciele z orzeczoną niepełnosprawnością na podstawie art. 42a ust. 3 KN takich możliwości zostali całkowicie pozbawieni33. Zastrzec jednak należy, że jeżeli niepełnosprawny nauczyciel, za zgodą lekarza, nie będzie miał obniżonego pensum, to dyrektor szkoły może mu przydzielić godziny ponadwymiarowe, gdyż wobec niego nie będzie miał zastosowanie art. 42a ust. 3 KN. Pogląd ten potwierdzają wyjaśnienia Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych z 3 września 2018 r. i stanowisko MEN z 7 września 2018 r.34. W stanowiskach tych podkreśla się, że wymiar przydzielonych godzin ponadwymiarowych musi być zgodny z art. 35 KN. Z przepisu tego wynika, że liczba dodatkowych godzin nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego wymiaru zajęć. Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych niż 1/4 tygodniowego wymiaru zajęć wymaga już zgody nauczyciela, jednak ogólna liczba godzin ponadwymiarowych przydzielonych danemu nauczycielowi nie może przekraczać 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć35.

Art. 53. [Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych]

1–2. [...]

2a. (uchylony)

3. [...]

3a. W przypadku likwidacji szkoły lub przekazania jej prowadzenia osobie prawnej niebędącej jednostką samorządu terytorialnego lub osobie fizycznej, na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, organ prowadzący szkołę jest obowiązany wskazać inną szkołę, w której będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą zlikwidowanej lub przekazanej szkoły oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy. Osoby te korzystają z usług i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na zasadach i warunkach ustalonych w regulaminie obowiązującym we wskazanej szkole.

4–5. […]

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 3a wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Nowe brzmienie ust. 3a, nadane mu przez u.f.z.o., reguluje kwestie odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych dla nauczycieli emerytów, rencistów lub nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenie kompensacyjne w przypadku przekazania prowadzenia szkoły na podstawie art. 9 ust. 1 u.p.o. Tak samo – jak w sytuacji likwidacji szkoły – w razie przekazania placówki innemu podmiotowi niż JST organ prowadzący musi wskazać inną szkołę. W niej będzie naliczany odpis na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na każdego nauczyciela będącego emerytem lub rencistą zlikwidowanej lub przekazanej szkoły oraz nauczyciela pobierającego nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którego szkoła była ostatnim miejscem pracy. Osoby te korzystają z usług i świadczeń finansowanych z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych na zasadach i warunkach ustalonych w regulaminie obowiązującym we wskazanej szkole.

Art. 54. [Dodatek wiejski]

1. (uchylony).

2. (uchylony).

3. (uchylony).

4. (uchylony).

5. Nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do 5000 mieszkańców, przysługuje odrębny dodatek w wysokości 10% wynagrodzenia zasadniczego. Organ prowadzący szkołę może podwyższyć dodatek nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim, na którym występuje deficyt kadr.

6. (uchylony).

7. (uchylony).

8. (uchylony).

▶ Uwaga! Ust. 1–4 oraz 6–8 obowiązywały do 1 stycznia 2018 r.

komentarz

W uchylonych przez u.f.z.o. przepisach przewidziane były uprawnienia socjalne. Chodzi o prawo do:

– lokalu mieszkalnego,

– osobistego użytkowania działki gruntu szkolnego,

– zajmowania mieszkań w budynkach szkolnych i użytkowanych przez szkoły.

Zniesienie wymienionych uprawnień nastąpiło z zachowaniem zasady ochrony praw nabytych. Nauczyciel (emeryt lub rencista albo pobierający nauczycielskie świadczenie kompensacyjne) korzystający 1 stycznia 2018 r. z prawa do lokalu mieszkalnego na terenie gminy, w której położona jest szkoła, lub z prawa do osobistego użytkowania działki gruntu szkolnego, zachowuje te uprawnienia do końca okresu, na jaki zostały mu przyznane (art. 135 u.f.z.o.). Przy czym nauczyciele, którzy do 1 stycznia 2018 r. spełnili warunki otrzymania jednorazowego zasiłku na zagospodarowanie, określone w art. 61 ust. 1 KN, zachowają prawo do tego zasiłku. W uzasadnieniu do projektu u.f.z.o. wskazuje się, że środki wydatkowane dotychczas na dodatek mieszkaniowy oraz zasiłek na zagospodarowanie zostaną przesunięte na wynagrodzenia nauczycieli.
Likwidacja dodatków socjalnych nie objęła jedynie dodatku wiejskiego. Przysługuje on nauczycielowi posiadającemu kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela, zatrudnionemu na terenie wsi lub w mieście liczącym do pięciu tys. mieszkańców. Wynosi on 10 proc. wynagrodzenia zasadniczego. Organ prowadzący szkołę może podwyższyć dodatek nauczycielowi zatrudnionemu na terenie wiejskim, na którym jest deficyt kadr.

Art. 56. (uchylony)

komentarz

Przepis ten został uchylony z 1 stycznia 2018 r. Przewidywał on prawo do użytkowania działki gruntu szkolnego (zobacz komentarz do art. 54 KN).

Art. 58. (uchylony)

komentarz

Przepis ten został uchylony z 1 stycznia 2018 r. Przewidywał on prawo do zajmowania mieszkań w budynkach szkolnych i użytkowanych przez szkoły (zobacz komentarz do art. 54 KN).

Art. 60. (uchylony)

komentarz

Przepis ten został uchylony z 1 stycznia 2018 r. Przewidywał on, że uprawnienia określone w art. 56 i 58 KN zachowują nauczyciele również po przejściu na emeryturę, rentę lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne (zobacz komentarz do art. 54 KN).

Art. 61. (uchylony)

komentarz

Przepis ten uchylony został z 1 września 2018 r. Przewidywał on uprawnienie do zasiłku na zagospodarowanie.

Art. 64. [Wymiar urlopu wypoczynkowego]

1. Nauczycielowi zatrudnionemu w szkole, w której w organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania.

2. […]

2a. Dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczycielowi, który przez okres co najmniej 10 miesięcy pełni obowiązki kierownicze w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

3. Nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

3a. Nauczycielowi, który w ramach jednego stosunku pracy realizuje obowiązki nauczyciela szkoły, o której mowa w ust. 1, oraz szkoły, o której mowa w ust. 3, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły, w której nauczyciel realizuje większą liczbę godzin zajęć, a w przypadku realizowania w tych szkołach równej liczby godzin zajęć nauczycielowi przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły, o której mowa w ust. 1.

4–5a. [...]

