Wsparcie pieniężne to sposób na związanie pracownika z pracodawcą

Pożyczanie pieniędzy pracownikom przez pracodawców jest jak najbardziej dopuszczalne. Jednak w zależności od stosowanych w zakładzie pracy rozwiązań może być bardziej lub mniej kłopotliwe. Nie ulega wątpliwości, że może to być sposób na związanie pracownika z pracodawcą. W zależności od firmy oraz od tego, czy w zakładzie pracy istnieją związki zawodowe, źródła pożyczek mogą być różne. Jeśli u pracodawcy są organizacje związkowe, może działać pracownicza kasa zapomogowo-pożyczkowa, a jeśli nie - pożyczki mogą być przyznawane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Nie ma też przeszkód, aby pracodawca udzielał pracownikom pożyczek ze środków obrotowych firmy. Oczywiście w zależności od źródła różne będą również zasady udzielania pożyczek. W niniejszym opracowaniu przyjrzymy się sposobom ich finansowania, dokumentacją, opodatkowaniem oraz innymi aspektami z tym związanymi.

Art. 720 kodeksu cywilnego

§ 1. Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

§ 2. Umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem.

To nie kredyt

Choć w języku potocznym pojęcia kredyt i pożyczka są używane zamiennie, różnice są bardzo istotne. Kredytu może udzielić wyłącznie bank lub spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa (reguluje to ustawa - Prawo bankowe). Umowa kredytu musi być zawarta na piśmie, inaczej będzie nieważna. Jest też zawsze odpłatna, co oznacza konieczność zapłacenia odsetek, czasem prowizji, opłaty przygotowawczej lub innych kosztów. Ponadto kredytu udziela się na konkretny, wskazany w umowie cel, a bank (lub SKOK) może kontrolować, na co przeznaczane są pieniądze.

Natomiast pożyczki może udzielić każdy, kto jest właścicielem pieniędzy. Zatem dotyczy to także relacji pracodawca - pracownik. Pożyczka jest uregulowana w kodeksie cywilnym (art. 720 i nast. k.c.). Umowa pożyczki nie jest wymagana, jeśli wartość wynosi do 500 zł. Nie ma też obowiązku zapłaty za pożyczkę, czyli uiszczania odsetek czy innych opłat. Zatem może być nieoprocentowana. W przypadku pożyczki nie ma również znaczenia cel, na jaki jest udzielana. Zatem pożyczkodawca nie będzie kontrolował, na co zostaną wydane pieniądze (wyjątek - pożyczki na cele mieszkaniowe z ZFŚS).

Źródła finansowania

Jak już wspomniano, pracodawca ma kilka możliwości pożyczenia pracownikowi pieniędzy. Jednak to, czy będzie to robić, zależy od samej firmy i co za tym idzie, ewentualnego obowiązku lub chęci tworzenia funduszu socjalnego, a także od posiadania związków zawodowych. Obecność tych ostatnich jest warunkiem koniecznym do założenia i istnienia w zakładzie pracy pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej, czyli rodzaju samopomocy koleżeńskiej w miejscu pracy polegającej na pożyczaniu pracownikom pieniędzy zgromadzonych przez nich samych. Z kolei pracodawcy, którzy tworzą zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, mają prawo udzielania z niego pożyczek, choć w ograniczonym zakresie. Fundusz ten obowiązkowo tworzą pracodawcy będący jednostkami budżetowymi lub zakładami samorządowymi. U pozostałych tworzenie ZFŚS jest uzależnione od wielkości zatrudnienia na dzień 1 stycznia każdego roku. Co istotne, mogą oni w ogóle nie tworzyć funduszu, jeśli spełnią warunki określone w ustawie o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej: ustawa o ZFŚS). Natomiast te firmy, które nie mają ani pracowniczej kasy zapomogowo-pożyczkowej, ani zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, mogą pożyczać pracownikom pieniądze ze swoich środków obrotowych.

Pożyczka z ZFŚS

Jedną z dopuszczalnych form wydatkowania pieniędzy gromadzonych na koncie ZFŚS jest udzielanie zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy finansowej na cele mieszkaniowe. Aby jednak pracodawca mógł udzielić pracownikowi pożyczki na cele mieszkaniowe, w regulaminie funduszu ten cel musi być zapisany. Brak takiego zapisu to brak możliwości ich udzielania. Oczywiście istniejący już regulamin ZFŚS może zostać zmieniony przez dodanie odpowiednich zapisów. Należy przy tym pamiętać o ścieżce wprowadzania zmian w regulaminie.

Przepisy ustawy o ZFŚS nie określają celów ani potrzeb mieszkaniowych, zatem pracodawca w regulaminie musi określić, jakie potrzeby mieszkaniowe mogą być rozpatrywane w ramach zwrotnej lub bezzwrotnej pożyczki z funduszu socjalnego.

Pożyczka z ZFŚS może być przeznaczona wyłącznie na cele mieszkaniowe, czyli na:

● zakup lub budowę domu,

● zakup mieszkania,

● wykup lokalu mieszkalnego,

● adaptację pomieszczeń na cele mieszkaniowe,

● przystosowanie mieszkania lub domu do potrzeb osoby niepełnosprawnej,

● remont i modernizację mieszkania,

● pomoc finansową na zmniejszenie bieżących wydatków mieszkaniowych.

