Jaka kwota wolna obowiązuje przy potrąceniach ze świadczeń socjalnych

Dopuszczalność dokonywania potrąceń ze świadczeń wypłacanych pracownikom z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych ( zfśs ) budziła wątpliwości. Wiązało się to z nieprecyzyjnym pojęciem "wynagrodzenia za pracę", zawartym w kodeksie postępowania cywilnego, na podstawie którego dokonywana jest egzekucja komornicza. Zgodnie z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych środki funduszu nie podlegają egzekucji z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami funduszu. Część ekspertów uważała, że świadczenia socjalne pozostają w związku ze stosunkiem pracy i podlegają egzekucji. Pojawił się także odmienny pogląd, zgodnie z którym należności wymienione w kodeksie postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) nie mają charakteru socjalnego, więc świadczenia z zfśs nie mogą być przedmiotem egzekucji komorniczej. Kolejna wątpliwość dotyczyła tego, w jaki sposób zakwalifikować te potrącenia z wynagrodzenia. Czy mają one charakter dobrowolnych potrąceń na rzecz pracodawcy, czy na rzecz innych wierzycieli?

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Zgodnie z art. 87 kodeksu pracy (dalej: k.p.) z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek ZUS oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - potrąca się:

●sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

●sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

●zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

●kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

Potrącenia te mają charakter obowiązkowy. Jednak dokonując ich, pracodawca musi stosować limity dopuszczalnych kwot potrąceń i kwot wolnych od potrąceń.

Dodatkowo z pensji pracownika wolno dokonywać potrąceń dobrowolnych, ale tylko za jego pisemną zgodą. W takim przypadku kwota wolna od potrąceń wynosi:

●na rzecz pracodawcy - 100 proc. minimalnego wynagrodzenia netto przysługującego na pełnym etacie,

●na rzecz innych wierzycieli - 80 proc. minimalnego wynagrodzenia netto przysługującego na pełnym etacie.

Dodać należy, że na podstawie art. 10 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 592) pracodawca administruje środkami zgromadzonymi na rachunku zfśs.

Z kolei na podstawie art. 881 par. 2 k.p.c. egzekucji podlegają periodyczne wynagrodzenia za pracę i wynagrodzenia za prace zlecone oraz nagrody i premie przysługujące dłużnikowi za okres jego zatrudnienia, jak również związane ze stosunkiem pracy zyski lub udziały w funduszu zakładowym oraz wszelkich innych funduszach, pozostających w związku ze stosunkiem pracy.

STANOWISKO URZĘDU

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:

Ze stanowiska Ministerstwa Pracy z 21 czerwca 2011 r. wynika, że ustawa zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie reguluje zasad postępowania z przyznanymi pracownikowi świadczeniami socjalnymi w przypadku prowadzenia egzekucji z jego wynagrodzenia. Zgodnie z art. 12 ust. 2 tej ustawy środki zfśs nie podlegają egzekucji z wyjątkiem przypadków, gdy egzekucja jest prowadzona w związku z zobowiązaniami funduszu. Ponadto resort pracy podkreślił, że świadczenia socjalne nie mają charakteru wynagrodzenia. Pomoc socjalna ma bowiem charakter uznaniowy.

Z kolei przepisy kodeksu postępowania cywilnego, na podstawie których jest prowadzona egzekucja, bliżej nie określają pojęcia wynagrodzenia za pracę. Podstawowym kryterium decydującym o zaliczeniu określonego świadczenia do świadczeń objętych zajęciem na podstawie art. 881 k.p.c. jest jego powiązanie ze stosunkiem pracy. Zdaniem Ministerstwa Sprawiedliwości należności wymienione w art. 881 par. 2 k.p.c. nie mają charakteru socjalnego. Są one bowiem przyznawane pracownikom z uwzględnieniem ich sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej, czyli kryteriów o wyłącznie socjalnym, pozapłacowym charakterze. Oznacza to, że świadczenia finansowane z zfśs stanowią pomoc socjalną dla pracownika i jego rodziny, a co za tym idzie nie powinny być traktowane jako składnik wynagrodzenia w rozumieniu art. 881 par. 2 k.p.c.

Dlatego zdaniem Ministerstwa Pracy egzekucja z wynagrodzenia za pracę prowadzona na podstawie art. 880-888 k.p.c. nie obejmuje świadczeń przyznawanych pracownikom z funduszu socjalnego.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Bez limitu kwoty wolnej

@RY1@i02/2013/225/i02.2013.225.217000900.803.jpg@RY2@

Renata Majewska, szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Egzekucji ze świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych dokonuje się w trybie egzekucji z innych wierzytelności. Oznacza to, że pracodawca wypłacający pracownikowi dłużnikowi świadczenie socjalne zabiera je w pełnej kwocie netto (po pobraniu kwoty podatku dochodowego) na cele egzekucji i przekazuje organowi egzekucyjnemu albo wskazanemu przez niego wierzycielowi. Przypomnijmy, że świadczenia z zfśs nie podlegają składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W egzekucji z innych wierzytelności nie stosuje się kwot wolnych, chyba że organ egzekucyjny dobrowolnie na wiosek dłużnika ograniczy potrącenia z nich (ma do tego prawo).