▶ Uwaga! Ust. 2a, 3a oraz zmieniony ust. 1 weszły w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Zmiana ust. 1 ma charakter redakcyjny, bo sformułowanie „ferie zimowe i letnie” zastąpiono zbiorczym pojęciem „ferie szkolne”. Przepis ten określa, że nauczycielowi zatrudnionemu w szkole feryjnej przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Są to dwa tygodnie ferii zimowych i okres ferii letnich (od drugiej połowy czerwca do końca sierpnia). W szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne, nauczyciele mają prawo do 35 dni roboczych urlopu wypoczynkowego w czasie ustalonym w planie urlopów (art. 64 ust. 3 KN)36.
W ust. 2a określono, że nauczycielom pełniącym funkcje kierownicze w szkole przysługuje urlop wypoczynkowy w czasie ustalonym w planie urlopów. Nauczyciele ci mogą więc korzystać z wypoczynku w ciągu całego roku, a nie wyłącznie w czasie ferii szkolnych. Od 1 stycznia 2018 r. korzystają oni więc z tego uprawnienia na zasadach określonych dla szkół nieferyjnych. Do czasu wejścia tego przepisu w życie dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły, którzy na polecenie lub za zgodą organu prowadzącego szkołę nie wykorzystali urlopu w czasie ferii szkolnych z powodu wykonywania zadań zleconych przez ten organ lub prowadzenia w szkole inwestycji albo kapitalnych remontów, przysługiwał urlop uzupełniający w ciągu roku szkolnego w wymiarze do ośmiu tygodni (art. 66 ust. 1 KN). Zmiana zasad korzystania z urlopów przez kadrę kierowniczą spowodowała zmniejszenie wymiaru urlopu, z drugiej zaś objęte nią osoby zyskały możliwość przebywania na nim nie tylko w czasie ferii szkolnych, ale w ciągu całego roku szkolnego, oczywiście z uwzględnieniem kalendarza roku szkolnego. Ponadto dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczycielowi, który obowiązki kierownicze pełni w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze, którzy przed 1 stycznia 2018 r. nie wykorzystali przysługującego im urlopu uzupełniającego, urlopu tego udziela się na dotychczasowych zasadach (art. 140 u.f.z.o.)37.
W okresie letnich ferii ust. 2a spowodował szereg wątpliwości. W tym czasie dyrektorzy szkół, przebywając w szkole, realizują wiele obowiązków (np. związane z prowadzeniem szkolnej dokumentacji, organizacją egzaminów poprawkowych czy przygotowaniem nowego roku szkolnego). W związku z tym mają prawo skorzystać z urlopu w czasie roku szkolnego. W czasie ferii nie są jednak prowadzone zajęcia, więc nie jest ewidencjowany czas pracy dyrektora. Stąd pojawiające się pytania, jak organ prowadzący ma wykazać, że faktycznie dyrektor szkoły był w czasie ferii w pracy, w jakich dniach i przez ile godzin. Czy organ prowadzący może wprowadzić listę obecności? Albo w inny sposób go kontrolować? W odpowiedzi na te wątpliwości trzeba wskazać, że uznaje się, że samo wprowadzenie przez ustawodawcę planu urlopów wobec dyrektorów szkół i konieczności jego ustalenia nie oznacza jeszcze prawa organu prowadzącego do kontroli, czy dyrektor przebywa w placówce. Funkcja dyrektora obejmuje również wykonywanie czynności poza budynkiem szkoły i to sam dyrektor określa czas niezbędny do wykonania swoich funkcji. Przepisy KN nie przewidują prowadzenia pełnej ewidencji czasu pracy. Uwzględnia się w niej tylko prowadzone zajęcia, co w praktyce oznacza, że praca dyrektora w czasie ferii w ogóle nie podlega ewidencjonowaniu i organ prowadzący nie może wprowadzać własnych rozwiązań, które zobowiązywałyby dyrektora do dokumentowania świadczenia pracy. Wprowadzenie przez organ prowadzący ewidencjonowania czasu pracy w formie listy obecności też jest wątpliwa w kontekście wyroku WSA w Krakowie z 5 lipca 2005 r. (sygn. akt III SA/Kr 335/05). W orzeczeniu tym sąd stwierdził, że art. 91d pkt 2 i 3 KN zawiera zamknięty katalog kompetencji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wynikających z ustawy i w tym katalogu nie ma uprawnienia do wydania zarządzenia o wprowadzeniu dodatkowego ewidencjonowania czasu pracy nauczycieli i dyrektorów szkół38.
Dodany przez u.f.z.o. ust. 3a reguluje sytuację, gdy nauczyciel w ramach jednego stosunku pracy realizuje obowiązki nauczyciela szkoły feryjnej oraz nieferyjnej. Osobie takiej przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły, w której realizuje on większą liczbę godzin zajęć. W przypadku realizowania w tych szkołach równej liczby godzin przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego określonego dla nauczyciela szkoły feryjnej39. [przykład 7]

przykład 7

O zasadach korzystania z urlopu decyduje liczba zajęć

Agnieszka P. realizuje obowiązki nauczyciela muzyki w szkole podstawowej w wymiarze 12 godzin, nauczyciela świetlicy 4 godzin, a nauczyciela rytmiki w oddziale przedszkolnym w wymiarze 4 godzin. Nauczyciele szkoły podstawowej korzystają z urlopu wypoczynkowego w czasie ferii i w wymiarze ich trwania, natomiast nauczyciele przedszkoli w wymiarze 35 dni kalendarzowych. Wobec tego, że Agnieszka P. w większym wymiarze realizuje obowiązki nauczyciela szkoły feryjnej, korzysta z urlopu wypoczynkowego jak nauczyciel tego typu szkoły. ©℗

Art. 66. [Urlop uzupełniający w trakcie roku szkolnego]

1. W razie niewykorzystania urlopu wypoczynkowego w całości lub części w okresie ferii szkolnych z powodu niezdolności do pracy wywołanej chorobą lub odosobnieniem w związku z chorobą zakaźną, urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu ojcowskiego, urlopu rodzicielskiego, urlopu dla poratowania zdrowia, odbywania ćwiczeń wojskowych albo krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego - nauczycielowi przysługuje urlop w ciągu roku szkolnego, w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni.

2. [...]

3. (uchylony)

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 1 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Nowelizacja tego przepisu spowodowana jest zmianą zasad korzystania z urlopu wypoczynkowego przez kadrę kierowniczą (zobacz komentarz do art. 64 KN). W pierwotnej wersji ust. 1 zawierał drugie zdanie w brzmieniu „Urlop uzupełniający w ciągu roku szkolnego przysługuje również dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły, którzy na polecenie lub za zgodą organu prowadzącego szkołę nie wykorzystali urlopu w czasie ferii szkolnych z powodu wykonywania zadań zleconych przez ten organ lub prowadzenia w szkole inwestycji albo kapitalnych remontów”.
Artykuł 66 ust. 1 KN dotyczy nauczycieli zatrudnionych w szkołach, w których w organizacji pracy przewidziano ferie szkolne. Reguluje on sytuację, w której nauczyciel nie wykorzystał w czasie trwania ferii należnego urlopu wypoczynkowego z powodu:

– niezdolności do pracy na skutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

– urlopu macierzyńskiego,

– urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego,

– urlopu ojcowskiego,

– urlopu rodzicielskiego,

– urlopu dla poratowania zdrowia,

– odbywania ćwiczeń wojskowych albo krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego.

Nauczyciel ma prawo do urlopu uzupełniającego w trakcie roku szkolnego, jeżeli w czasie trwania ferii zimowych i letnich nie wykorzystał łącznie ośmiu tygodni urlopu. Jeżeli nauczyciel skorzystał z ośmiu tygodni urlopu, a następnie zachorował, to nie przysługuje mu prawo do urlopu uzupełniającego. Ponadto ustalenie tego uprawnienia może nastąpić dopiero po zakończeniu ferii zimowych i letnich. Nauczyciel, który chorował przez dwa tygodnie w czasie trwania ferii zimowych, nie nabywa automatycznie prawa do urlopu uzupełniającego i nie może domagać się udzielenia urlopu w wymiarze dwóch tygodni, np. w marcu. Nauczyciel ten nabędzie uprawnienie do urlopu uzupełniającego, jeżeli nie wykorzysta ośmiu tygodni urlopu w czasie trwania ferii letnich40.

Termin skorzystania przez nauczyciela z urlopu uzupełniającego ustala dyrektor szkoły, biorąc pod uwagę organizację pracy w szkole oraz propozycje nauczyciela. Nie ma przeszkód, aby nauczycielce, a także nauczycielowi – ojcu wychowującemu dziecko, którzy korzystali z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego albo urlopu ojcowskiego udzielić od razu po ich zakończeniu uzupełniającego urlopu wypoczynkowego (art. 163 par. 3, art. 1821g, art. 1823 par. 3, art. 183 par. 2 k.p.). Wymiar przysługującego nauczycielowi urlopu uzupełniającego oblicza się po ustaleniu, czy nauczyciel nie skorzystał z ośmiu tygodni urlopu, jako różnicę pomiędzy ośmioma tygodniami (56 dni) a okresem wykorzystanego urlopu. Jeżeli nauczyciel chorował w trakcie trwania ferii zimowych oraz w czerwcu i lipcu, będzie miał prawo do urlopu uzupełniającego w wymiarze 25 dni kalendarzowych (56 dni – 31 dni urlopu wykorzystanego w sierpniu). Przy czym KN nie przesądza o tym, czy urlop uzupełniający powinien być udzielony w jednej czy kilku częściach. Ustalenie jego terminu powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady wyrażonej w art. 64 ust. 4 KN, która mówi o prawie nauczyciela do nieprzerwanego czterotygodniowego urlopu wypoczynkowego. Udzielanie urlopu uzupełniającego w częściach nie może doprowadzić do obejścia przepisu, zgodnie z którym maksymalny wymiar urlopu uzupełniającego wynosi osiem tygodni, wliczając w to dni wolne od pracy, niedziele i święta. Wstosunku do nauczycieli szkół (placówek) nieferyjnych zastosowanie mają zaś art. 165 i 166 k.p. w zw. z art. 91c ust. 1 KN, przewidujące w analogicznych przypadkach obowiązek pracodawcy przesunięcia urlopu na późniejszy termin lub udzielenia go w późniejszym terminie41.