Ustawodawca nie narzuca limitu środków, jakie z ZFŚS można przeznaczyć na pożyczki na cele mieszkaniowe. Zatem limity środków oraz zdefiniowanie celów pożyczki mieszkaniowej zależy od zapisów w regulaminie ZFŚS. Wobec tego każdy pracodawca może mieć odrębne unormowania w tym zakresie. Należy pamiętać, że treść regulaminu funduszu jest uzgadniana z załogą reprezentowaną przez zakładowe organizacje związkowe, a w razie ich braku - przez przedstawiciela załogi.

WZÓR 1

Przykładowe zapisy regulaminu ZFŚS

Pomoc na cele mieszkaniowe jest udzielana w formie pożyczek zwrotnych.

Wniosek o pożyczkę (załącznik do regulaminu ZFŚS) należy złożyć w dziale personalnym. Do wniosku należy załączyć akt własności lokalu mieszkalnego lub akt własności działki lub inny dokument potwierdzający własność.

Pożyczki na cele mieszkaniowe mogą być udzielane na:

budowę domu jednorodzinnego lub jego zakup,

zakup mieszkania lub wykup lokalu mieszkalnego,

przebudowę pomieszczenia niemieszkalnego na mieszkalne,

remont domu lub mieszkania,

przystosowanie mieszkania lub domu do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

Maksymalna wysokość pożyczki to 15 000 zł. Maksymalny okres spłaty to 5 lat.

Warunki i zasady spłaty pożyczki są określone w umowie zawieranej na piśmie przez pracodawcę z pożyczkobiorcą. Wzór umowy jest załącznikiem do niniejszego regulaminu.

Oprocentowanie pożyczki wynosi:

- 0 proc. - dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi do 1200,00 zł,

- 1,5 proc. - dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi od 1200,01 zł do 1800,00 zł,

- 3 proc. - dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi od 1800,01 zł.

WZÓR 2

Wniosek o pożyczkę z ZFŚS

Warszawa, 1 marca 2018 r. .........

Imię i nazwisko pożyczkobiorcy: Paweł Flikowski

PESEL: 82111122000

(wypełnia pożyczkobiorca)

Na podstawie regulaminu ZFŚS zwracam się z wnioskiem o przyznanie mi pożyczki w wysokości 7000 zł

(słownie: siedem tysięcy złotych ) przeznaczonej na przystosowanie mieszkania lub domu do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

(cel pożyczki, np. remont mieszkania, zakup domu)

Do wniosku załączam wymagane dokumenty:

1. akt notarialny potwierdzający własność działki zabudowanej domem jednorodzinnym

2. orzeczenie o niepełnosprawności - córka Anna

3. akt urodzenia - córka Anna

Jako poręczycieli proponuję niżej wymienione osoby:

1. Imię i nazwisko: Anna Krakowianka

Adres ul. Chłodna 300/20, 02-333 Warszawa

Dowód osobisty, seria i numer ABC224567

PESEL: 87121278999

Wyrażam zgodę na poręczenie pożyczki

1.03.2018 r., Anna Krakowianka

(data i podpis poręczyciela)

2. Imię i nazwisko Piotr Fidel

Adres ul. Kawęczyńska 500/10, 01-222 Warszawa

Dowód osobisty, seria i numer DEF334567

PESEL: 88101078999

Wyrażam zgodę na poręczenie pożyczki

1.03.2018 r., Piotr Fidel

(data i podpis poręczyciela)

Jednocześnie oświadczam, że moje gospodarstwo domowe składa się z 4 osób.

Średni miesięczny dochód* na osobę w rodzinie wynosi:

do 1000 zł / od 1001 zł do 1500 zł / od 1501 zł do 2000 zł/

powyżej 2000 zł.

(niepotrzebne skreślić)

Paweł Flikowski

(podpis pożyczkobiorcy)

(Wypełnia Dział Kadr)

Pożyczkobiorca jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony

(rodzaj umowy, czas trwania, czy jest zatrudniony na czas nieokreślony)

Poręczyciel 1 jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony

(rodzaj umowy, czas trwania)

Poręczyciel 2 jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony

(rodzaj umowy, czas trwania)

1 marca 2018 r., Sylwia Kruk

(data i podpis pracownika Działu Kadr)

* Za dochód uważa się wszelkie dochody wnioskodawcy oraz innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, bez względu na ich źródła. Pracodawca ma prawo żądać dodatkowych dokumentów potwierdzających oświadczenie wnioskodawcy.

W regulaminie ZFŚS powinno się zawrzeć zasady udzielania pożyczek ze środków funduszu, termin i tryb rozpatrywania wniosków oraz inne warunki pożyczki, takie jak: wymagane dokumenty, sposób spłaty, zasady doboru poręczycieli, częstotliwość ubiegania się o pożyczkę, możliwość umorzenia i inne. Warto wpisać do niego również zasady udzielania pożyczek mieszkaniowych na ten sam cel dla współmałżonków zatrudnionych u tego samego pracodawcy. Powinno być też zapisane, czy i kiedy przysługuje pomoc bezzwrotna. Im bardziej szczegółowe zapisy regulaminu, tym mniejsze ryzyko rozbieżności.