Wątpliwości co do wyboru kwoty wolnej przy dokonywaniu egzekucji ze świadczeń socjalnych wzięły się stąd, że eksperci różnie tłumaczą interpretację resortu pracy ustaloną wspólnie z Ministerstwem Sprawiedliwości z 21 czerwca 2011 r. Niektórzy z nich odczytali to stanowisko tak, że świadczenia socjalne w ogóle nie podlegają egzekucji ani komorniczej, ani administracyjnej. Tymczasem z pisma nic takiego nie wynika. Mówi ono tyle, że świadczeń socjalnych nie wolno kwalifikować do wynagrodzeń w rozumieniu przepisów egzekucyjnych (kodeks postępowania cywilnego, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) i dlatego egzekucji ze świadczeń socjalnych nie można dokonywać w trybie egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Absolutnie jednak z interpretacji nie wynika, że świadczenia z zfśs w ogóle nie podlegają egzekucji. Spod egzekucji są zwolnione tylko wypłaty wymienione w cytowanych przepisach egzekucyjnych, które jednak milczą na temat świadczeń socjalnych. A skoro tak, to egzekucji ze świadczeń socjalnych dokonujemy w trybie egzekucji z innych wierzytelności.

Do wartości minimalnej pensji

@RY1@i02/2013/225/i02.2013.225.217000900.804.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski, specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Świadczenia z ZFŚS mogą mieć charakter zwrotny. Jeżeli pracownik jest zobowiązany do zwrotu świadczenia, może swoje zadłużenie po prostu spłacić lub upoważnić pracodawcę do potrącania stosownych kwot z wynagrodzenia. Kluczowe wtedy robi się określenie kwoty wolnej od potrąceń. Świadczeniem o charakterze zwrotnym sfinansowanym ze środków ZFŚS jest najczęściej pożyczka. Zawierając jej umowę, zazwyczaj określa się, że spłata nastąpi w ratach, a pracownik zazwyczaj wyraża zgodę na potrącanie rat z wypłacanego wynagrodzenia. Zgoda pracownika musi być wyrażona na piśmie i określać wysokość potrąceń dokonywanych przez pracodawcę.

Środki ZFŚS należą do pracodawcy. Tym samym rata pożyczki potrącana z wynagrodzenia pracownika stanowi potrącenie na rzecz pracodawcy. Oznacza to, że kwota wolna od potrąceń to wartość minimalnego wynagrodzenia netto, czyli 1600 zł po odjęciu składek na ubezpieczenia społeczne, podatku dochodowego i składki zdrowotnej (w 2014 roku kwota minimalnego wynagrodzenia wzrośnie do 1680 zł, co przełoży się na wzrost kwot wolnych od potrąceń).

Dopóki wynagrodzenie pracownika jest wystarczające do dokonania potrąceń, pracodawcy nie dostrzegają problemu. Gorzej, jeżeli pracownik jest zatrudniony na kwoty minimalne lub po dokonaniu potrąceń ustawowych kwota do wypłaty nie przekracza wynagrodzenia minimalnego netto. W takim przypadku pracodawca nie będzie mógł dokonać potrąceń.

Należy jednak pamiętać, że po otrzymaniu wynagrodzenia pracownik może zrobić z nim, co chce, w tym także może wpłacić je z powrotem pracodawcy. Stąd też pracodawcy często w takim przypadku dokonują wypłaty wynagrodzenia, żądając jednocześnie wpłaty stosownej kwoty od pracownika.

Przykład

Pracodawca otrzymał informację o zajęciu komorniczym pensji pracownika do wysokości połowy wynagrodzenia. Wynagrodzenie wynosi 2604 zł. Pracodawca dokonuje potrąceń w wysokości:

254,15 zł - składka emerytalna,

39,06 zł - składka rentowa,

63,80 zł - składka chorobowa,

164 zł - podatek dochodowy,

202,23 zł - składka zdrowotna,

55,80 zł - dobrowolne grupowe ubezpieczenie,

85 zł - rata pożyczki mieszkaniowej ZFŚS.

Do wypłaty pozostało 1739,96 zł.

Jaką maksymalną kwotę można potrącić z wynagrodzenia pracownika? Czy wypłaty z ZFŚS podlegają zajęciu?

Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

1) w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości 3/5 wynagrodzenia,

2) w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości 1/2 wynagrodzenia.

Na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości podlegają egzekucji: nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikom z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej.

W omawianym przykładzie mamy do czynienia ze zbiegiem trzech potrąceń: komorniczego, PZU i pożyczki z ZFŚS. W przypadku pierwszego z nich kodeks pracy dość szczegółowo reguluje zasady potrąceń. Pozostałe dwa potrącenia mają charakter dobrowolny i wymagają zgody pracownika. Po potrąceniu komorniczym i zwrocie pożyczki nie może pracownikowi zostać mniej niż minimalne wynagrodzenie netto. W przypadku składki na PZU wolna od potrąceń jest kwota 80 proc. wynagrodzenia netto. Składka w kwocie 55,80 zł może być zatem potrącona w pełnej wysokości. W przypadku świadczeń z ZFŚS zdania ekspertów są podzielone. Zgodnie z jednym stanowiskiem egzekucji ze świadczeń socjalnych dokonujemy w trybie egzekucji z innych wierzytelności. Z kolei inni uważają, że świadczenia takie nie podlegają w ogóle potrąceniom.

NASZA RADA

W przypadku świadczeń z ZFŚS nie mamy do czynienia z wynagrodzeniem. Tymczasem świadczenia socjalne nie stanowią ekwiwalentu za pracę, tylko - jak sama nazwa wskazuje - są świadczeniem o charakterze socjalnym. Niestety brak jednoznacznych przepisów powoduje, że część komorników twierdzi, że należy potrącać 100 proc. świadczenia, a część, że świadczenia z ZFŚS w ogóle nie podlegają potrąceniom. Dlatego w celu wyjaśnienia wątpliwości zalecany jest kontakt z komornikiem prowadzącym sprawę.

Oprac. K.D.