Branża energetyczna chce się rozwijać w sposób zrównoważony

Działania w obszarze odpowiedzialnego biznesu, takie jak transparentność, poszanowanie praw odbiorców, zmniejszanie wpływu na środowisko czy dialog z interesariuszami, mogą być odpowiedzią na wiele wyzwań stojących przed sektorem energetycznym w Polsce.

Wyzwania sektora energetycznego

Aktualne energetyczno-klimatyczne priorytety rządów powodują, że branża energetyczna staje przed licznymi dylematami. Z jednej strony, podobnie jak przedstawiciele innych firm, muszą bronić się przed skutkami kryzysu ekonomicznego oraz niekorzystnymi regulacjami lub ich brakiem (co dotyczy w Polsce kwestii odnawialnych źródeł energii), a z drugiej - powinni liczyć się z oczekiwaniami wysuwanymi przez różne grupy interesariuszy. Jaskrawym przykładem jest widoczna w ostatnich dniach presja ze strony międzynarodowych gremiów politycznych i społecznych podczas odbywającej się Warszawie w dniach 11-22 listopada 2013 r. 19. Konferencji Stron Ramowej Konwencji UN ds. Zmian Klimatu (Conference of the Parties - COP), dotycząca konieczności podjęcia radykalnych kroków w zakresie zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych. Jak wynika z raportu Carbon Disclosure Project z 2012 roku firmy z branży energetycznej wdrażają rozwiązania w zakresie zmniejszania emisji gazów cieplarnianych. Chcą w ten sposób realizować cele biznesowe w zgodzie z regulacjami prawnymi w tym zakresie (22 proc.), gdyż upatrują w tym szanse na poprawę efektywności energetycznej firmy, a co za tym idzie optymalizację kosztów (10 proc.), a także podejmują współpracę z rządem w celu rozwoju nowych technologii (11 proc.).

Zmiany klimatyczne nie są jednak jedynym wyzwaniem, z jakim spotyka się sektor energetyczny w Polsce i na świecie. Rosnące zapotrzebowanie na energię przy jednoczesnym spadku dostępności zasobów naturalnych rodzi potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego, które jest jedną z podstawowych odpowiedzialności branży. Biorąc pod uwagę coraz mniejszą ilość zasobów nieodnawialnych (węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny), może to stać się w przyszłości jeszcze trudniejszym zadaniem. Coraz silniejsza presja społeczna i polityczna związana z minimalizacją negatywnego wpływu na środowisko sprawia, iż ochrona środowiska awansuje do rangi celów biznesowych. W związku z tym przedstawiciele branży realizują cele związane z dywersyfikacją źródeł energii, a znaczne inwestycje kierowane są na rozwój technologii niskoemisyjnych, m.in. w celu minimalizacji "śladu węglowego" (ang. carbon footprint). Ponadto z branżą energetyczną i paliwową bardzo silnie związane jest podwyższone ryzyko narażenia pracowników na utratę zdrowia i życia. Wynika to nie tylko z technologii i charakteru wykonywanych prac, ale także ze specyfiki miejsca pracy (np. regiony narażone na ataki terrorystyczne). Odpowiedzialność pracodawcy za zapewnienie bezpiecznego miejsca wykonywania zawodu jest w tym przypadku niezwykle istotna. Troska o bezpieczeństwo pracowników i produktów staje się więc równie ważnym wyzwaniem.

Światowe trendy

W kontekście wymienionych wyzwań, oczekiwania i presja ze strony interesariuszy wobec firm energetycznych operujących na polskim rynku korespondują z trendami obserwowanymi na arenie międzynarodowej. Jak wynika z Badania świadomości Społecznej Odpowiedzialności Biznesu w Polsce (Pracodawcy RP, 2010) interesariusze identyfikują trzy najważniejsze kwestie, na których powinny skoncentrować się firmy z branży energetycznej i paliwowej tj,.:

1) troska o środowisko naturalne (81 proc.);

2) dbanie o bezpieczeństwo pracy pracowników (81 proc.);

3) zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii (80 proc.).

Kolejną ważną kwestią jest wzmocnienie pozycji klienta i koncentracja wysiłków na poprawie obsługi i komunikacji z rynkiem. Jak wynika z definicji terminu "społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw" promowanej przez Urząd Regulacji Energetyki, "rzetelność wobec klientów oraz w kontaktach z pozostałymi interesariuszami" powinna być dla branży priorytetem w zakresie odpowiedzialnego biznesu. W kontekście polskiego stanu prawnego jest to zagadnienie pośrednio wiązane z przygotowaniem przedsiębiorstw energetycznych na uwolnienie rynku energii i sprostanie nowym wyzwaniom w tym zakresie.