Regulując kwestię pożyczki na cele mieszkaniowe w regulaminie ZFŚS, pracodawca musi pamiętać o kryteriach socjalnych, jakie obowiązują przy przyznawaniu środków funduszu. Oznacza to, że powinien uzależnić jej przyznanie, oprocentowanie czy umorzenie od sytuacji materialno-bytowej pracownika. W praktyce często spotyka się uzależnienie oprocentowania pożyczki od sytuacji socjalnej zatrudnionego: najmniej zarabiający mają możliwość otrzymania pożyczki nieoprocentowanej, lepiej sytuowani płacą odsetki.

WZÓR 3

Rodzaje zapisów w regulaminie ZFŚS - kryterium socjalne

1. Oprocentowanie pożyczki na cele mieszkaniowe wynosi:

- 0 proc. dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie jest mniejszy lub równy 1000 zł,

- 1 proc. dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi między 1001 zł a 1500 zł,

- 2 proc. dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi między 1501 zł a 2000 zł,

- 3 proc. dla pożyczkobiorców, których dochód na osobę w rodzinie wynosi co najmniej 2001 zł.

lub

Pożyczka mieszkaniowa jest nieoprocentowana dla pożyczkobiorców, którzy mają na utrzymaniu co najmniej dwoje własnych lub przysposobionych dzieci do 18. roku życia. Dla pozostałych pożyczkobiorców oprocentowanie w skali roku wynosi 2 proc.

Z definicji działalności socjalnej określonej w art. 2 pkt 1 ustawy o ZFŚS zwrotna lub bezzwrotna pomoc na cele mieszkaniowe jest udzielana na warunkach określonych w umowie zawieranej między pracodawcą a pracownikiem. Zatem niezależnie od regulaminu ZFŚS z każdym pożyczkobiorcą trzeba zawrzeć umowę pożyczki regulującą szczegółowo jej wysokość, oprocentowanie, sposób i termin spłaty, ewentualne warunki umorzenia czy zmiany oprocentowania, żyrantów itd.

WZÓR 4

Umowa pożyczki z ZFŚŚ

15 marca 2018 r. pomiędzy FIRMA Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie adres: ul. Mozaikowa 500/50, 00-111 Warszawa zarejestrowaną w rejestrze przedsiębiorców prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

(właściwość miejscowa sądu rejestrowego),

pod numerem KRS 00007788 numer NIP: 0002221133

wysokość kapitału zakładowego: 50 000 zł

zwana dalej pracodawcą, reprezentowana przez Sylwię Kruk, PESEL 80090944789

a

Pawłem Flikowskim, zam. przy ul. Wroniej 400/40, PESEL 82111122000

(nazwisko i imię, adres, PESEL)

zwany dalej pożyczkobiorcą

została zawarta umowa o następującej treści:

Zgodnie z protokołem Komisji Socjalnej z 5 marca 2018 r.

została Panu/Pani przyznana pożyczka z ZFŚS w wysokości 7000 zł

 (słownie: siedem tysięcy złotych) z przeznaczeniem na przystosowanie mieszkania lub domu do potrzeb osoby niepełnosprawnej.

1. Pożyczka jest zwrotna.

2. Oprocentowanie pożyczki wynosi 2 proc. w skali roku.

3. Okres spłaty ustalono na 35 miesięcy.

4. Pożyczka będzie spłacana w miesięcznych ratach w wysokości

206,06 zł każda.

5. Pożyczka będzie spłacana od dnia 10 kwietnia 2018 r.

6. Całkowita kwota pożyczki z odsetkami wynosi 7212,10 zł

6. Pożyczkobiorca upoważnia pracodawcę do potrącania z wynagrodzenia za pracę należnych rat określonych w § 2 ust. 4 niniejszej umowy, począwszy od dnia wskazanego w § 2 ust. 5. W razie braku możliwości potrącenia rat przez pracodawcę, pożyczkobiorca zobowiązuje się do comiesięcznych spłat rat pożyczki na rachunek nr 01 1110 2220 3330 4440 5550 6660 w terminie wypłaty wynagrodzenia.

Pożyczka niespłacona staje się natychmiast wymagalna w przypadku, gdy:

1. Pożyczkobiorca rozwiąże umowę o pracę.

2. Pracodawca rozwiąże umowę o pracę z pożyczkobiorcą bez wypowiedzenia z winy pożyczkobiorcy.

3. Pożyczka została wykorzystana na inny cel niż ten, na jaki została udzielona.

4. Pożyczkobiorca sprzedał dom lub mieszkanie, na które udzielono pożyczki.

Zmiana warunków umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

W sprawach nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego.

