Rewolucja w energetyce już się zaczęła

Polityka UE związana z redukcją emisji gazów cieplarnianych już mocno wpływa na polską energetykę. Za trzy lata jednak czeka nas jeszcze większy wstrząs. W 2013 roku Unia Europejska zacznie odchodzić od przyznawania firmom bezpłatnych przydziałów uprawnień do emisji CO2. W pierwszym roku obowiązywania nowego systemu firmy dostaną tylko 70 proc. dotychczasowej puli za darmo, a resztę praw do emisji dwutlenku węgla będą musiały kupić. Potem, z roku na rok, darmowa pula będzie się coraz bardziej kurczyć, a w 2020 roku firmy będą musiały już płacić za całą swą emisję CO2. Tylko same elektrownie, które w polskim przemyśle są głównym emitentem gazów cieplarnianych, będzie to kosztować co najmniej kilka miliardów złotych rocznie. W tej chwili koszt zakupu uprawnień do emisji jednej tony CO2 oscyluje wokół 15 euro, ale szacuje się, że do 2020 r. może wzrosnąć do 30 euro, a potem zwiększyć się do 40 euro. Tymczasem polska energetyka emituje dziś ponad 150 mln ton dwutlenku rocznie.

Przez to, że elektrownie i ciepłownie będą musiały płacić za emisję CO2, o kilkadziesiąt procent może zdrożeć energia elektryczna i cieplna. Podwyżki cen prądu i ciepła będą drastyczne, bo wpłynie na nią też dodatkowo nałożony na nas przez UE - także w związku z redukcją emisji gazów cieplarnianych - obowiązek rozwoju odnawialnych źródeł energii. W 2020 roku ma pochodzić z nich 15 procent sprzedawanej w Polsce energii elektrycznej. Oznacza to dla producentów prądu olbrzymie inwestycje. Do tego trzeba będzie doliczyć koszty inwestycji związanych z kolejnym nałożonym na nas przez UE w ramach pakietu klimatyczno-energetycznego obowiązkiem - zmniejszeniem zużycia energii o 20 proc. do 2020 roku.

Niektóre polskie firmy energetyczne już dziś muszą kupować uprawnienia do wypuszczania CO2 do atmosfery, bo przyznane jej na lata 2008-2012 limity bezpłatnej emisji dwutlenku węgla są za małe. Do tych firm należą np. trzy duże elektrownie koncernu PGE, Bełchatów, Turów i Opole, które w zeszłym roku wydały na zakup tych uprawnień 50 mln euro. Można więc powiedzieć, że unijna polityka klimatyczno-energetyczna już przekłada się na cenę prądu w Polsce.

Według szacunków Forum Odbiorców Energii Elektrycznej i Gazu tylko obowiązkowy zakup energii ze źródeł odnawialnych podnosi obecnie cenę prądu w naszym kraju o 8 proc. Za pięć lat obowiązek zakupu energii z odnawialnych źródeł może podnieść tę cenę nawet o ponad 30 proc. Niestety, wpływ wprowadzenia odpłatności za emisję CO2 na taryfy za energię elektryczną będzie dużo większy. Trudno oszacować, o ile podniesie to cenę prądu, bo nie wiadomo, jak dokładnie będą kształtowały się stawki za uprawnienia do emisji jednej tony dwutlenku węgla. Autorzy raportu o możliwych skutkach odpłatności za emisję CO2, sygnowanego przez Urząd Komitetu Integracji Europejskiej i powstałego na podstawie ekspertyzy firmy Badania Systemowe EnergoSys, szacują, że ta stawka będzie wynosić 40 euro. Przyjmując taką cenę i szereg innych założeń, prognozują wpływ odpłatnej emisji dwutlenku węgla na polską energetykę. Według nich elektrownie i elektrociepłownie wydadzą do 2020 r. 36 mld zł na zakup uprawnień do emisji CO2 i inwestycje zmniejszające ilość gazów cieplarnianych wypuszczanych do atmosfery. Koszt wyprodukowania 1 MWh prądu wzrośnie z tego tytułu o połowę.

To jedna strona medalu. Drugą powinno być unowocześnienie polskiej energetyki. Elektrownie prześcigać w inwestycjach i innowacjach, zwiększających ich efektywność energetyczną i obniżających emisję CO2. Czyli także w budowie farm wiatrowych, siłowni wodnych i biogazowni. Przeobrażenie energetyki wspomoże fakt, że każdy z krajów unijnych co najmniej połowę wpływów ze sprzedaży uprawnień do emisji CO2 (w przypadku Polski będzie to nawet 16 mld zł rocznie), ma przeznaczyć właśnie na inwestycje w odnawialne źródła energii, większą efektywność energetyczną i obniżenie emisji gazów cieplarnianych.

Z raportu firmy McKinsey wynika, że najbardziej efektywnym sposobem na obniżenie emisji CO2 w Polsce byłoby postawienie na oszczędzanie energii oraz na tzw. niskoemisyjne źródła energii, czyli elektrownie jądrowe, gazowe, wiatrowe i instalacje na biomasę. Wśród tych niskoemisyjnych pod względem potencjału redukcji emisji dwutlenku węgla i kosztów inwestycji najlepiej wypadają elektrownie atomowe, a najgorzej instalacje CCS, morskie elektrownie wiatrowe i fotowoltaika.

To dobry punkt wyjścia do prognozowania nadchodzących zmian w polskiej energetyce. Trzeba jednak uwzględnić w tym jeszcze dwa inne bardzo ważne czynniki. Po pierwsze liberalizację rynku, która skutkowała u nas m.in. stopniowym uwalnianiem cen prądu i wprowadzeniem zasady TPA, dającej odbiorcom w zasadzie nieograniczone prawo zmiany dostawcy energii elektrycznej. Te zmiany z jednej strony zaostrzają konkurencję na rynku, a z drugiej ograniczają możliwość podnoszenia cen prądu, co firmom energetycznym życia nie ułatwia, ale zmusza je za to restrukturyzacji i większej dbałości o klienta. Ta konkurencja może być jednak dużo ostrzejsza, gdy zgodnie z rządowymi planami powstaną duże połączenia transgraniczne, które umożliwią import prądu na dużą skalę. Sprawią tym samym, że polskie firmy energetyczne będą musiały rywalizować na swoim macierzystym rynku z takimi gigantami, jak niemiecki RWE czy E.ON. Biorąc to pod uwagę, można powiedzieć, że rozpoczęta kilka lat temu konsolidacja polskiego sektora energetycznego była nieunikniona i będzie kontynuowana.

Jacek Krzemiński