Art. 66a. [Przyczyny przesunięcia urlopu]

1. Jeżeli nauczyciel szkoły, o której mowa w art. 64 ust. 3, nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy, a w szczególności z powodu:

1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,

2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

3) powołania na ćwiczenia wojskowe lub na przeszkolenie wojskowe albo stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, na czas do 3 miesięcy,

4) urlopu macierzyńskiego,

5) urlopu dla poratowania zdrowia

– urlop wypoczynkowy ulega przesunięciu na termin późniejszy.

2. Część urlopu wypoczynkowego niewykorzystaną z powodu:

1) czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,

2) odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

3) odbywania ćwiczeń wojskowych lub przeszkolenia wojskowego albo pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, przez czas do 3 miesięcy,

4) urlopu macierzyńskiego,

5) urlopu dla poratowania zdrowia

– udziela się w terminie późniejszym.

3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do dyrektora i wicedyrektora szkoły oraz nauczyciela pełniącego inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczyciela, który przez okres co najmniej 10 miesięcy pełni obowiązki kierownicze w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze.

▶ Uwaga! Art. 66a wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Artykuł 66a KN dotyczy przesunięcia i przerwania urlopu wypoczynkowego nauczyciela zatrudnionego w szkole, w organizacji której nie przewidziano ferii. Dotychczas do tych kwestii stosowało się przepisy k.p.
Ustęp 1 reguluje sytuację, gdy nauczyciel z powodu usprawiedliwionej nieobecności nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego w ustalonym w planie urlopów terminie. Te usprawiedliwione przyczyny to absencja z powodu:

– czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby,

– odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

– powołania na ćwiczenia wojskowe lub na przeszkolenie wojskowe albo stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie, na czas do 3 miesięcy,

– urlopu macierzyńskiego,

– urlopu dla poratowania zdrowia.

Powody przesunięcia terminu nie są wyczerpująco wymienione w ust. 1. Oznacza to, że takie przesunięcie uzasadnia również wystąpienie innych okoliczności usprawiedliwiających nieobecność, które uniemożliwiają rozpoczęcie urlopu. Zgodnie z par. 1 r.s.s.u.n. przyczynami usprawiedliwiającymi nieobecność pracownika w pracy są zdarzenia i okoliczności określone przepisami prawa pracy, które uniemożliwiają stawienie się pracownika do pracy i jej świadczenie, a także inne przypadki niemożności wykonywania pracy wskazane przez pracownika i uznane przez pracodawcę za usprawiedliwiające nieobecność w pracy. Należą do nich okoliczności uzasadniające zwolnienie pracownika od pracy wymienione w par. 4–15 r.s.s.u.n. oraz w innych przepisach prawa42.

Podstawę przesunięcia urlopu wypoczynkowego stanowi odpowiedni dokument potwierdzający wystąpienie jednej z okoliczności usprawiedliwiających nieobecność pracownika w pracy lub decyzja pracodawcy dotycząca zwolnienia pracownika z obowiązku świadczenia pracy. Obowiązek pracodawcy modyfikacji terminu urlopu nie powstaje natomiast wówczas, gdy jedna z okoliczności usprawiedliwiających absencję faktycznie wystąpi, ale nie zostanie potwierdzona we właściwy sposób. Jeżeli więc pracownik, którego stan zdrowia uzasadnia stwierdzenie czasowej niezdolności do pracy, nie przedstawi pracodawcy odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego, urlop wypoczynkowy rozpocznie się zgodnie z planem. Urlopu niewykorzystanego z powodu wystąpienia tych przyczyn należy udzielić pracownikowi najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 168 k.p.)43.
Ustalenia nowego terminu urlopu nie może dokonać jednostronnie pracownik czy pracodawca. Konieczne jest w tym względzie zawarcie porozumienia przez strony stosunku pracy44. Odpowiednikiem ust. 1 w k.p. jest art. 165.
Ustęp 2 reguluje sytuację, gdy z analogicznych powodów nauczyciel nie może kontynuować urlopu. Przyczyny te są wymienione w sposób wyczerpujący. Oznacza to, że zaistnienie w okresie urlopu innych okoliczności nie wywołuje skutku w postaci jego przerwania i powstania po stronie pracodawcy obowiązku udzielenia jego niewykorzystanej części w terminie późniejszym45. Odpowiednikiem ust. 2 w k.p. jest art. 166.
Ustęp 3 stanowi, że ust. 1 i 2 dotyczą zarówno szeregowego nauczyciela, jak i dyrektora i wicedyrektora szkoły oraz nauczyciela pełniącego inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczyciela, który przez okres co najmniej 10 miesięcy pełni obowiązki kierownicze w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze46.

Art. 67d. [Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy]

1. Nauczyciel uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć dyrektorowi szkoły pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy oraz odpowiednio obniżenie wymiaru zatrudnienia do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru zatrudnienia w okresie, w którym mógłby korzystać z takiego urlopu. Dyrektor szkoły jest obowiązany uwzględnić wniosek nauczyciela.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1, składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze zatrudnienia. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 1868a Kodeksu pracy. Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, dyrektor szkoły obniża wymiar zatrudnienia nie później niż z upływem 21 dni od dnia złożenia wniosku.

3. W przypadku nauczycieli szkół, w których organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, obniżenie wymiaru zatrudnienia może nastąpić bezpośrednio po zaprzestaniu korzystania przez nauczyciela lub drugiego rodzica lub opiekuna dziecka z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego, a w innych przypadkach – z początkiem roku szkolnego.

4. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, może korzystać jedno z nich.

5. Skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, nie powoduje zmiany podstawy nawiązania stosunku pracy z nauczycielem.