Umowa została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

Oświadczenie poręczycieli

Poręczyciel 1 Anna Krakowianka, zam. ul. Chłodna 300/20,

02-333 Warszawa, PESEL: 87121278999

(imię, nazwisko, adres, PESEL)

Poręczyciel 2 Piotr Fidel, zam. ul. Kawęczyńska 500/10,

01-222 Warszawa, PESEL: 88101078999

(imię, nazwisko, adres, PESEL)

W razie nieuregulowania w terminie otrzymanej przez pożyczkobiorcę Pawła Flikowskiego

(imię i nazwisko)

pożyczki w wysokości 7000 zł wyrażamy zgodę jako solidarnie odpowiedzialni na potrącenie z naszych wynagrodzeń należnej kwoty wraz z odsetkami. W przypadku braku możliwości potrącenia zobowiązujemy się do comiesięcznej spłaty pożyczki na rachunek bankowy 01 1110 2220 3330 4440 5550 6660 w terminie wypłaty wynagrodzenia.

Podpisy

Poręczyciel 1: Anna Krakowianka

Poręczyciel 2: Piotr Fidel

Pożyczkobiorca: Paweł Flikowski

Pracodawca: Sylwia Kruk

Bezzwrotna pomoc na cele mieszkaniowe

Ustawa o ZFŚS dopuszcza, aby pożyczka na cele mieszkaniowe była bezzwrotna. Możliwość oraz warunki udzielania takich pożyczek muszą być zapisane w regulaminie funduszu. Tego rodzaju pożyczka jest w zasadzie świadczeniem podobnym w swoim charakterze do zapomogi udzielanej pracownikowi mającemu problemy mieszkaniowe. Może ona dotyczyć zarówno regulowania bieżących należności (związanych z trudną sytuacją materialną, chorobą), jak i mieć związek z nieprzewidzianym zdarzeniem losowym (pożar, zalanie). Ważne jest przy tym zbadanie i udokumentowanie sytuacji pracownika oraz analiza jego sytuacji, szczególnie że kwoty bezzwrotnych pożyczek są z reguły wyższe niż zapomogi z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych.

Ze środków obrotowych

Pracodawca może udzielić pracownikowi pożyczki, nawet jeśli nie ma ZFŚS. W takim przypadku pożycza pieniądze ze środków działalności gospodarczej (tzw. środki obrotowe). Pracodawcy działający w formie spółki (np. z ograniczoną odpowiedzialnością) muszą pamiętać, że zaciąganie niektórych zobowiązań (o określonej kwocie) może wymagać dodatkowej zgody (uchwały) wspólników. Warto zatem to sprawdzić przed podpisaniem umowy z pracownikiem, aby umowa pożyczki była ważna. Poza tym nie ma ograniczeń co do wysokości pożyczki, terminu spłaty ani celu, na jaki ma zostać udzielona. Pracodawcy w zasadzie nie interesuje przeznaczenie pożyczki, zatem nie będzie wymagał od pracownika takich dokumentów, jak przy pożyczce na cele mieszkaniowe z ZFŚS. Wystarczy sam wniosek pracownika o udzielenie pożyczki, choć i ten nie zawsze jest wymagany. Pracodawca może w sposób dowolny kształtować treść umowy pożyczki, jednak zaleca się, aby wszystkich pracowników w tym zakresie traktować jednakowo. I to nie tylko z uwagi na przepisy o równym traktowaniu, lecz także ze względu na przepisy podatkowe (jeśli jednemu pracownikowi udzielimy pożyczki na preferencyjnych warunkach w stosunku do innych zatrudnionych, to można uznać, że lepiej potraktowany pracownik otrzymał przysporzenie majątkowe, które powinno być opodatkowane). Pomocny może być tu regulamin udzielania pracownikom pożyczek, w którym zostanie zapisane, kto może wnioskować, jaka może być kwota pożyczki, czy jest wymagane poręczenie oraz czy i w jakiej wysokości należne są odsetki. Regulamin nie jest jednak wymagany żadnymi przepisami, dlatego pracodawca nie musi go tworzyć.

Pożyczki poza ZFŚS mają niebywałą zaletę - ich cel i wysokość mogą być dowolnie kształtowane przez strony umowy, zatem pracodawca może w ten sposób zapewnić pracownikowi dodatkowe profity. Można nawet indywidualnie ustalić sposób spłaty i wysokość rat, tak aby pracownikowi było wygodniej. Pracodawca decyduje także o tym, czy pożyczka będzie odpłatna (oprocentowana).

Pożyczki do kwoty 500 zł nie wymagają formy pisemnej (por. art. 720 k.c.). Jednak zawsze warto taką umowę zawrzeć na piśmie. W przypadku ewentualnego sporu obie strony mają wówczas dokument potwierdzający zawarcie umowy pożyczki oraz jej warunki.

WZÓR 5

Umowa pożyczki

zawarta 15 marca 2018 r. w Warszawie pomiędzy:

FIRMA SA (oznaczenie pracodawcy),z siedzibą w Warszawie

adres: ul. Mozaikowa 500/50, 00-111 Warszawa zarejestrowaną w rejestrze przedsiębiorców prowadzonym przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

(właściwość miejscowa sądu rejestrowego) pod numerem KRS 00007788 numer NIP: 0002221133

wysokość kapitału zakładowego: 50 000 zł zwanym/ą dalej pracodawcą, reprezentowanym/ą przez

Sylwię Kruk

(imię i nazwisko osoby reprezentującej pracodawcę),

a

Pawłem Flikowskim, zam. przy ul. Wroniej 400/40, PESEL 82111122000

(imię i nazwisko pracownika, adres, PESEL) zwany dalej pożyczkobiorcą,

zwanymi łącznie w dalszej części niniejszej umowy stronami.

