Budownictwo energooszczędne zawsze się opłaca, nie tylko finansowo

Najogólniej mówiąc, naszym podstawowym zadaniem jest wspieranie kompleksowej ochrony atmosfery i ograniczenie zużycia energii. Każde bowiem ograniczenie zużycia energii u odbiorcy ma aspekt ekologiczny. Z banalnych powodów: najbardziej ekologiczna energia to energia zaoszczędzona, czyli ta, która nie musiała zostać wyprodukowana. I tu widzimy, jak ekologia łączy się z ekonomią: obniżając koszty zużycia energii elektrycznej i cieplnej, obniżamy koszty środowiskowe. Czyli każda ilość zaoszczędzonej energii przekłada się na mniejszą emisję do atmosfery, niezależnie, z jakiego źródła ta emisja pochodzi. Te ogólne cele realizowane są przez wiele konkretnych działań. Od 9 lat w gminach woj. śląskiego wspieramy programy ograniczania niskiej emisji. W ramach gminnych programów ograniczenia emisji gminy uzyskują ze środków funduszu preferencyjną, częściowo umarzalną pożyczkę, którą następnie przekazują w formie dotacji mieszkańcom. Dotychczasowe dofinansowanie programów ograniczenia emisji ze środków funduszu wynosi łącznie ok. 153 mln zł. Programy ograniczenia emisji współfinansowane ze środków WFOŚiGW w Katowicach wdrożono w 68 gminach, w ich ramach wymieniono m.in. ponad 17 tys. przestarzałych pieców w indywidualnych gospodarstwach.

W każdym z tych przypadków mamy do czynienia z ograniczeniem zużycia energii cieplnej przeznaczonej na ogrzanie domu, a często również z ograniczeniem zużycia energii elektrycznej, ponieważ często nowe piece produkują także ciepłą wodę użytkową, wcześniej otrzymywana dzięki urządzeniom elektrycznym. Zastąpienie tych źródeł niskoemisyjnymi kotłami, nawet węglowymi, oraz instalacjami solarnymi pozwala na znaczące oszczędności energii.

W tych gminach, w których nie są realizowane programy ograniczenia niskiej emisji mieszkańcom, zainteresowanych wymianą starego pieca na nowy, proponujemy linię pożyczkową, którą w naszym imieniu dysponuje BOŚ. Każdy indywidualnie może skorzystać z nisko oprocentowanego kredytu i zainstalować nowoczesne źródło ciepła oraz instalację solarną służącą do ogrzewania wody.

Następna grupa, której udzielamy wsparcia, to inwestorzy ograniczający straty energii, głównie cieplnej, w budynkach użyteczności publicznej. Żeby taki projekt uzyskał wsparcie, musi zostać przeprowadzona kompleksowa termomodernizacja, poprzedzona audytem energetycznym.

Fundusz nie finansuje źródeł ciepła, instalacji i termoizolacji w nowobudowanych obiektach, za wyjątkiem odnawialnych źródeł energii, jak np. instalacja solarna czy pompa ciepła.

Otrzymujemy coraz więcej wniosków o pomoc dla rozwoju odnawialnych źródeł energii, zwłaszcza biogazowni. Z uwagi na warunki geograficzne naszego regionu nie liczymy na wielki boom związany z farmami wiatrowymi czy elektrowniami wodnymi. Pojawiły się też pierwsze inwestycje w fotowoltaikę, gdzie z energii słonecznej jest produkowana energia elektryczna.

Kolejny obszar działań to ograniczanie niskiej emisji w centrach miast poprzez podłączanie budynków do miejskiej sieci ciepłowniczej. W szerokim zakresie finansujemy modernizację tych sieci na rzecz większej efektywności dostarczania ciepła i tym samym obniżenia kosztów.

Wprawdzie skupiamy się głównie na ograniczeniu istniejących emisji do środowiska, ale na zasadach szczególnych uruchomiliśmy specjalny instrument dla budujących domy niskoenergetyczne. Zgodnie z nowymi propozycjami Parlamentu Europejskiego musimy liczyć się z tym, że budynki oddane po roku 2020 będą musiały być niemal zeroenergetyczne. To już za kilka lat, więc musimy już teraz się przygotowywać, aby ten cel osiągnąć.

Dlatego przygotowaliśmy nisko oprocentowaną linię kredytową. Linia pod nazwą "Dom energooszczędny" to pilotażowa, pierwsza w kraju linia kredytowa, w ramach której osoby fizyczne mogą ubiegać się o dofinansowanie na budowę domu energooszczędnego. Na pilotażowe dofinansowanie zadań w latach 2011 - 2012 fundusz przeznaczył 2 mln zł. To są środki funduszu udostępnione bankowi w wyniku przetargu. Obsługujący program niemal codziennie otrzymują pytania osób zainteresowanych tą ofertą, niewykluczone więc, że już w 2011 r. wyczerpie się pula 2 mln zł. Pozwoli to na sfinansowanie nisko oprocentowanych kredytów związanych z realizacją energooszczędnych domów, z przeznaczeniem na nakłady inwestycyjne, służące obniżeniu zapotrzebowania budynku na energię służącą do ogrzewania i produkcji ciepłej wody. Wskaźnik zapotrzebowania na energię końcową takich budynków musi być niższy od 60 kilowatogodzin na metr kwadratowy rocznie. To blisko dwa razy mniej, niż wynosi średnia nowo budowanych budynków w Polsce.