▶ Uwaga! Art. 67e. wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Przepis łącznie z art. 67e KN został dodany przez u.f.z.o. i dotyczy uprawnień związanych z rodzicielstwem. Dotychczas w tym zakresie były stosowane (na mocy art. 91c ust. 1 KN) przepisy k.p.
W uzasadnieniu do projektu u.f.z.o. wskazano, że ze względu na specyfikę pracy nauczyciela, na którą istotny wpływ ma organizacja procesu nauczania, przepisy KN w odrębny sposób określają tryb udzielania nauczycielowi urlopu wychowawczego. Wobec tego zaproponowano, aby w odrębny sposób dla nauczycieli została również uregulowana kwestia obniżania wymiaru czasu pracy nauczyciela uprawnionego do urlopu wychowawczego. Szczególne regulacje pozwolą na uniknięcie sytuacji wnioskowania o obniżenie wymiaru zatrudnienia w różnych okresach roku szkolnego w szkołach feryjnych, co może rodzić problemy w organizacji nauczania, konieczność zatrudniania nowych nauczycieli, np. tylko na czas wystawienia ocen semestralnych. Przyjęto, że nauczyciel może złożyć wniosek o obniżenie wymiaru zatrudnienia z tytułu uprawnienia do urlopu wychowawczego na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze zatrudnienia, ale w przypadku nauczycieli szkół, w których organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, obniżenie wymiaru zatrudnienia może nastąpić bezpośrednio po zaprzestaniu korzystania przez nauczyciela lub drugiego rodzica lub opiekuna dziecka z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego, a w innych przypadkach – z początkiem roku szkolnego. W sytuacji gdy oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia do obniżenia wymiaru zatrudnienia może korzystać jedno z nich, analogicznie jak to regulują przepisy k.p.
Artykuł 67d KN stanowi powielenie regulacji z art. 1867 k.p. Odnosi się do nauczycieli korzystających z uprawnień rodzicielskich. Nauczyciel będący rodzicem lub opiekunem małego dziecka, który ma prawo do urlopu wychowawczego, ma możliwość wykonywania dotychczasowej pracy w mniejszym wymiarze godzin, zamiast korzystania urlopu wychowawczego. Wymiar tego urlopu, zgodnie z art. 186 par. 2 i 3 k.p., wynosi do 36 miesięcy. A jest udzielany na okres nie dłuższy niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy szósty rok życia, a związku z niepełnosprawnością dziecka – również do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Urlopy w tych wymiarach przysługują łącznie obojgu rodzicom lub opiekunom dziecka (art. 186 par. 31 k.p.). Każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do jednego miesiąca urlopu wychowawczego z wymiaru urlopu. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka (art. 186 par. 4 k.p.). Oznacza to, że maksymalny wymiar urlopu, z jakiego może skorzystać jeden rodzic, wynosi 35 miesięcy. W pewnych jednak przypadkach ta reguła jest wyłączona i rodzicowi (opiekunowi) dziecka przysługuje prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 36 miesięcy. Prawo takie przysługuje rodzicowi dziecka, jeżeli drugi rodzic nie żyje, nie przysługuje mu władza rodzicielska, został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo taka władza uległa ograniczeniu lub zawieszeniu (art. 186 par. 9 k.p.). Z kolei opiekun z takiego uprawnienia korzysta, gdy dziecko pozostaje pod jego wyłączną opieką (art. 186 par. 10 k.p.)47. Z prawa do obniżenia wymiaru czasu pracy można korzystać w okresie, w którym pracownik lub pracownica mogliby korzystać z urlopu wychowawczego. Oznacza to, że można z niego korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy na jedno dziecko, a górną granicę wyznacza koniec roku kalendarzowego, w którym dziecko ukończyło szósty rok życia. Jednakże w związku z art. 186 par. 4 k.p. jedno z rodziców dziecka może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy obniżenia wymiaru czasu pracy48.
Nauczyciel ma prawo (a nie obowiązek) wystąpić do pracodawcy o obniżenie jego wymiaru czasu pracy. Wnioskowany wymiar czasu pracy nie może być jednak niższy niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Takie rozwiązanie umożliwia jednoczesne łączenie sprawowania opieki nad małym dzieckiem z pracą zawodową. To pracownik decyduje, w jakim wymiarze czasu pracy wykonywał pracę oraz o okresie, w którym będzie korzystał z obniżonego wymiaru czasu pracy. Dyrektor ma obowiązek zaakceptowania wniosku pracownika w sprawie obniżenia wymiaru czasu pracy49.
Na gruncie art. 1867 k.p. w literaturze wskazuje się, że przepis ten nie ogranicza liczby wniosków w sprawie obniżenia wymiaru czasu pracy składanych przez pracownika uprawnionego do urlopu wychowawczego. W okresie urlopu wychowawczego możliwe jest zatem złożenie większej liczby takich wniosków50. Dopuszczalne jest przy tym wykorzystywanie tego prawa w częściach, jak również przerywanie urlopu wychowawczego pracą w obniżonym wymiarze. Poszczególne wnioski mogą przy tym wskazywać na różny wymiar czasu pracy. Wraz z obniżeniem wymiaru czasu pracy odpowiedniemu zmniejszeniu ulega wynagrodzenie pracownika51. Komentowany art. 67d KN również nie ogranicza liczby wniosków, więc uwagi do art. 1867 k.p. można przyjąć do regulacji KN. Należy jednak zwrócić uwagę na ograniczenie wynikające z art. 67d ust. 3 KN. Przepis ten określa dopuszczalną datę rozpoczęcia korzystania z obniżenia wymiaru czasu pracy jedynie w odniesieniu do nauczycieli szkół, w których organizacji pracy przewidziano ferie szkolne. Obniżenie wymiaru zatrudnienia może nastąpić w tym przypadku bezpośrednio po zaprzestaniu korzystania przez nauczyciela lub drugiego rodzica lub opiekuna dziecka z urlopu macierzyńskiego, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopu rodzicielskiego lub urlopu wychowawczego, a w innych przypadkach z początkiem roku szkolnego. Oznacza to, że nauczyciel szkoły „nieseryjnej” może rozpocząć korzystanie z ww. uprawnienia w dowolnym momencie (z zastrzeżeniem dochowania terminu na złożenie wniosku)52.
Stosownie do treści ust. 1 nauczyciel może pracować w wymiarze czasu pracy nie niższym niż 1/2 etatu. Oznacza to, że dyrektor ma obowiązek obniżenia wymiaru czasu pracy pracownika do wymiaru wskazanego we wniosku, np. 10/18, 15/18 lub 12/18 etatu, natomiast nie ma możliwości uwzględniania w tym trybie wniosku o obniżenie wymiaru czasu pracy poniżej połowy etatu, np. 5/18, czy 2/26 etatu53.
Wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy składa się na 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy w obniżonym wymiarze zatrudnienia. Do wniosku dołącza się dokumenty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 1868a k.p. Chodzi o par. 24 r.s.w.d.u.r. Do wniosku należy więc dołączyć:

1) skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny akt urodzenia dziecka (dzieci) albo kopie tych dokumentów;

2) oświadczenie o okresie, w którym pracownik dotychczas korzystał z wykonywania pracy w obniżonym wymiarze czasu pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego.

W treści wniosku należy wskazać:

1) imię i nazwisko pracownika;

2) imię i nazwisko dziecka, na które mógłby być udzielony urlop wychowawczy;

3) okres, przez który pracownik zamierza wykonywać pracę w obniżonym wymiarze czasu pracy;

4) wymiar czasu pracy, w którym pracownik zamierza wykonywać pracę54.

Jeżeli wniosek został złożony bez zachowania terminu, dyrektor szkoły obniża wymiar zatrudnienia nie później niż z upływem 21 dni od złożenia wniosku. Oznacza to, że dyrektor ma obowiązek uwzględnić wniosek pracownika, jednak data rozpoczęcia korzystania z obniżonego wymiaru czasu pracy ulega przesunięciu55. Jeśli jednak obniżenie wymiaru czasu pracy nie wpływa na konieczność zmiany organizacji pracy, to pracodawca może przychylić się do wniosku pracownika i obniżyć wymiar czasu pracy w terminie krótszym niż 21 dni od dnia złożenia wniosku. Decyzja w tej sprawie należy wyłącznie do pracodawcy56.
Artykuł 67d ust. 5 KN wskazuje jednoznacznie, że skorzystanie z uprawnień przewidzianych w tym przepisie nie powoduje zmiany podstawy nawiązania stosunku pracy. Dotyczy to zwłaszcza nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania, do których zastosowanie ma art. 10 ust. 5 pkt 6 KN, a którzy powinni być zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy57.
Analogicznie, jak określa to art. 1891 k.p., w przypadku gdy oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z prawa do obniżenia wymiaru zatrudnienia może korzystać tylko jedno z nich58.

Art. 67e. [Dni wolne na opiekę nad dzieckiem]

1. Nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

2. Prawo do zasiłku za czas nieobecności w pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem regulują odrębne przepisy.

3. Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia, o którym mowa w ust. 1, może korzystać jedno z nich.

▶ Uwaga! Art. 67e wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Do czasu wprowadzenia art. 67e KN stosowany był (na mocy art. 91c ust. 1 KN) art. 188 k.p. Zgodnie z tym przepisem pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym. Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się do pełnej godziny pracy. Nauczyciel, który zdecydował o godzinowym sposobie wykorzystania zwolnienia od pracy, postanawiał o wyborze terminu korzystania ze zwolnienia oraz w zależności od potrzeb, czy wykorzysta on to zwolnienie w czasie obowiązkowego wymiaru zajęć pensum, czy ponadto również w godzinach pracy wykonywanej w szkole lub poza nią, przypadających poza obowiązkowymi dla niego godzinami lekcyjnymi czy godzinami innych zajęć prowadzonych z uczniami albo na ich rzecz, np. w czasie przeznaczonym na: rady pedagogiczne, zebrania z rodzicami czy wycieczki szkolne. Stosowanie tego rozwiązania do nauczycieli rodziło wiele trudności oraz mogło się wiązać się z negatywnymi skutkami dla realizowanego przez nauczyciela procesu dydaktyczno-wychowawczego. Zgodnie z przepisami KN rejestracji i rozliczeniu podlegają wyłącznie godziny tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć (pensum), natomiast w ramach tygodniowego czasu pracy (do 40 godzin) nauczyciel jest zobowiązany do realizacji także zadań statutowych, doskonalenia się oraz przygotowania do zajęć. Bywało, że korzystanie przez nauczyciela z jego uprawnienia rodzicielskiego uniemożliwiało realizację podstawy programowej, gdyż np. nauczyciel mógł skorzystać z odbioru godzin przez osiem kolejnych poniedziałków, co powodowało, że lekcje w danej klasie mogły się nie odbywać przez dwa miesiące albo realizowane były wyłącznie w ramach doraźnych zastępstw, do których nie są wymagane kwalifikacje zastępującego nauczyciela zgodne z prowadzonymi zajęciami. Te wszystkie problemy spowodowały konieczność wprowadzenia przepisu szczególnego, odnoszącego się do nauczycieli, który nie przewiduje możliwości korzystania ze zwolnienia od pracy z tytułu opieki nad dzieckiem do lat 14 w wymiarze godzinowym.
Zgodnie z art. 67e KN nauczycielowi (ojcu i matce) wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze dwóch dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Liczba posiadanych dzieci nie ma znaczenia dla wymiaru zwolnienia. Uprawnienie to przysługuje do dnia, w którym najmłodsze dziecko nauczyciela (w przypadku większej liczby dzieci) ukończy 14 lat. Nauczyciel ma prawo do wykorzystania dwóch dni zwolnienia niezależnie od wymiaru czasu pracy, na jaki jest zatrudniony. Nauczyciel decyduje o dacie skorzystania ze zwolnienia. Prawo do zasiłku za czas nieobecności w pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem reguluje art. 32–35 u.ś.p.u.s.59.
Uprawnienie do zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem przysługuje tylko jednemu rodzicowi. Oznacza to, że nie ma możliwości, aby rodzice podzielili między siebie dwa dni zwolnienia w ten sposób, że każde z nich skorzysta z niego w wymiarze jednego dnia60.