W obszarze obsługi klienta konieczne jest przygotowanie firmy do obsługi i zarządzania relacjami z odbiorcami wrażliwymi społecznie, czyli odbiorcami, którzy mają kłopoty z terminowym opłacaniem rachunku za energię czy gaz, co wynika z ich sytuacji społeczno-ekonomicznej. Są to takie grupy odbiorców jak np.: emeryci i renciści, bezrobotni, niepełnosprawni, przewlekle chorzy, o niskich dochodach, rodziny wielodzietne, osoby samotnie wychowujące dzieci.

Odpowiedź branży na wyzwania

Działania CSR realizowane przez firmy energetyczne w Polsce w znacznym stopniu odpowiadają na te oczekiwania. Branża energetyczna na przestrzeni ostatnich pięciu lat poczyniła widoczne postępy.

Jak wynika z zaobserwowanych praktyk, zaangażowanie firm ma miejsce na różnych szczeblach: w ramach współpracy branżowej, poprzez wdrażanie rozwiązań przez poszczególne firmy, a także na polu współpracy międzysektorowej. Przykładowo, PGNiG SA od pięciu lat organizuje wydarzenie Odpowiedzialna energia, które stanowi platformę wymiany wiedzy i doświadczeń w zakresie CSR. Ponad 20 firm zdecydowało się podpisać deklarację na rzecz zrównoważonego rozwoju w branży energetycznej, co stanowi zarówno dodatkową mobilizację branży do działań w tym zakresie, jak i wyznacza priorytety tych przedsięwzięć. Jednym z najistotniejszych priorytetów, zwłaszcza widocznym w działaniach firm w bieżącym roku, jest przejrzystość działania i efektywne zarządzanie (zasada nr 1 deklaracji). Aspekty te stanowią motywację do wdrażania kodeksów etycznych oraz innych regulacji wewnętrznych dotyczących również kwestii CSR.

Jako przykład warto wskazać zarówno kodeks etyczny, jak i strategię CSR dla Operatora Gazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM SA, które to dokumenty wyznaczają reguły funkcjonowania organizacji w duchu zrównoważonego rozwoju. Podobnie PKN ORLEN uzupełnił swoją strategię biznesową o "Wartości i zasady postępowania PKN ORLEN SA" - dokument dotyczący relacji wewnątrz firmy, ale również w otoczeniu zewnętrznym - z partnerami biznesowymi, społecznościami lokalnymi, środowiskiem naturalnym, konkurencją.

Planowane uwolnienie cen energii zwraca uwagę przedstawicieli branży na poszanowanie praw odbiorców oraz stałą poprawę jakości obsługi klienta (zasada nr 3 deklaracji). Idąc za przykładem praktyk międzynarodowych oraz Urzędu Regulacji Energetyki, szczególną wagę przedsiębiorstwa przywiązują do informowania o prawach klienta, ułatwiania dostępu do informacji na stronie internetowej, a także dotrzymywania terminów. Wyrazistym przykładem podejmowania realnych działań w tym zakresie jest m.in. powołanie stanowiska rzecznika klienta w TAURON Polska Energia, którego zadaniem jest identyfikacja niedociągnięć w procesach i systemach obsługi klienta oraz rekomendowanie działań naprawczych. W tym kontekście coraz ważniejszy staje się także problem odbiorców wrażliwych społecznie. Pomoc dla tej grupy osób realizowana m.in. przez EDF jest prowadzona w ramach współpracy z ośrodkami pomocy społecznej, polegająca na proponowaniu bardziej dogodnych warunków i terminów spłaty, umarzaniu odsetek czy też rozkładaniu płatności na raty. Niestety w Polsce nadal stosunkowo niewiele jest kompleksowych programów w tym zakresie zawierających nie tylko element wsparcia finansowego, ale także działania edukacyjne, budujące zaangażowanie czy wspierające przedsięwzięcia inwestycyjne. Ciekawym przykładem jest kampania "Bezpieczniki Taurona", której celem było skłonienie klientów do podejmowania przemyślanych decyzji, opartych na znajomości rynku energii i ostrzeżenie przed nieuczciwymi działaniami sprzedawców energii. Program był skierowany głównie do osób starszych, które są najbardziej narażone na tego rodzaju praktyki.

