Nowy system pomiaru musi służyć klientowi

Możliwość oddawania wyprodukowanej energii do sieci za wynagrodzeniem, wygodny instrument oszczędzania, łatwiejsze przyłączanie do sieci odnawialnych źródeł energii, szybka możliwość zmiany sprzedawcy - między innymi tego spodziewamy się po wdrożeniu systemu inteligentnych sieci.

Inteligentne sieci to koncepcja wychodząca naprzeciw polityce energetycznej Unii Europejskiej w trzech filarach, a mianowicie w zakresie bezpieczeństwa dostaw, promowania konkurencji i zrównoważonego rozwoju. Jest jeszcze aspekt innowacyjności charakteryzujący sieć, która inteligencję zyskuje dzięki nowoczesnym technikom komunikacji, oprogramowaniu i automatyce.

Od inteligentnych sieci należy odróżnić węższą koncepcję inteligentnego systemu opomiarowania, sprowadzaną przeważnie do wprowadzenia inteligentnych liczników zużycia energii elektrycznej i innych mediów. Liczniki te mogą komunikować się np. z operatorem systemu dystrybucyjnego, jak również wewnątrz - w ramach sieci domowej (Home Area Network). Komunikując się ze sprzętem AGD, licznik umożliwia automatyczne optymalizowanie użytkowania w taki sposób, aby korzystanie z urządzeń następowało w momentach, w których energia jest najtańsza. Ten licznik może posłużyć do ewidencjonowania energii oddawanej do sieci przez przydomowy wiatrak czy panel fotowoltaiczny.

Na świecie ten kierunek rozwoju elektrycznych sieci przesyłowych i dystrybucyjnych jest niekwestionowany. Świadczy o tym choćby wysokość funduszy przeznaczanych na prace badawcze i wdrożeniowe w tym zakresie przez potęgi gospodarcze takie jak Stany Zjednoczone czy Chiny. Podobne tendencje można zaobserwować w UE. Dodatkowo prawo unijne wymaga wdrożenia systemu inteligentnego opomiarowania przez państwa członkowskie w perspektywie do 2020 roku (po przeprowadzeniu studium wykonalności). W najnowszym raporcie World Economic Forum (Accelerating Successful Smart Grid Pilots) podkreślono trzy zjawiska: smart grid staje się imperatywem przemysłowym, ekspansja smart gridu dokonuje się na poziomie municypalnym (smart cities), pojawiają się nowe wejścia w łańcuchu wartości usług użyteczności publicznej (np. telekomy, sprzedawcy detaliczni). Potencjał nowych graczy może dokonać zmian w modelu biznesowym tradycyjnych usług świadczonych przez przedsiębiorstwa energetyczne. Nie dokona się to bez rynkowej walki z dotychczasowymi graczami, którzy nie będą chcieli oddać zajmowanych pozycji.

W Polsce proces wdrażania systemu inteligentnego opomiarowania zapoczątkowany dwa lata temu wraz z ogłoszeniem pierwszego studium wykonalności przez prezesa URE dopiero się rozpoczyna. Warto podkreślić aktywność polskiego operatora systemu przesyłowego oraz jednego z przedsiębiorstw dystrybucyjnych - gdańskiej Energi Operator. Jego projekt ma doprowadzić do wyposażenia w inteligentne liczniki wszystkich odbiorców przyłączonych do jego sieci w perspektywie do 2017 roku. W projekt zaangażowane są również podmioty publiczne. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zadeklarował przeznaczenie blisko 0,5 mld złotych na rozwój takich systemów, Politechnika Wrocławska tworzy konsorcjum do prac badawczych i wdrożeniowych w tym obszarze, Agencja Rozwoju Przemysłu rozpoczęła prace wdrożeniowe w specjalnych strefach ekonomicznych, konkretne projekty prowadzone są przez niektóre samorządy, skuszone wizją oszczędności w rachunkach za media, czy też wdrażające bardziej zaawansowane polityki zrównoważonego rozwoju (np. Bielsko-Biała, Częstochowa, Niepołomice). Niestety zainteresowanie innowacyjnymi wdrożeniami nie jest powszechne.

Wyzwania z zakresu rozwoju smart gridu wymagają zmiany w prawie. Wdrożenia inteligentnych systemów pomiarowo-rozliczeniowych przez operatorów systemów dystrybucyjnych powinny być przedmiotem porozumień regulacyjnych pomiędzy tymi operatorami a prezesem URE. Należy również udostępnić komercyjne wykorzystanie domowej generacji poprzez umożliwienie odbiorcom podejmowania tego typu działalności na uproszczonych zasadach. Jest wreszcie kwestia dokonania szeregu zmian w istniejących przepisach prawa, jak choćby wydłużenia okresu legalizacji dotychczas używanych liczników do czasu wymiany ich na nowe, wprowadzenie legalizacji statystycznej liczników, określenie minimalnych wymagań funkcjonalnych dla liczników itp.

Wdrożenie smart gridu może przynieść przełomowe zmiany w sektorze energetyki oraz w innych sektorach sieciowych. Głębokość tych zmian oraz to, czy ich rzeczywistym beneficjentem okaże się odbiorca końcowy, zależy niestety w dużym stopniu od prawodawcy. Oczywiście tego odbiorcę można zawsze przekonać do wyrzeczeń w imię bezpieczeństwa energetycznego i doprowadzić do tego, że korzyści zostaną skonsumowane jedynie przez energetykę. Inteligentne sieci mają jednak sens wyłącznie wtedy, gdy ich beneficjentem jest odbiorca końcowy.

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.050.003a.001.jpg@RY2@

Korzyści z systemu inteligentnego opomiarowania

@RY1@i02/2010/191/i02.2010.191.050.003a.002.jpg@RY2@

Możliwości inteligentnej sieci przemysłowej

Mariusz Swora

prezes Urzędu Regulacji Energetyki