Art. 70a. [Środki na doskonalenie zawodowe nauczycieli]

1. W budżetach organów prowadzących szkoły wyodrębnia się środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli – w wysokości 0,8% planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Przepis ust. 1 nie obejmuje finansowania publicznych placówek doskonalenia nauczycieli i bibliotek pedagogicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego.

3. Podziału środków, o których mowa w ust. 1, dokonuje się po zasięgnięciu opinii zakładowych organizacji związkowych będących jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego, zrzeszających nauczycieli.

4. W budżetach wojewodów wyodrębnia się środki na wspieranie organizacji doradztwa metodycznego na obszarze województwa, w łącznej wysokości 12400 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego.

5. Środki na realizację zadania, o którym mowa w ust. 4, w budżetach poszczególnych wojewodów wyodrębnia się w wysokości proporcjonalnej do liczby nauczycieli zatrudnionych w województwie, ustalonej na podstawie danych systemu informacji oświatowej.

6. Ze środków, o których mowa w ust. 4, wojewoda udziela jednostkom samorządu terytorialnego prowadzącym placówki doskonalenia nauczycieli zatrudniające doradców metodycznych, o których mowa w art. 183 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe, dotacji na finansowanie wynagrodzenia tych nauczycieli z tytułu powierzonych zadań doradcy metodycznego.

7. W budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania wyodrębnia się środki na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli, w łącznej wysokości 2700 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego, z zastrzeżeniem ust. 8.

8. Przepis ust. 7 nie obejmuje finansowania publicznych placówek doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym prowadzonych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

9. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, formy doskonalenia zawodowego nauczycieli i rodzaje wydatków związanych z organizacją i prowadzeniem doskonalenia zawodowego nauczycieli, które mogą być dofinansowywane ze środków, o których mowa w ust. 1 i 7, oraz szczegółowe kryteria i tryb przyznawania tych środków, uwzględniając kompetencje organów wymienionych w ust. 1, a także kuratorów oświaty oraz dyrektorów szkół i placówek w zakresie planowania i wydatkowania środków na doskonalenie zawodowe nauczycieli.

▶ Uwaga! Zmieniony art. 70a wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r.

komentarz

W stosunku do dotychczasowego stanu prawnego obniżona zostanie wysokość środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli wyodrębnianych w budżetach organów prowadzących szkoły. Będzie ona wynosić 0,8 proc. (dotychczas był to jeden proc.) planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli. Finansowanie z tych środków tak jak dotychczas nie będzie mogło obejmować publicznych placówek doskonalenia nauczycieli i bibliotek pedagogicznych prowadzonych przez JST. Zmieniono natomiast procedurę podziału środków, ograniczając krąg organizacji związkowych, których opinii musi zasięgnąć organ prowadzący szkołę. Zgodnie z nowelizacją uprawnionymi do wyrażania opinii w sprawie podziału środków na doskonalenie wyodrębnianych przez organ prowadzący będą zakładowe organizacje związkowe, które są jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu u.r.d.s. albo jednostkami organizacyjnymi organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu u.r.d.s. W odmienny sposób została określona wysokość środków na doskonalenie nauczycieli wyodrębnianych w budżecie wojewodów – łącznie będzie ona stanowić 12 400 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego. Podział tej puli między poszczególne województwa nastąpi proporcjonalnie do liczby nauczycieli zatrudnionych w województwie, ustalonej na podstawie danych SIO. Zmodyfikowano jednocześnie przeznaczenie tych środków, ustalając, że wspierane z nich będzie wyłącznie doradztwo metodyczne. Wsparcie to będzie miało formę dotacji dla JST (prowadzących placówki doskonalenia nauczycieli, które zatrudniają doradców metodycznych) na finansowanie wynagrodzenia tych nauczycieli z tytułu wykonywania przez nich zadań doradcy. Zmienione zostały również zasady wyodrębniania środków na doskonalenie nauczycieli w budżecie ministra edukacji narodowej. Ich łączna wysokość wyniesie 2700 średnich wynagrodzeń nauczyciela dyplomowanego. Środki te będą przeznaczone na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli, z wyjątkiem finansowania placówek doskonalenia nauczycieli prowadzonych przez tego ministra. Formy doskonalenia zawodowego nauczycieli i rodzaje wydatków związanych z organizacją i prowadzeniem doskonalenia zawodowego nauczycieli, które mogą być dofinansowywane ze środków wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących i budżecie ministra edukacji narodowej, oraz szczegółowe kryteria i tryb przyznawania tych środków zostaną określone w jego rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 70a ust. 6 KN61.

Art. 73. [Urlop dla poratowania zdrowia]

1. Nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu nieprzerwanie co najmniej 7 lat w szkole w wymiarze nie niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia:

1) w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:

a) choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub

b) choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub

2) na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową

– w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku.

1a. Okres siedmioletniej pracy w szkole, o którym mowa w ust. 1, uważa się za nieprzerwany, jeżeli nauczyciel podjął zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu 3 miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej lub innej szkole.

2. [...]

3. Do okresu siedmioletniej pracy w szkole, o którym mowa w ust. 1, wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy, trwające łącznie nie dłużej niż 6 miesięcy. W przypadku okresu niezdolności do pracy i urlopu trwających dłużej niż 6 miesięcy wymagany okres pracy przedłuża się o ten okres.

4. Okres siedmioletniej pracy w szkole, uzasadniający prawo do urlopu, powinien przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia. Wymóg siedmioletniego okresu pracy w szkole dotyczy udzielenia pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia.

5. W okresie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatku, o którym mowa w art. 54 ust. 5.

6. W przypadku udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia w wymiarze dłuższym niż 30 dni, nauczyciel podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

7–8. [...]

9. (uchylony)

10. O potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy mogą odgrywać istotną rolę, orzeka lekarz posiadający uprawnienia do wykonywania badań, o których mowa w art. 229 § 1, 2 i 5 Kodeksu pracy, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 229 § 8 Kodeksu pracy, wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła umowę, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1184 oraz z 2017 r. poz. 60), zwany dalej „uprawnionym lekarzem”.”,

10a. Dyrektor szkoły na pisemny wniosek nauczyciela o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia wydaje skierowanie na badanie lekarskie przeprowadzane przez uprawnionego lekarza.

10b. Uprawniony lekarz orzeka o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie:

1) wyników przeprowadzonego przez siebie badania lekarskiego;

2) wyników badań dodatkowych lub konsultacji specjalistycznych, których przeprowadzenie uzna za niezbędne;

3) dokumentacji medycznej z przebiegu dotychczasowego leczenia.

10c. Uprawniony lekarz wydaje orzeczenie lekarskie o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, określające czas potrzebny na przeprowadzenie zalecanego leczenia.

10d. Nauczycielowi i dyrektorowi szkoły przysługuje odwołanie od orzeczenia lekarskiego, o którym mowa w ust. 10c, do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy właściwego ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela lub ze względu na siedzibę szkoły. W przypadku gdy orzeczenie lekarskie zostało wydane przez uprawnionego lekarza zatrudnionego w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy, odwołanie od tego orzeczenia wnosi się do instytutu badawczego w dziedzinie medycyny pracy najbliższego ze względu na miejsce zamieszkania nauczyciela lub ze względu na siedzibę szkoły.

