ESG motorem rozwoju przedsiębiorstwa

6 lipca upłynął termin implementacji do polskiego porządku prawnego unijnej dyrektywy CSRD, zobowiązującej przedsiębiorców do raportowania działań z zakresu ochrony środowiska, odpowiedzialności społecznej oraz przestrzegania praw pracowników i ładu korporacyjnego. Od 2027 r. sprawozdania za poprzedni rok będą składać spółki i grupy kapitałowe zatrudniające ponad 500 pracowników, których roczne przychody przekraczają 40 mln euro lub suma bilansowa wynosi powyżej 20 mln euro. Z roku na rok obowiązek obejmie kolejne grupy firm.

Implementacja ESG to złożony proces, który stawia przed firmami wiele wyzwań. – Wyznaczają je regulacje, których nie tylko jest wiele, ale są też bardzo szczegółowe i często trudne dla zrozumienia dla osób niebędących ekspertami. Z jednej strony mamy konieczność raportowania zrównoważonego rozwoju przez firmy podlegające dyrektywie CSRD, z drugiej wiele dodatkowych sektorowych regulacji – komentuje Karolina Opielewicz, członkini zarządu Krajowej Izby Gospodarczej. Zastrzega, że to, iż formalny obowiązek raportowania dotyczy początkowo tylko dużych firm, nie oznacza, że również małe i średnie nie będą zmuszone dostosować się do nowych wymogów. Duże podmioty będą bowiem musiały ujawniać specyficzne dane w całym łańcuchu swoich dostaw, a ten nierzadko tworzony jest właśnie przez przedsiębiorców z sektora MŚP.

Wniosek: mniejsze podmioty, będą musiały zmierzyć się z nowym obowiązkiem przed czasem. Powodów tego może być zresztą wiele: już teraz pojawiają się pytania od dużych klientów lub zagranicznych podmiotów, kwestia ta podnoszona jest również w kontekście finansowania – zarówno komercyjnego, jak i ze środków unijnych.

Jak wynika z badania Polskiego Stowarzyszeni ESG, już 45 proc. firm z sektora MŚP spotkało się z wymogiem przedstawiania kontrahentom sprawozdania dotyczącego śladu węglowego i zrównoważonego rozwoju.

– Z pomocą mogą przyjść tzw. VSME, a więc dobrowolne standardy sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju dla mikro, małych i średnich firm, nad którymi pracuje EFRAG. KIG przetłumaczył ich draft, więc polscy przedsiębiorcy już teraz mogą się zapoznać z treścią dokumentu – doradza Karolina Opielewicz.

To wyzwanie dla całej firmy

Poza mnogością regulacji wyzwaniem jest kompleksowość raportowania zrównoważonego rozwoju. Zaczyna się z myślą przygotowania „tylko” raportu, a w miarę postępu prac okazuje się, że pełne raportowanie wymaga opracowania dodatkowych procedur i polityk, ustanowienia nowych procesów i wdrożenia narzędzi.

– Kompleksowość wynika także z zakresu raportowania, które dotyczy wpływu organizacji zarówno na środowisko, jak i na pracowników własnych, w łańcuchu wartości oraz na klientów – podkreśla Aleksandra Trojanowska, ekspertka ACCA, sustainability transformation lead/associate director w Colliers.

Kolejnym istotnym wyzwaniem jest konieczność zaangażowania całej organizacji w ten proces. Raportowanie jest zatem bardziej grą grupową niż indywidualną. – Można rzec, że to sztafeta, ponieważ wymaga współdziałania i komunikacji pomiędzy różnymi obszarami biznesowymi – dodaje Aleksandra Trojanowska. Wyjaśnia, że w Colliers w proces raportowania zostało zaangażowanych 15 obszarów biznesowych, ponad 30 pracowników wypowiedziało się w kwestii istotności tematów do zaraportowania. W proces zostali też włączeni dostawcy, klienci i inwestorzy.

ESG – jak zacząć?

Eksperci podkreślają, że kluczowe jest zdefiniowanie celów, które muszą być zarówno wykonalne, jak i ambitne, czyli przyniosą rezultaty w zakresie dekarbonizacji, cyrkularności oraz oszczędności wody.

– Decydując się na wprowadzenie strategii ESG, firmy powinny wyznaczyć cele, które realnie wpłyną na ich ślad środowiskowy. Jest to zadanie wymagające głębokiej analizy, uwzględniającej także dane historyczne, precyzyjnego planowania i systematycznego działania – radzi Aleksandra Noworyta, dyrektorka ESG w EPP. Kolejnym wyzwaniem jest pozyskanie finansowania na zmiany. Choć oferta jest bogata, to fundusze europejskie na wdrażanie Zielonego Ładu są często obarczone rygorystycznymi kryteriami kwalifikacji projektów oraz uciążliwymi procesami administracyjnymi. Przykładem może być kredyt ekologiczny FENG, który w zakresie modernizacji energetycznej budynków obliguje m.in. do poprawy efektywności energetycznej o co najmniej 30 proc.

Kolejnym istotnym aspektem jest zarządzanie zmianą w organizacji. Wdrażanie strategii ESG oznacza nowe obowiązki dla pracowników oraz konieczność zmiany sposobu myślenia w firmie. Adaptacja do nowych realiów wymaga czasu, zaangażowania oraz odpowiednich narzędzi i szkoleń.