Pracodawca udziela pożyczkobiorcy pożyczki w wysokości

7000 zł

 (słownie złotych siedem tysięcy ) na okres od dnia

15 marca 2018 r. do dnia 15 marca 2022 r.

2. Kwota pożyczki zostanie przekazana przez pracodawcę na rachunek pożyczkobiorcy w terminie 7 dni od daty zawarcia niniejszej umowy.

1. Pożyczkobiorca zobowiązuje się do zwrotu pracodawcy całej kwoty pożyczki jednorazowo, w terminie do dnia ---------

w równych ratach miesięcznych w kwocie 200,00 zł każda,

płatnych do 10. każdego miesiąca, począwszy od dnia: 10 maja 2018 r.

2. Łącznie ze spłatą kwoty pożyczki pożyczkobiorca zapłaci pożyczkodawcy odsetki w wysokości --------- proc. w terminie

do dnia/w równych ratach miesięcznych w kwocie 10 zł

płatnych do 10. każdego miesiąca, począwszy od dnia: 10 maja 2018 r.

3. Pożyczkobiorca upoważnia pracodawcę do potrącania z wynagrodzenia za pracę należnych rat określonych w § 2 ust. 1 wraz z odsetkami określonymi w § 2 ust. 2 niniejszej umowy. W razie braku możliwości potrącenia rat przez pracodawcę, pożyczkobiorca zobowiązuje się do comiesięcznych spłat rat pożyczki na rachunek nr 01 1110 2220 3330 4440 5550 6660 w terminie wypłaty wynagrodzenia.

Pożyczka niespłacona staje się natychmiast wymagalna w przypadku, gdy:

1. Pożyczkobiorca rozwiąże umowę o pracę.

2. Pracodawca rozwiąże umowę o pracę z pożyczkobiorcą bez wypowiedzenia z winy pożyczkobiorcy.

Zmiana warunków umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

W sprawach nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego.

Umowa została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

Oświadczenie poręczycieli

Poręczyciel 1

Anna Krakowianka, zam. ul. Chłodna 300/20, 02-333 Warszawa,

PESEL: 87121278999

 (imię, nazwisko, adres, PESEL)

Poręczyciel 2

Piotr Fidel, zam. ul. Kawęczyńska 500/10, 01-222 Warszawa,

PESEL: 88101078999

(imię, nazwisko, adres, PESEL)

W razie nieuregulowania w terminie otrzymanej przez pożyczkobiorcę Pawła Flikowskiego

 (imię i nazwisko)

pożyczki w wysokości 7000 zł wyrażamy zgodę jako solidarnie

odpowiedzialni na potrącenie z naszych wynagrodzeń należnej kwoty wraz z odsetkami. W przypadku braku możliwości potrącenia zobowiązujemy się do comiesięcznej spłaty pożyczki na rachunek bankowy 01 1110 2220 3330 4440 5550 6660 w terminie wypłaty wynagrodzenia.

Podpisy

Poręczyciel 1: Anna Krakowianka

Poręczyciel 2: Piotr Fidel

Pożyczkobiorca: Paweł Flikowski

Pracodawca: Sylwia Kruk

Pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe

W wielu zakładach pracy, szczególnie tych z długoletnią tradycją, istnieją pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe (dalej: PKZP). Jak już wspomniano, jest to forma samopomocy koleżeńskiej w miejscu pracy. Pracownicy pożyczają sobie pieniądze ze środków zgromadzonych przez nich samych, a pożyczki są z reguły nieoprocentowane. Kasy zapomogowo-pożyczkowe są tworzone na podstawie art. 36 ustawy o związkach zawodowych oraz w oparciu o rozporządzenie w sprawie kas zapomogowo-pożyczkowych w zakładach pracy. W myśl przepisów takie kasy:

● mogą być tworzone we wszystkich zakładach pracy przez pracowników oraz emerytów i rencistów, bez względu na ich przynależność związkową;

● są nadzorowane przez związki zawodowe;

● w jednym zakładzie pracy może działać tylko jedna kasa zapomogowo-pożyczkowa;

● jeśli w zakładzie pracy nie ma wymaganej przepisami minimalnej liczby członków - założycieli (10 osób) dopuszcza się możliwość zorganizowania międzyzakładowej kasy zapomogowo-pożyczkowej.

Zakład pracy jest zobowiązany przepisami do udzielania nieodpłatnej pomocy w zakresie obsługi technicznej kasy zapomogowo-pożyczkowej (pomieszczenia biurowe, zabezpieczenie pieniędzy), a także do obsługi prawnej i finansowo-księgowej (prowadzenie księgowości, obsługi kasowej, dokonywanie potrąceń rat i wpisowego, informowanie przynajmniej raz w roku członków kasy o stanie ich wkładów). Warunki współpracy między PKZP a zakładem pracy muszą być opisane w umowie.

Istotą działania PKZP jest gromadzenie środków pieniężnych pochodzących ze składek członkowskich. Pracownicy będący członkami kasy co miesiąc wpłacają na jej rachunek określoną kwotę pieniędzy - składkę. Ze zgromadzonych w ten sposób funduszy wypłaca się pracownikom - członkom tej kasy pożyczkę.