10e. Odwołanie wraz z uzasadnieniem wnosi się na piśmie w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia lekarskiego, o którym mowa w ust. 10c, za pośrednictwem uprawnionego lekarza, który wydał to orzeczenie.

10f. Uprawniony lekarz przekazuje odwołanie wraz z kopią dokumentacji badań, o których mowa w ust. 10b, podmiotowi właściwemu do rozpatrzenia odwołania w terminie 7 dni od dnia otrzymania odwołania.

10g. Podmiot właściwy do rozpatrzenia odwołania, w terminie 30 dni od dnia otrzymania odwołania, wydaje orzeczenie lekarskie po przeprowadzeniu badań lekarskich. Orzeczenie to jest ostateczne.

10h. Koszty badań, o których mowa w ust. 10b pkt 1 i 2 oraz ust. 10g, ponosi szkoła.

10i. Dyrektor szkoły udziela nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie orzeczenia lekarskiego.

10j. Urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową dyrektor szkoły udziela na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1938), na okres ustalony w tym skierowaniu.”,

11. Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia:

1) zakres oraz tryb przeprowadzania badania lekarskiego, w celu udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia,

2) wzór skierowania, o którym mowa w ust. 10a,

3) wzór orzeczenia lekarskiego o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia

– uwzględniając konieczność przyjęcia obiektywnych i niezbędnych kryteriów oceny stanu zdrowia dokonywanej w celu stwierdzenia potrzeby leczenia oraz określenia czasu na jego przeprowadzenie, a także zapewnienia jednolitości stosowanych dokumentów.

▶ Uwaga! Ust. 1a, 10a–10j oraz zmienione ust. 1, 5–6, 10–11 weszły w życie 1 stycznia 2018 r., tego samego dnia uchylono ust. 9.

komentarz

Urlop dla poratowania zdrowia jest uprawnieniem nauczycieli polegającym na nieświadczeniu pracy, w czasie którego zachowują on prawo do zasadniczej części wynagrodzenia. Jest on udzielany:

1) w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia:

a) choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub

b) choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, lub

2) na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową.

Warunkiem udzielenia urlopu jest przede wszystkim stan zdrowia nauczyciela, potwierdzony stosownym orzeczeniem lekarskim (ust. 10c) lub skierowaniem (ust. 10j). Dopiero po wypełnieniu jednego z powyższych wymogów stwierdza się pozostałe przesłanki prawa do tego świadczenia. A są nimi:

1) zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy na czas nieokreślony w momencie składania wniosku o udzielenie urlopu (nie ma tu znaczenia, czy podstawą nawiązania stosunku pracy jest umowa o pracę na czas nieokreślony, czy akt mianowania);

2) nieprzerwane przepracowanie siedmiu lat w szkole, co dotyczy zatrudnienia w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru zajęć przez te siedem lat;

3) przepracowanie nieprzerwanie siedmiu lat co najmniej w wymiarze połowy obowiązkowego wymiaru zajęć bezpośrednio przed rozpoczęciem urlopu62.

W ust. 1a doprecyzowano, że okres siedmioletniej pracy w szkole uważa się za nieprzerwany, jeżeli nauczyciel podjął zatrudnienie w szkole nie później niż w ciągu trzech miesięcy po ustaniu poprzedniego stosunku pracy w tej samej lub innej szkole. Do okresu siedmioletniej pracy w szkole wlicza się okresy czasowej niezdolności do pracy wskutek choroby oraz urlopu innego niż wypoczynkowy trwające łącznie nie dłużej niż sześć miesięcy. W przypadku okresu niezdolności do pracy i urlopu trwających dłużej niż sześć miesięcy wymagany okres pracy przedłuża się o ten okres. Okres siedmioletniej pracy w szkole – uzasadniający prawo do urlopu – powinien przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia. Wymóg siedmioletniego okresu pracy w szkole dotyczy udzielenia pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia.
W znowelizowanym ust. 5 KN usunięto prawo do dodatków socjalnych. Przepisy KN przewidujące te uprawnienia u.f.z.o. uchyliła od 1 stycznia 2018 r. (zobacz komentarz do art. 54–61 KN). Wyjątkiem jest dodatek wiejski, który przysługuje na podstawie art. 54 ust. 5 KN.
Procedura udzielania urlopów dla poratowania zdrowia różni się w zależności od tego, na jaki cel urlop jest udzielany. W przypadku gdy jest nim przeprowadzenie zaleconego leczenia choroby zagrażającej wystąpieniem choroby zawodowej lub choroby, w której powstaniu czynniki środowiska pracy lub sposób wykonywania pracy odgrywają istotną rolę, zastosowanie będą miały ust. 10–10i, natomiast w przypadku, gdy celem urlopu jest leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitacja uzdrowiskowa – ust. 10j. O potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zalecanego leczenia orzeka lekarz posiadający uprawnienia do wykonywania badań wstępnych, okresowych i kontrolnych, czyli lekarz medycyny pracy wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą szkoła zawarła umowę, o której mowa w art. 12 u.s.m.p. Badania i wydanie orzeczenia nie są jednak wykonywane na wniosek nauczyciela. Zgodnie z ust. 10a to dyrektor szkoły na pisemny wniosek nauczyciela o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia wydaje skierowanie na badanie lekarskie przeprowadzane przez uprawnionego lekarza63. Zmiana ta nie dotyczy urlopu dla poratowania zdrowia udzielanego na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową – w tym przypadku dyrektor szkoły udziela urlopu na podstawie potwierdzonego skierowania, o którym mowa w art. 33 ust. 1 i 2 u.ś.o.z., na okres ustalony w tym skierowaniu. Tak więc skierowanie na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową, na podstawie którego nauczyciel może uzyskać urlop dla poratowania zdrowia, wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, a potwierdza oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia – właściwy dla miejsca zamieszkania nauczyciela64.
Orzeczenie jest wydawane na podstawie wyników badania lekarskiego przeprowadzonego przez lekarza uprawnionego do wystawienia skierowania, wyników badań dodatkowych lub konsultacji specjalistycznych, których przeprowadzenie lekarz uznał za niezbędne, a także dokumentacji medycznej z przebiegu dotychczasowego leczenia. Jeżeli nauczyciel nie godzi się z orzeczeniem, może złożyć w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia pisemne odwołanie do wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy właściwego ze względu na miejsce swojego zamieszkania lub siedzibę szkoły. Od 1 stycznia 2018 r. prawo wniesienia odwołania od orzeczenia w przedmiocie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia przysługuje również dyrektorowi szkoły, w której jest zatrudniony nauczyciel. Odwołanie musi zawierać uzasadnienie. Jeżeli orzeczenie lekarskie wydał lekarz zatrudniony w wojewódzkim ośrodku medycyny pracy, organem odwoławczym jest instytut badawczy, o którym mowa w art. 73 ust. 10d KN. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem lekarza, który wydał orzeczenie. Koszty badań lekarskich przeprowadzanych na potrzeby orzekania o udzieleniu urlopu dla poratowanie zdrowia ponosi szkoła zatrudniająca nauczyciela (art. 73 ust. 10h KN). Zakres oraz tryb przeprowadzania badania lekarskiego w celu udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia, a także wzór skierowania na badanie i wzór orzeczenia lekarskiego określa r.s.o.p.u.n.u.65.

Art. 85i. [Zasady doręczeń pism i zawiadomień]

1–2. [...]

3. W postępowaniu wyjaśniającym i postępowaniu dyscyplinarnym do doręczeń stosuje się odpowiednio przepisy art. 39, art. 42, art. 43, art. 44, art. 46 i art. 47 Kodeksu postępowania administracyj nego.

▶ Uwaga! Ust. 3 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Ustęp 3 precyzuje zasady doręczania pism i zawiadomień w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym. W tym zakresie stosuje się przepisy k.p.a. Oznacza to, że doręczanie odbywa się przez operatora pocztowego w rozumieniu p.p., przez pracowników organu, przy którym działa komisja, lub przez inne upoważnione osoby lub organy.

Art. 91a. [Nauczyciele w urzędach i komisjach egzaminacyjnych]

1. Nauczycielom mianowanym i dyplomowanym zatrudnionym w:

1) urzędach organów administracji rządowej i kuratoriach oświaty na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych przysługują uprawnienia wynikające z art. 9a–9i, art. 51, art. 86, art. 88 i art. 90;

2) specjalistycznej jednostce nadzoru oraz w organach sprawujących nadzór pedagogiczny nad zakładami poprawczymi, schroniskami dla nieletnich oraz szkołami przy zakładach karnych na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych przysługują uprawnienia wynikające z art. 9a–9i, art. 51, art. 63, art. 86, art. 88 i art. 90.