– Mówimy o zmianie w podejściu do zarządzania. Nie chodzi tylko o wydanie raportu. Dlatego do zmian trzeba się odpowiednio przygotować. Czekanie na ostatni moment nie jest dobrą strategią, nie tylko ze względu na potencjalne koszty związane z działaniami podejmowanymi pod presją czasu, ale też ze względu na możliwość przeoczenia szans, które mogą za tą zmianą iść – mówi Aleksandra Stanek-Kowalczyk, partnerka EY, ekspertka w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Rachunek korzyści

Ekspertka EY podkreśla, że firmy mogą wiele zyskać, wprowadzając strategie ESG. Długoterminowe korzyści to m.in. ograniczenie kosztów operacyjnych, wzmocnienie pozytywnego wizerunku, zwiększenie lojalności klientów i kontrahentów. Firmy odpowiedzialne społecznie i środowiskowo są chętniej wybierane przez konsumentów i kontrahentów.

– W EPP zauważyliśmy pozytywny wpływ we wszystkich tych obszarach, a dodatkowo wzrost zaangażowania i świadomości naszych pracowników. Niektóre firmy mogą także otworzyć się na nowe rynki i kontrakty, które dotychczas były niedostępne. W krótkim terminie wdrażanie strategii ESG wiąże się z koniecznością poniesienia znacznych nakładów inwestycyjnych oraz dodatkową pracą. Jednak inwestycje te zwrócą się wielokrotnie, przynosząc korzyści zarówno firmom, jak i środowisku – zachęca Aleksandra Noworyta.

Iga Pazio, marketing manager agencji zatrudnienia LeasingTeam Group, dodaje, że przedsiębiorcy, którzy odpowiednio wcześnie rozpoczną proces transformacji, mają również szansę na zbudowanie przewagi konkurencyjnej w relacjach z klientami i inwestorami. Firmy, które zostały już objęte nowymi regulacjami, zaczynają wymagać od swoich dostawców i kontrahentów przestrzegania standardów ESG, nawet jeżeli unijne regulacje jeszcze ich bezpośrednio nie dotyczą.

Jak zauważają eksperci, spodziewać się tego mogą zwłaszcza firmy współpracujące z podmiotami z Niemiec. Wszystko za sprawą niemieckiej ustawy o zachowaniu należytej staranności w łańcuchu dostaw (Lieferkettengesetz, LkSG): obliguje ona kontrahentów dużych firm działających na rynku niemieckim do informowania o przestrzeganiu prawa pracy, przeciwdziałaniu dyskryminacji czy przymusowej pracy dzieci.

– Wdrożenie zrównoważonych praktyk i wykorzystanie nowoczesnych narzędzi wspierających zarządzanie pracą z pewnością poprawi efektywność operacyjną biznesu i będzie miało ogromny wpływ na doświadczenie kandydatów i pracowników. Pracownicy przywiązują coraz większą wagę do wartości firmy i jej działań na rzecz ekologii, a aktywne i sprawiedliwe środowisko pracy jest kluczowe dla retencji talentów – podkreśla Iga Pazio.

Słowem: prowadzenie działalności zgodnie z ESG to szansa na rekrutację wysokowartościowych pracowników oraz integrację zespołu.

Lepsze warunki finansowania

Eksperci Polskiego Stowarzyszenia ESG w przewodniku dla MŚP zwracają uwagę na kolejne korzyści. Włączenie ryzyk pozafinansowych w strategię firmy oznacza większą wiarygodność dla instytucji finansowych oraz może umożliwić dostęp do tzw. zielonego finansowania – od wskaźników ESG zależne mogą być oprocentowanie pożyczki lub wysokość składki ubezpieczeniowej. To też sposób na realne oszczędności.

Jednym z popularniejszych działań związanych z dążeniem do obniżenia emisyjności jest korzystanie z energii wytworzonej za pomocą odnawialnych źródeł. – Badanie swojej działalności pod kątem zrównoważonego rozwoju to także mitygacja możliwych przyszłych ryzyk, które mogą wynikać chociażby z nagłych zdarzeń pogodowych, cen energii czy dostępu do surowców. To spojrzenie na działalność firmy szerzej – sprawdzenie, gdzie są mocne, gdzie słabe strony, i możliwość adresowania największych wyzwań, zanim te się wydarzą – wyjaśnia Karolina Opielewicz.

Firmy, które nie wdrożą zasad ESG, bardzo wiele ryzykują. Po pierwsze, jak ostrzega Polskie Stowarzyszenie ESG, grozi im utrata konkurencyjności na rynku i utrata klientów na rzecz konkurentów bardziej zaawansowanych pod względem zrównoważonego rozwoju. Mogą także stracić dostęp do zamówień publicznych – ponieważ wśród kryteriów zamówień i przetargów pojawia się obowiązek spełnienia standardów ESG. Kolejnym problemem będzie pozyskanie kapitału: inwestorzy coraz częściej wymagają od firm spełniania kryteriów ESG jako warunku udzielenia finansowania. Pewne jest, że firmy nierealizujące strategii ESG będą miały wyższe koszty finansowania i pozyskania kapitału.

Niewdrożenie zasad i regulacji dotyczących raportowania i zgodności z zasadami ESG może prowadzić także do sankcji prawnych, kar finansowych oraz innych konsekwencji wynikających z regulacji. Do tego takie firmy narażają się na zwiększone kontrole i audyty, co może prowadzić do dodatkowych kosztów i utraty reputacji.

Eksperci Polskiego Stowarzyszenia ESG wspominają też o ryzyku operacyjnym. Jak zauważają, niewdrożenie zasad ESG może prowadzić do nieefektywności operacyjnych, takich jak marnotrawstwo zasobów czy wyższe zużycie energii i surowców, co może zwiększać koszty. Poza tym firmy, które nie dbają o zrównoważone zarządzanie łańcuchem dostaw, mogą być narażone na przerwy w dostawach surowców. Takie firmy narażają też swój wizerunek, gdyż mogą być postrzegane jako nieodpowiedzialne społecznie i środowiskowo. To z kolei może pociągać za sobą utratę talentów oraz niską motywację i spadek zaangażowanie załogi.

PO