Pracownicze kasy zapomogowo-pożyczkowe działają na podstawie uchwalonego statutu. Określa on nawiązanie i ustanie członkostwa w PKZP, organy kasy i ich kompetencje, środki finansowe oraz ich pochodzenie i dystrybucję. W statucie kasy powinny być dokładnie opisane szczegółowe warunki udzielania pożyczek. Należy zawrzeć w nim zapisy o maksymalnej wysokości pożyczki (np. trzykrotność zgromadzonych wkładów, nie więcej niż 9000 zł), a także sposoby zabezpieczenia spłaty (poręczyciel będący członkiem kasy), terminy spłaty pożyczki (liczba rat). Poza regulaminem należy podpisać umowę pożyczki.

Poza udzielaniem pożyczek PKZP mogą udzielać swoim członkom także zapomóg w przypadku wydarzeń losowych. Szczegóły udzielania tego typu pomocy również powinny być zapisane w statucie.

Z kilku źródeł jednocześnie

Pracownik może wnioskować o pożyczkę z kilku źródeł. Zatem jeśli w zakładzie funkcjonuje ZFŚS, którego środki mogą być zgodnie z regulaminem przeznaczone na pożyczkę na cele mieszkaniowe i pracownik wystąpi o taką pożyczkę, a ponadto zawnioskuje do pracodawcy o pożyczkę spoza ZFŚS oraz jako członek PKZP, to nie ma żadnych przeszkód, aby udzielić mu wsparcia jednocześnie z tych trzech źródeł. Zależnie od wartości rat do spłaty oraz poziomu zarobków istnieje jednak ryzyko, że wynagrodzenie pracownika będzie niewystarczające, aby potrącić z niego wszystkie zobowiązania z uwagi na kwotę wolną od potrąceń. Jednak w umowie każdej z pożyczek można zawrzeć zapis o zapłacie rat na wskazane przez pożyczkodawcę konto zamiast potrącania z wynagrodzenia. Wówczas pracodawca nie musi pilnować kwoty wolnej.

PRZYKŁAD 1

Kilka należności do potrącenia

Wynagrodzenie brutto to 2800 zł, czyli netto 2022,67 zł. Dla tego pracownika kwota wolna od potrąceń na rzecz pracodawcy to 1535,00 zł. Na rzecz pracodawcy można potrącić do 487,67 zł (wynagrodzenie netto minus kwota wolna). Zatem kwota raty pożyczki od pracodawcy w wysokości 420 zł może zostać potrącona. Pracownikowi pozostanie do wypłaty 2022,67 - 420 zł = 1602,67 zł. Dla innych potrąceń kwota wolna to 1228,00 zł. Suma innych potrąceń to 359 zł. Od kwoty 1602,67 zł odejmujemy 359 zł. Pracownikowi pozostanie 1243,67 zł, czyli nieco więcej niż kwota wolna. A zatem pracownikowi można potrącić wszystkie należności.

Spłata pożyczki

Jeśli pożyczka nie jest bezzwrotną pomocą, powinna zostać spłacona. Najczęściej spłata następuje w ratach, choć nie ma przeszkód, aby strony umówiły się na termin zwrotu całej kwoty wraz z ewentualnymi odsetkami jednorazowo, po pewnym czasie. W przypadku pożyczek pracowniczych najczęściej stosuje się miesięczne raty, które za zgodą pracownika są potrącane z jego wynagrodzenia netto. Zgoda pracownika musi być wyrażona na piśmie (art. 91 kodeksu pracy), np. w samej umowie pożyczki. Ważne, aby kwota, jaka będzie co miesiąc potrącana, była jednoznacznie wskazana w dokumencie.

Potrącenie raty pożyczki jest potrąceniem dobrowolnym i należy do niego stosować przepisy dotyczące potrąceń z wynagrodzenia ze stosunku pracy. Zdania ekspertów są podzielone, jeśli chodzi o kwotę wolną od potrąceń, z uwagi na różne limity dla należności na rzecz pracodawcy (limit 100 proc. minimalnego wynagrodzenia) lub dla pozostałych należności (limit 80 proc.). W przypadku pożyczek z ZFŚS przeważa pogląd, że fundusz nie jest własnością pracodawcy, choć ten nim administruje i dysponuje, dlatego pochodzące z niego środki należy traktować jako pozostałe należności, więc obowiązuje kwota wolna 80 proc.

PRZYKŁAD 2

Jedna rata

Wynagrodzenie brutto to 2500 zł, netto 1758,10 zł - dla podstawowych kosztów uzyskania przychodu oraz kwoty zmniejszającej podatek (ulga podatkowa). Kwota wolna od potrąceń dobrowolnych dla podstawowych kosztów i ulgi podatkowej wynosi 1224 zł. Wobec tego można pracownikowi potracić maksymalnie 534,10 zł, czyli można w całości potrącić ratę pożyczki wynoszącą 250 zł.

Analogicznie przyjmujemy dla pożyczek z PKZP, która jest własnością członków kasy, a nie pracodawcy.

W przypadku pożyczki bezpośrednio od pracodawcy (ze środków obrotowych) dominuje pogląd, że jest to należność na rzecz pracodawcy, a tym samym kwota wolna od potrąceń to 100 proc. wynagrodzenia.