2. Nauczycielom mianowanym i dyplomowanym zatrudnionym w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, okręgowych komisjach egzaminacyjnych na stanowiskach, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne, publicznych placówkach doskonalenia nauczycieli o zasięgu ogólnokrajowym, publicznych placówkach doskonalenia nauczycieli szkół artystycznych, publicznych placówkach doskonalenia nauczycieli przedmiotów zawodowych, którzy nauczają w szkołach rolniczych, oraz publicznej placówce doskonalenia nauczycieli przedmiotów zawodowych o zasięgu ogólnokrajowym, o których mowa odpowiednio w art. 8 ust. 5 pkt 1 lit. b, ust. 6, ust. 7 pkt 2 i ust. 14 ustawy – Prawo oświatowe, przysługują uprawnienia wynikające z art. 9a–9i, art. 30 ust. 5, art. 32, art. 33, art. 47, art. 49 ust. 1 pkt 3, art. 51, art. 63, art. 86–88 i art. 90.

3. Nauczycielom urlopowanym na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3, przysługują uprawnienia wynikające z art. 9a–9i, art. 30, art. 31, art. 33, art. 49, art. 51, art. 73, art. 86–88 i art. 90.

4. [...]

5. W przypadku nauczycieli, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a, przez staż rozumie się okres zatrudnienia nauczyciela w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych, bez względu na wymiar zatrudnienia, rozpoczętego i realizowanego w trybie i na zasadach określonych w przepisach rozdziału 3a, z tym że w przypadku nauczycieli, o których mowa w art. 9e ust. 1, równoważny z odbywaniem stażu jest odpowiednio okres zatrudnienia na tym stanowisku.

▶ Uwaga! Ust. 5 oraz zmienione ust. 1–3 oraz 5 weszły w życie 1 stycznia 2018 r.

komentarz

Nowelizacja art. 91a KN sprowadza się głównie do usunięcia z jego treści przepisów, które mówiły o prawie do dodatków socjalnych. Te zaś u.f.z.o. uchyliła od 1 stycznia 2018 r.
W dodanym ust. 5 zdefiniowano staż pracy nauczycieli zatrudnionych w publicznych szkołach i szkolnych punktach konsultacyjnych przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP.

Art. 91b. [Ograniczony zakres stosowania ustawy]

1. Do nauczyciela zatrudnionego w wymiarze niższym niż połowa obowiązującego wymiaru zajęć nie stosuje się przepisów art. 54 ust. 5, art. 72 i art. 86–90.

2. Do nauczycieli zatrudnionych w:

1) przedszkolach, szkołach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, bez względu na wymiar zatrudnienia, mają zastosowanie przepisy art. 6, art. 6a, art. 9, art. 10a, art. 11a, art. 26, art. 63 i art. 75–85z;

2) placówkach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, bez względu na wymiar zatrudnienia, mają zasto sowanie przepisy art. 6, art. 6a, art. 9, art. 10a, art. 26, art. 63 i art. 75–85z;

3) przedszkolach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a, oraz szkołach i placówkach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, w tym do nauczyciela zatrudnionego na stanowisku dyrektora, mają zastosowanie przepisy art. 9a–9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 4 i 7, art. 86, art. 88 i art. 90 oraz przepisy wydane na podstawie art. 70a ust. 9;

4) przedszkolach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. b, oraz innych formach wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, w tym do nauczyciela zatrudnionego na stanowisku dyrektora, mają zastosowanie przepisy art. 9a–9i, art. 22 ust. 3 i 4, art. 49 ust. 1 pkt 2 i 3, art. 51, art. 70a ust. 4 i 7 i art. 88 oraz przepisy wydane na podstawie art. 70a ust. 9.

2a. [...]

2b. Nie można nawiązać stosunku pracy z nauczycielem przedszkola, szkoły, placówki lub innej formy wychowania przedszkolnego, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 2, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 2–5. Przepisy art. 10 ust. 8a i 8b stosuje się odpowiednio.

2c. W przypadku publicznych innych form wychowania przedszkolnego, prowadzonych przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego lub osoby fizyczne, oraz niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego zadania i kompetencje określone w ustawie dla dyrektora szkoły wykonuje osoba kierująca daną inną formą wychowania przedszkolnego wyznaczona przez osobę prowadzącą inną formę wychowania przedszkolnego.

3.–6. […]

▶ Uwaga! Zmieniony ust. 1 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r., zaś ust. 2c oraz zmienione ust. 2 pkt 1–2 oraz ust. 2b weszły w życie 1 września 2018 r., natomiast zmieniony ust. 2 pkt 3–4 wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r.

komentarz

Zmiana ust. 1 weszła w życie 1 stycznia 2018 r. Z treści tego przepisu usunięto oznaczenia regulacji, które w KN zostały uchylone.
Nowelizacja ust. 2 pkt 1 i 2 obowiązuje od 1 września 2018 r. Uwzględnia ona zmiany związane z zastąpieniem oceny dorobku zawodowego nauczyciela oceną jego pracy. Od tego samego dnia obowiązuje też ust. 2b w nowym brzmieniu (ma on charakter redakcyjny) oraz dodany przez u.f.z.o. ust. 2c. Ten ostatni nakazuje objęcie nauczycieli publicznych innych form wychowania przedszkolnego prowadzonych przez osoby prawne niebędące JST lub osoby fizyczne oraz niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego przepisami KN w takim samym zakresie, w jakim objęci są przepisami tej regulacji nauczyciele niepublicznych przedszkoli. Zmiana ta w szczególności umożliwia nauczycielom innych form wychowania przedszkolnego ubieganie się o kolejne stopnie awansu zawodowego, nagrody kuratora oraz nagrody ministra, Medal Komisji Edukacji Narodowej, korzystanie z form doskonalenia, na które środki wyodrębnione są w budżecie wojewody i w budżecie ministra edukacji narodowej. Nauczyciele ci podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej na takich samych zasadach jak inni nauczyciele.
Zmiana pkt 3 i 4 ust. 2 wejdzie w życie 1 stycznia 2019 r. Związana jest ona z nowelizacją art. 70a KN, która zacznie obowiązywać tego samego dnia.

Art. 91d. [Kompetencje organów JST]

W przypadku szkół i placówek prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, zadania i kompetencje organu prowadzącego określone w:

1) art. 30 ust. 6 i 10a, art. 42 ust. 7, art. 42a ust. 1, art. 49 ust. 2, art. 70a ust. 1 oraz art. 72 ust. 1 – wykonuje odpowiednio: rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa;

2) art. 9g ust. 2, art. 29 ust. 1, art. 30a oraz art. 53 ust. 3a i 4 – wykonuje odpowiednio: wójt, burmistrz (prezydent miasta), zarząd powiatu, zarząd województwa;

3) art. 6a ust. 1d pkt 3 oraz ust. 6, art. 9b ust. 3, 3a i 4 pkt 2 oraz ust. 6 i 7 pkt 1, art. 9f ust. 1, art. 9g ust. 1 pkt 3, ust. 3 pkt 1 i ust. 4, art. 18 ust. 4 i 5, art. 22 ust. 1, art. 26 ust. 2, art. 42 ust. 6a, art. 54 ust. 5, art. 63 ust. 2, art. 85s ust. 4, art. 85t ust. 1, 2 i 5 oraz art. 85z ust. 1 pkt 2 i ust. 3 pkt 2 – wykonuje odpowiednio: wójt, burmistrz (prezydent miasta), starosta, marszałek województwa.

▶ Uwaga! Zmieniony pkt 1 wszedł w życie 1 stycznia 2018 r., a zmieniony pkt 3 obowiązuje od 1 września 2018 r.

komentarz

Z przepisu usunięto odniesienie do art. 54 ust. 7 KN, gdyż regulacja ta została uchylona przez u.f.z.o. Upoważniała ona organ prowadzący szkołę będący JST do ustalenia wysokości nauczycielskiego dodatku mieszkaniowego oraz szczegółowe zasady jego przyznawania i wypłacania. Komentowana nowelizacja zlikwidowała prawo do tego dodatku.
Nowelizacja pkt 3 obowiązuje od 1 września 2018 r. Uwzględnia ona zmiany związane z zastąpieniem oceny dorobku zawodowego nauczyciela oceną jego pracy. ©℗

Przypisy

[1] K. Lisowski,[w:] K. Lisowski, K. Stradomski, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, Legalis 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 20 KN, teza 4.