Dialog z interesariuszami

Jak wynika z analizy działań branży energetycznej w Polsce spółki energetyczne rozpoczynają coraz efektywniej podejmować dialog z interesariuszami (zasada nr 4 deklaracji). Działania w tym zakresie widoczne są zwłaszcza w procesie realizacji inwestycji, co w kontekście ambitnych planów inwestycyjnych wielu firm wydaje się jednym z najważniejszych obszarów działań w najbliższych latach. Firma PGNiG w związku z poszukiwaniami i planowaną eksploatacją gazu łupkowego podjęła intensywne działania komunikacyjne (dyżury ekspertów, warsztaty dla mediów i samorządów, audycje edukacyjne) w celu budowania relacji ze społecznościami lokalnymi. Ponadto dialog jest też istotnym elementem w konsultacji w procesie legislacyjnym, o czym świadczy szerokie zainteresowanie spotkaniami dialogowymi realizowanymi przez Ministerstwo Środowiska w odniesieniu do przyszłej polityki klimatycznej, a także zaangażowanie firm w prace grup dialogowych projektu "Wizja zrównoważonego rozwoju dla polskiego biznesu 2050", realizowanego przez PwC we współpracy z Ministerstwem Gospodarki.

Promocja energooszczędnych rozwiązań, czystych technologii oraz troska o środowisko (zasada nr 6 i 7 deklaracji) to zagadnienia, które są podejmowane przez każdą z firm energetycznych. W ostatnim czasie firmy operujące na polskim rynku nie tylko poszerzają portfolio źródeł energii o źródła odnawialne, wychodząc tym samym naprzeciw oczekiwaniom klienta, ale też dążą do dalszej poprawy efektywności produkcji i w konsekwencji ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Wiele firm stara się również optymalizować procesy technologiczne. Przykładem jest firma PSE Operator, realizująca program poprawy efektywności energetycznej, w wyniku którego uzyskała pierwszy w historii biały certyfikat potwierdzający oszczędność energii wynikającej z wymiany transformatorów mocy na jednostki o większej sprawności i niższym własnym zapotrzebowaniu na energię. Z kolei firma Fortum prowadzi badania nad produkcją adsorpcyjnego chłodu sieciowego z wykorzystaniem odpadowego ciepła, które może zastąpić energię elektryczną zużywaną w tradycyjnych systemach klimatyzacyjnych. Jak przewiduje raport "Polska 2030". Wyzwania rozwojowe, potrzeby inwestycyjne w Polsce sięgają od 160 do 200 mld zł do roku 2030. Jednak poza działaniami w zakresie modernizacji i rozwoju technologii przedsiębiorstwa starają się kreować prawidłowe postawy klientów w zakresie oszczędzania energii. Niemal każda firma edukuje swoich klientów poprzez strony internetowe, kalkulatory zużycia energii oraz emisji dwutlenku węgla czy też poradniki (RWE czy Energa).

Przekazywanie informacji o wynikach

Istotnym wyzwaniem w kontekście całego obszaru zrównoważonego rozwoju jest mierzenie osiągniętych wyników oraz informowanie o nich interesariuszy (zasada nr 8 deklaracji). Udostępnianie zarówno ilościowych, jak i jakościowych danych o postępach w kontekście zrównoważonego rozwoju coraz częściej przybiera postać raportów, publicznie dostępnych sprawozdań w zakresie społecznym, ekonomicznym i środowiskowym, według powszechnie przyjętych i stosowanych wytycznych. Raporty Grupy Kapitałowej ENEA za 2011 i 2012 rok zostały przygotowane według międzynarodowego standardu raportowania GRI. Interesariusze Grupy Kapitałowej Enea mają dzięki temu możliwość lepszego poznania niepublikowanych do tej pory danych pozafinansowych oraz celów strategicznych grupy oraz ich przełożenia na podjęte przez spółki grupy działania i inicjatywy.

Podsumowując, warto podkreślić raz jeszcze, że branża energetyczna ma niezwykle duże doświadczenie w obszarze zrównoważonego rozwoju. O ile teraz polityka w zakresie zmian klimatycznych i innych kwestii energetycznych w Polsce nie jest do końca przewidywalna, o tyle rok 2014 przyniesie wiele zmian regulacyjnych: OZE, przygotowanie rynku do uwolnienia cen dla taryfy G oraz nowa perspektywa finansowa UE, która w dużej części ma stanowić narzędzie do wdrażania zrównoważonych rozwiązań. Sektor energetyczny będzie również miał okazję do skorzystania z tej stabilizacji, a strategie zrównoważonego rozwoju, które w większości firm wyznaczają już kierunki działań w tym obszarze, mogą się przyczynić do uzyskania wymiernych korzyści zarówno dla firm, jak i otoczenia społeczno-ekonomicznego.

@RY1@i02/2013/231/i02.2013.231.05000020b.802.jpg@RY2@

Irena Pichola

lider zespołu ds. zrównoważonego rozwoju i odpowiedzialnego biznesu, PwC