W zasadzie najbezpieczniejszym rozwiązaniem będzie zobowiązanie pracownika do przelewania kwot raty na wskazany numer rachunku bankowego, szczególnie jeśli zarobki pracownika oscylują wokół wynagrodzenia minimalnego i jest ryzyko, że nie będzie z czego dokonać potrącenia. Należy jednak w tym przypadku zdyscyplinować pracownika, aby dokonywał wpłat. Jednak łatwiej jest potrącić kwotę z wynagrodzenia niż co miesiąc sprawdzać, czy pracownik wywiązał się ze spłaty raty. Pracodawca powinien zatem ustalić z pracownikiem szczegóły spłaty, aby uniknąć nieporozumień i błędów.

Tabela 1. Kwoty wolne od potrąceń w 2018 roku dla pełnego etatu ⒸⓅ

100 proc. - przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy	1530,00 zł	1483,00 zł	1535,00 zł	1488,00 zł
80 proc. - przy potrącaniu innych należności niż na rzecz pracodawcy	1224,00 zł	1186,40 zł	1228,00 zł	1190,40 zł

*KUP - koszty uzyskania przychodu.

Kiedy podatek, a kiedy nie

Udzielenie pracownikowi pożyczki nie stanowi dla niego przychodu. Kwota pożyczki musi być zwrócona, tak więc pracownik nie ma z tego tytułu przysporzenia majątkowego, które należy opodatkować. Zatem w przypadku pożyczki zwrotnej nie będzie ona opodatkowana. Jednak w pewnych sytuacjach podatek dochodowy będzie trzeba zapłacić.

Tak będzie w przypadku pożyczki bezzwrotnej. Taki rodzaj wsparcia jest dopuszczalny i należy je traktować w zasadzie jako zapomogę. Pracownik otrzymuje kwotę, której nie musi oddawać, wobec czego powstaje u niego przychód podlegający PIT. Zatem w miesiącu otrzymania bezzwrotnej pożyczki osiąga on przychód w wysokości tej pożyczki, który na zasadach ogólnych musi być opodatkowany.

PRZYKŁAD 3

Bezzwrotna pożyczka

Pracownikowi po rozpatrzeniu wniosku do ZFŚS przyznano bezzwrotną pożyczkę w wysokości 5000 zł. Ponieważ jest to świadczenie opodatkowane (nie korzysta z żadnych zwolnień), należy obliczyć i odprowadzić podatek według skali. W efekcie pracownik otrzyma 4100 zł na rękę, a 900 zł podatku (18 proc. od kwoty 5000 zł) zostanie odprowadzone do urzędu skarbowego.

Umorzenie kwoty pozostałej do spłaty również będzie przychodem pracownika. Także w tym przypadku istnieje więc obowiązek pobrania i odprowadzenia podatku dochodowego od kwoty tego umorzenia. Miesiąc, w którym dokonano umorzenia, jest miesiącem powstania u pracownika przychodu. Kwotę umorzenia należy doliczyć do przychodu pracownika i opodatkować. Jeśli pożyczkobiorca nie jest już pracownikiem firmy, to umorzenie będzie dla takiej osoby przychodem z innych źródeł (określonych w art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). W takim przypadku pracodawca nie ma obowiązku poboru podatku z tytułu umorzonej pożyczki, ale musi sporządzić informację PIT-8C, w której wykaże wartość umorzonej kwoty. Umorzenie odsetek od pożyczki, podobnie jak umorzenie kwoty pożyczki, będzie również stanowiło przychód pracownika.

PRZYKŁAD 4

Skutki umorzenia

W marcu 2016 r. pracodawca udzielił pracownikowi pożyczki ze środków obrotowych. Pożyczka w wysokości 7500 zł miała być spłacona w 25 ratach po 300 zł, płatnych od kwietnia 2016 r. Umowa o pracę została rozwiązana z końcem 2017 r. za porozumieniem stron, a pracownik miał spłacać raty na wskazane konto pracodawcy. W lutym 2018 r. były pracownik zapłacił 23. ratę i wystąpił do pracodawcy o umorzenie pozostałej kwoty, tj. 600 zł. Pracodawca zgodził się na takie rozwiązanie. Ponieważ kwota umorzenia jest przychodem pracownika, a nie osiąga on już wynagrodzenia za pracę i nie można doliczyć ww. kwoty do przychodu, pracodawca powinien wystawić byłemu pracownikowi PIT-8C za 2018 r. i wskazać w nim 600 zł jako kwotę umorzonej pożyczki. Pracownik powinien tę kwotę doliczyć do przychodów za 2018 r. (i ewentualnie zapłacić podatek z tego tytułu przy rozliczeniu rocznym).

Podobnie przychód u pracownika powstanie, jeśli udzielanie pożyczek wchodzi w zakres działalności gospodarczej pracodawcy, a pożyczka została udzielona pracownikowi na warunkach korzystniejszych niż te oferowane klientom. Wówczas różnica między opłatami od udzielonej pożyczki (odsetki, opłata przygotowawcza i prowizja), jakie naliczane są klientowi, a opłatami, jakie poniósł z tego tytułu pracownik, stanowi przychód ze stosunku pracy i powinna być opodatkowana w momencie gdy powstał przychód.