Budownictwo energooszczędne zawsze się opłaca, tylko okres zwrotu, ze względu na małą popularność technologii i brak przygotowania, jest dłuższy niż w przypadku tradycyjnych budynków. Chcemy zachęcić do skorzystania z tej oferty, więc przygotowaliśmy proste reguły przyznawania kredytu, które nie odstraszają zainteresowanych. Przygotowaliśmy praktyczny, czytelny instrument, łatwo weryfikowalny z punktu widzenia celów środowiskowych.

Oprocentowanie pożyczki jest poniżej inflacji, tylko na te nakłady, które służą niskiemu zużyciu energii elektrycznej i cieplnej. Łączna suma wydatków nie może przekraczać 200 tys. zł. Budowa domu energooszczędnego wymaga przygotowań. W Polsce nie ma wielu standardowych projektów budynków niskoenergetycznych, osoby chcące budować taki dom najczęściej mają projekt, który trzeba zmienić pod tym kątem, lub muszą zamówić nowy projekt. Przygotowanie do takiej pożyczki wymagają dużo więcej czasu i zachęty ze strony instytucji odpowiedzialnych za nowoczesną politykę ekologiczną w Polsce.

Świadomość wagi problemu wśród samorządów zaczyna wyraźnie rosnąć. Nic tak dobrze nie działa jak przykład sąsiada, który coś zbudował lub sobie kupił - idziemy to zobaczyć i decydujemy często, że też tak zrobimy, tylko lepiej. Tak samo działają samorządy.

Realizacja pierwszych gminnych programów ograniczenia niskich emisji czy kompleksowej termomodernizacji w obiektach publicznych była dość trudna. Z czasem pojawił się efekt kuli śnieżnej i już dziś nikt nie dyskutuje, czy to ma sens, czy nie.

Dziś namawiamy samorządy do niskoenergetycznego budownictwa, mamy dwa bardzo dobre przykłady takich obiektów: siedziba starostwa powiatowego w Bieruniu oraz przedszkole publiczne w Marklowicach.

Nowym rozwiązaniem, jakie proponujemy samorządom, jest zarządzanie efektywnością energetyczną w skali gminy. Chcemy, aby ten program objął poprawę efektywności energetycznej w gminie oraz możliwość zastosowania lokalnych OZE. Proponujemy gminom wsparcie w wys. 80 proc. kosztów stworzenia programu. Jak na razie tylko jedna gmina - Pietrowice Wielkie - zdecydowała się na jego opracowanie, wiele gmin się temu programowi przygląda, a 5 już przygotowuje odpowiednie wnioski o takie dotacje.

W roku 2011 na te zadania przeznaczymy prawie 244,6 mln zł. Blisko 109,5 mln zł trafi na wsparcie zadań z zakresu oszczędzania energii (głównie termomodernizację budynków), 55,7 mln zł przeznaczone jest na odnawialne źródła energii, 19,4 mln zł na programy ograniczania niskiej emisji. Do naszych beneficjentów należy też sektor ciepłowniczy, na modernizację źródeł ciepła przeznaczymy 11,5 mln zł, a na modernizację sieci cieplnych 3,8 mln zł. Pozostała część środków przeznaczona zostanie na inne zadania z zakresu ochrony atmosfery, jak np. budowa instalacji do spalania metanu z kopalń węgla kamiennego.

Świadomość taka, i to zarówno instytucji publicznych, przedsiębiorstw, jak i osób indywidualnych, rośnie, ten wzrost jest jednak wolniejszy, niż powinien być. Działania na rzecz wzrostu świadomości energetycznej i preferencyjnych instrumentów finansowania są bardzo rozproszone. Brakuje koordynatora polityki w zakresie efektywności energetycznej u odbiorców końcowych energii. Potrzebna jest np. baza wiedzy o instrumentach finansowych, z których można korzystać, jeśli się chce zrealizować inwestycję efektywnościową, ale także baza wsparcia technicznego, pokazująca odpowiednie technologie. W wielu krajach UE działają tego typu rozwiązania, można je przenieść do Polski.

Jednym z takich rozwiązań, wartych do zastosowania w Polsce, jest dostarczanie prostej wiedzy w zakresie efektywności energetycznej dla odbiorców indywidualnych. Co z tego, że np. na lodówce jest informacja, że posiada ona klasę energetyczną A czy A+? Nie będzie wiadomo, na ile droższy zakup bardziej energooszczędnej lodówki przełoży się na korzyści ze zmniejszonego zużycia energii. W krajach UE są niezależne agencje, które wystawiają rekomendację dla najbardziej efektywnych energetycznie i ekonomicznie urządzeń. Specjalistyczne doradztwo potrzebne jest również samorządom. Gminy nie wiedzą, jakie rozwiązania przyjąć i jak modyfikować je do swoich lokalnych warunków. Przydatna byłaby agencja rządowa, bezstronna, która by rekomendowała rozwiązania i miała autorytet w tym zakresie.

@RY1@i02/2011/227/i02.2011.227.16700120l.803.jpg@RY2@

Gabriela Lenartowicz, prezes Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach

Rozmawiał Andrzej Jaworski