[2] Ibidem, teza 16.

[3] W kontekście art. 20 ust. 7 Karty nauczyciela należy zwrócić uwagę na art. 224 ust. 3 u.p.w., zgodnie z którym do 31 sierpnia 2020 r. pierwszeń stwo w zatrudnieniu na wolnych stanowiskach pracy dla nauczycieli w szkołach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego przysługuje nie tylko nauczycielom przeniesionym w stan nieczynny, ale także nauczycielom, którzy otrzymali informację o przeniesieniu ich w stan nieczynny z początkiem kolejnego roku szkolnego, nauczycielom, którzy złożyli wniosek o przeniesienie w stan nieczynny w trybie art. 20 ust. 5c KN, oraz nauczycielom, z którymi rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 226 ust. 2 u.p.w., z dniem wypowiedzenia im stosunku pracy.

[4] K. Lisowski, op. cit., teza 21.

[5] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, LexisNexis 2014, komentarz do art. 20 KN, teza 3.

[6] Więcej na ten temat zobacz: L. Jaworski, „Sąd ocenia poprawność wskazania nauczyciela do zwolnienia”, tygodnik Kadry i Płace z 18 kwietnia 2013 r. (DGP nr 76), s. C5.

[7] K. Lisowski, op. cit., teza 10.

[8] Ibidem, teza 23.

[9] Więcej na ten temat zobacz: L. Jaworski, „Koniec gimnazjów – nauczyciele mogą się pożegnać z pracą bez konsultacji związkowych”, Tygodnik Gazeta Prawna z 24 marca 2017 r. (DGP nr 12), s. C1–15.

[10] M. Szymańska, [w:] A. Barański, J. Rozwadowska-Skrzeczyńska, M. Szymańska, „Karta Nauczyciela. Komentarz”, LEX 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 23 KN, teza 1.

[11] Ibidem, teza 1.

[12] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 22 KN, teza 4.

[13] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 23 KN, teza 1.

[14] W. Jęrychowska-Jaros, „Rozwiązanie stosunku pracy na wniosek nauczyciela mianowanego”, Monitor Prawniczy 2007, Nr 1, Legalis 2018, wersja elektroniczna.

[15] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 23 KN, teza 4.

[16] W. Jęrychowska-Jaros, op. cit.

[17] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 23 KN, teza 2.

[18] W. Jęrychowska-Jaros, op. cit.

[19] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 27 KN, teza 1.

[20] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 27 KN, teza 3.

[21] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, op. cit., komentarz do art. 30 KN, teza 1.

[22] Z uzasadnienia projektu u.f.z.o.

[23] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 30 KN, teza 6.

[24] Ibidem, teza 7.

[25] A. Klawenek, „Wynagrodzenia w oświacie”, Legalis 2014, wersja elektroniczna.

[26] Ibidem.

[27] K. Lisowski, op. cit., teza 16 i 17.

[28] Ibidem, komentarz do art. 33a KN, tezy 2, 3 i 4.

[29] Więcej na ten temat zobacz: ibidem, komentarz do art. 42 KN, teza 10.

[30] Wyjaśnienia i przykłady, [za:] https://men.gov.pl/finansowanie-edukacji/ustalanie-laczonego-pensum-wedlug-znowelizowanych-przepisow-ustawy-karta-nauczyciela.html

[31] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 42 KN, teza 6.

[32] K. Lisowski, op. cit., komentarz do art. 42 KN, teza 16.

[33] Ibidem, op. cit., teza 4.

[34] Więcej na ten temat zobacz: L. Jaworski, „Niepełnosprawny nauczyciel może pracować więcej godzin, ale tylko za zgodą lekarza”, tygodnik Kadry i Płace z 13 września 2018 r. (DGP nr 178), s. C5.

[35] P. Kuzior, [w:] A. Kosiarz, A. Król, P. Kuzior, J. Witkowski, K. Woźniczko, „Kadry w oświacie 2017”, Legalis 2017, wersja elektroniczna.

[36] J. Jakubowski, M. Zając-Rzosińska, op. cit., komentarz do art. 64 KN, teza 1.

[37] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 64 KN, teza 9.

[38] Więcej na ten temat zobacz: L. Jaworski, „Wakacje w szkołach poza ewidencją czasu pracy. Przynajmniej teoretycznie”, tygodnik Kadry i Płace z 16 sierpnia 2018 r. (DGP nr 158), s. C2–C3.

[39] K. Stradomski, op. cit., komentarz do art. 64 KN, teza 1.

[40] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 66 KN, tezy 1 i 2.

[41] Ibidem, tezy 3,4 i 5.

[42] Więcej na ten temat zobacz: https://www.pip.gov.pl/pl/f/v/144717/Usprawedl%20Nieobecn.pdf

[43] Ł. Pisarczyk, [w:] L. Florek (red.), D. Dzienisiuk, K. Gonera, G. Goździewicz, M. Latos-Miłkowska, Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński, J. Unterschütz, B. Wagner, P. Wojciechowski, T. Zieliński, „Kodeks pracy. Komentarz”, LEX 2017, wersja elektroniczna, komentarz do art. 165 k.p., tezy 3 i 4.

[44] G. Orłowski, [w:] K. Walczak (red.), A. Bolesta, A. Giedrewicz-Niewińska, A. Kamińska-Pietnoczko, A. Lankamer-Prasołek/I. Florczak, A. Patulski, A. Rycak, A. Telec, M. Telec, B. Naróg, E. Suknarowska-Drzewiecka, G. Orłowski, I. Jaroszewska-Ignatowska, M. Chakowski, M. Nałęcz, A. Rycak, M. Rycak, P. Ciszek, P. Wojciechowski, P. Wąż, Ł. Prasołek, „Kodeks pracy. Komentarz”, Legalis 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 165 k.p., teza 2.

[45] A. Sobczyk, [w:] A. Sobczyk (red.), D. Dörre-Kolasa, M. Gładoch, P. Korus, L. Mitrus, J. Stelina, „Kodeks pracy. Komentarz”, Legalis 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 166 k.p., teza 2.

[46] M. Szymańska, op. cit., komentarz do art. 66a KN.

[47] M. Włodarczyk, [w:] K.W. Baran (red.), B. M. Ćwiertniak, S. Driczinski, Z. Góral, A. Kosut, D. Książek, M. Kuba, W. Perdeus, J. Piątkowski, P. Prusinowski, K. Stefański, M. Tomaszewska, M. Włodarczyk, T. Wyka, „Kodeks pracy. Komentarz”, LEX 2018, wersja elektroniczna, komentarz do art. 186 k.p., teza 8.

[48] M. Latos-Miłkowska, op. cit., komentarz do art. 1867 k.p., teza 2.

[49] K. Stradomski, op. cit., komentarz do art. 67d KN, teza 1.

[50] M. Nałęcz, op. cit., teza 5.

[51] A. Sobczyk, op. cit., komentarz do art. 1867 k.p., teza I.3.

[52] K. Stradomski, op. cit., teza 3.

[53] Ibidem, teza 2.

[54] Ibidem, teza 2.

[55] Ibidem, teza 2.

[56] Porównaj: M. Nałęcz, op. cit., teza 8.

[57] K. Stradomski, op. cit., teza 4.

[58] M. Szymańska, op cit., komentarz do art. 67d KN, teza 2.

[59] K. Stradomski, op. cit., komentarz do art. 67e KN, teza 2.

[60] Ibidem, teza 3.

[61] A. Barański, op. cit., komentarz do art. 70a KN, teza 7.

[62] K. Stradomski, op. cit., komentarz do art. 73 KN, teza 1.

[63] Ibidem, teza 3.

[64] A. Barański, op. cit., komentarz do art. 73 KN, teza 10.

[65] Ibidem, teza 10. Więcej na temat urlopu dla poratowania zdrowia zobacz: L. Jaworski, „Urlop zdrowotny dla nauczycieli nadal uznaniowy. Wbrew założeniom rządu”, Tygodnik Gazety Prawnej z 5 stycznia 2018 r. (DGP nr 4), s. C2–6.

Dziękujemy za przeczytanie artykułu!

Źródło: Dziennik Gazeta Prawna

Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.

Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.

DGP

Zgłoś błąd