Nie ma natomiast obowiązku opłacenia od pożyczki (zwrotnej, bezzwrotnej, umorzonej) składek na ubezpieczenia społeczne - takie świadczenie nie zostało wymienione jako podstawa składek ZUS.

OPINIA EKSPERTA

Czy od pożyczki pracowniczej trzeba zapłacić VAT lub PCC

@RY1@i02/2018/043/i02.2018.043.05000010a.801.jpg@RY2@

Radosław Kowalski doradca podatkowy

Udzielona pożyczka zawsze podlega VAT albo podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC). Po takim stwierdzeniu od razu należy wyjaśnić, że podleganie jakiemuś podatkowi to nie zawsze obowiązek jego zapłaty. W precyzyjnie określonych przypadkach (a przynajmniej tak powinno być) dana czynność, podlegając danemu podatkowi, może korzystać ze zwolnienia i wówczas nie powstaje obowiązek jego zapłaty. Tak właśnie jest w przypadku pożyczek i ich opodatkowania VAT, ale również opodatkowania niektórych pożyczek PCC. Zanim jednak o tym, trzeba wyjaśnić, że co do zasady VAT i PCC są podatkami alternatywnymi (co do zasady, bo są dwie grupy odstępstw, ale tutaj nie ma to znaczenia). W przypadku pożyczek, które mogą podlegać VAT albo PCC, nie może być mowy o konieczności rozliczania obu danin. Przy czym zastosowanie VAT wyłącza właściwość PCC.

Na płaszczyźnie VAT udzielanie odpłatnych, oprocentowanych pożyczek w ramach prowadzonej działalności gospodarczej korzysta ze zwolnienia. Inaczej jest, jeżeli chodzi o nieoprocentowane pożyczki. One są opodatkowane jedynie wówczas, gdy dana czynność jest wykonywana na potrzeby pracowników, byłych pracowników lub na inne cele niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą (art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1221 ze zm.; dalej: ustawa o VAT). W takich przypadkach udzielenie pożyczki podlega VAT. Co prawda nie powstaje wówczas obowiązek zapłaty podatku, ale powinna ona być uwzględniona w deklaracji VAT-7/VAT-7K i w JPK_VAT.

Wobec powyższego, aby rozstrzygnąć, czy w przypadku pożyczek pracowniczych powstaje obowiązek zapłaty PCC, w pierwszej kolejności trzeba zweryfikować status takiej czynności w VAT. Pożyczki udzielane ze środków obrotowych pracodawcy najczęściej mają charakter nieodpłatny. Jeżeli w istocie tak jest i pożyczka jest nieoprocentowana, wówczas należy ustalić, czy powinna ona być opodatkowana VAT w trybie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy o VAT. W praktyce dominuje pogląd, że tego rodzaju darmowe działania pracodawcy jako służące potrzebom osobistym pracownika, podlegają temu podatkowi. Przy czym czynność taka korzysta ze zwolnienia zapisanego w art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. Dzięki temu do pożyczki tego rodzaju nie ma zastosowania PCC.

Wykładnia, w myśl której nieoprocentowane pożyczki pracodawcy dla pracowników (a nawet współpracowników) podlegają VAT, ale są od niego zwolnione, a w konsekwencji nie podlegają PCC, zaprezentowana została m.in. w interpretacji indywidualnej dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 5 stycznia 2017 r., nr 2461-IBPB-2-1.4514.563.2016.2.BJ, czy dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 12 lutego 2016 r., nr IPTPP2/4512-625/15-2/SM.

Gdyby pożyczki miały charakter odpłatny (były oprocentowane), wówczas należałoby sprawdzić, czy działania takie podejmowane są w ramach działalności gospodarczej pracodawcy. Nie chodzi przy tym o to, czy pracodawca ma dany przedmiot działalności ujawniony w KRS czy CEIDG, ale o szeroką definicję działalności gospodarczej stosowaną na potrzeby VAT. W konsekwencji, gdyby były to działania podejmowane w sposób zorganizowany, czy inne okoliczności wskazywałyby na to, że są podejmowane w ramach działalności gospodarczej podatnika, wówczas również należałoby potraktować je jako sprzedaż zwolnioną od VAT, a zatem niepodlegającą PCC.

Dopiero gdyby pożyczki były udzielane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, wówczas nie byłoby mowy o działaniu podlegającym VAT (bo fundusz, ze względu n swój specyficzny status prawny, nie może być podatnikiem VAT) i wówczas właściwy byłby PCC. Jednak i tym razem nie powstanie obowiązek zapłaty takiego podatku, gdyż prawodawca zwolnił od PCC pożyczki udzielane z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. ⒸⓅ

@RY1@i02/2018/043/i02.2018.043.05000010a.802.jpg@RY2@

Marta Nowakowicz-Jankowiak

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1876 ze zm.).

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 19 grudnia 1992 r. w sprawie pracowniczych kas zapomogowo-pożyczkowych oraz spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (Dz.U. nr 100, poz. 502 ze zm.).

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2191 ze zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 200 ze zm.).

Ustawa z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1881).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 108 ze zm.).