Systematyczny rozwój rynku zarządzania wierzytelnościami

Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce (KPF) przeprowadziła badania wśród swoich członków, a wyniki zawarto w raporcie: "Wielkość polskiego rynku wierzytelności. IV kwartał 2013". W bieżącej edycji badania wzięło udział 16 firm z grona członków KPF.

Według raportu w całym analizowanym okresie, czyli między I kwartałem 2010 roku a IV kwartałem 2013 roku, saldo obsługiwanych wierzytelności zwiększyło się prawie trzykrotnie, a bezwzględny przyrost to 33,57 mld zł.

Średniookresowe, kwartalne tempo wzrostu rynku wierzytelności wyniosło w okresie analizy około 8,5 proc. kw./kw. Porównując natomiast stany na koniec poszczególnych lat, przeciętna dynamika była na poziomie prawie 34 proc. r./r.

W strukturze wierzytelności nadal dominują te zarządzane na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych. W IV kwartale 2013 roku ich wartość wyniosła 34,52 mld zł. Kategoria ta charakteryzowała się także najwyższym bezwzględnym wzrostem wartości nominalnej portfela ogółem na przełomie III i IV kwartału, który wyniósł 1,39 mld zł. Pozostałe kategorie wierzytelności w portfelach badanych firm nie zanotowały znacznych zmian i pozostawały na zbliżonym poziomie w obu wymienionych kwartałach. Wierzytelności obsługiwane w imieniu własnym firm wzrosły nieznacznie (o 1,7 proc.) do około 5,9 mld zł, wierzytelności zarządzane w imieniu banków do około 6,3 mld zł (o 4 proc.), natomiast w kategorii wierzytelności pozostałych odnotowano wzrost o 19 proc. do 3,9 mld zł. Wartość nominalna wierzytelności w kategoriach: operatorzy telekomunikacyjni, operatorzy telewizyjni, dostawcy mediów i firmy ubezpieczeniowe, była na stosunkowo niskim poziomie, nie przekraczając 0,2 mld zł.

Udział funduszy sekurytyzacyjnych w strukturze wartościowej obsługiwanych wierzytelności w IV kwartale 2013 roku nieznacznie się zmniejszył w stosunku do poprzedniego kwartału. Jednak w średnim okresie ma on tendencję wzrostową. Dość znacznie spadał w analizowanym okresie udział wierzytelności obsługiwanych w imieniu własnym i na zlecenie banków, który w I kwartale 2010 roku wynosił odpowiednio 30,4 proc. i 23,4 proc., a w ostatnim kwartale 2013 roku już zaledwie 12,3 proc. i 11,5 proc. Najniższym udziałem w strukturze (między 5 proc. a 9 proc.) charakteryzowała się kategoria wierzytelności "inne", która obejmuje operatorów telekomunikacyjnych i telewizyjnych, dostawców mediów, firmy ubezpieczeniowe, a także wszystkie inne niesklasyfikowane wcześniej wierzytelności. Warto jeszcze wspomnieć, że kategoria funduszy sekurytyzacyjnych charakteryzowała się nie tylko najwyższym udziałem w strukturze wartości, ale też najwyższą dynamiką wzrostu tego udziału - w okresie I kwartał 2010 - IV kwartał 2013 wzrastał on przeciętnie o 3,4 proc. kw./kw.

Wzrost wartości portfela

W IV kwartale 2013 roku zaobserwowano dalszy wzrost przeciętnej wartości portfela wierzytelności, zarządzanego przez jedną firmę windykacyjną. Wyniosła ona 3,19 mld zł i od I kwartału 2010 roku wzrosła już ponad dwukrotnie. Przeciętne, średniookresowe tempo wzrostu tej wartości wynosiło w analizowanym okresie około 5 proc. kw./kw.

Liczba obsługiwanych wierzytelności w portfelach badanych firm w analizowanym okresie 2010-2013 systematycznie rosła, a w ostatnim kwartale 2013 roku osiągnęła niemal 8 mln sztuk.

Uwagę zwraca zwłaszcza znaczny przyrost w II kwartale 2013 roku, kiedy liczba wierzytelności w portfelu zwiększyła się z około 5,9 mln sztuk do ponad 7,6 mln.

Przeciętna kwartalna dynamika wzrostu liczby obsługiwanych wierzytelności w analizowanym okresie wyniosła około 6 proc. kw./kw. Porównując stany na koniec poszczególnych lat, otrzymujemy natomiast dynamikę na poziomie 28 proc. r./r., a zatem na nieco niższym poziomie niż ta obserwowana w odniesieniu do wartości wierzytelności.

W poszczególnych kategoriach obsługiwanych wierzytelności odnotowano nieznaczne zmiany na przełomie dwóch ostatnich kwartałów 2013 roku. Liczba wierzytelności obsługiwanych na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych, która była dominująca wśród wszystkich analizowanych kategorii, wzrosła nieznacznie (o 0,8 proc.) do około 4,7 mln sztuk, wzrosła także (o około 5 proc.) liczba wierzytelności obsługiwanych w imieniu własnym firm, do 1,9 mln sztuk. W przeciwieństwie do obserwowanej zmiany w wartości liczba wierzytelności zarządzanych na zlecenie banków spadła, co oznacza, że wzrosła przeciętna ich wartość. Wierzytelności obsługiwane na zlecenie operatorów telewizyjnych i telekomunikacyjnych, a także dostawców mediów nie przekraczały liczebności 100 tys., z kolei tych zarządzanych w imieniu firm ubezpieczeniowych było nie więcej niż 200 tys. Najwyższą dynamikę na przełomie III i IV kwartału 2013 roku zaobserwowano w kategorii wierzytelności pozostałych, na poziomie 24 proc.

Struktura ilościowa

W strukturze ilościowej obsługiwanych wierzytelności dominowały zarządzane na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych. Udział ten rósł dynamicznie w całym okresie analizy, od 30 proc. w I kwartale 2010 roku do około 60 proc. w IV kwartale 2013 roku. Warto jednak zwrócić uwagę, że jeszcze w 2010 roku i w I kwartale 2011 roku w strukturze dominowały portfele obsługiwane w imieniu własnym, osiągając udział na poziomie około 40 proc. Wzrost udziału wierzytelności obsługiwanych na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych znajdował odzwierciedlenie w spadku praktycznie wszystkich pozostałych kategorii, czyli wierzytelności obsługiwanych w imieniu własnym, na zlecenie banków, jak i pozostałych. Te drugie z wymienionych w ostatnim kwartale 2013 roku osiągnęły bardzo niski poziom, to jest 3,7 proc., podczas gdy na początku 2010 roku było to ponad 12 proc.

Przeciętna liczba wierzytelności obsługiwanych przez pojedynczą firmę w średnim okresie rosła, od 304 tys. sztuk w I kwartale 2010 roku do prawie 500 tys. sztuk w IV kwartale 2013 roku. Najwyższy wzrost zaobserwowano w II kwartale 2013 roku, w którym liczba ta zmieniła się o prawie 30 proc. Średnie tempo wzrostu w analizowanym okresie to 3,6 proc. kw./kw.

W IV kwartale 2013 roku firmy objęte badaniem przyjęły do obsługi wierzytelności o łącznej wartości 2,83 mld zł, czyli o 17 proc. mniej niż w kwartale poprzednim. Łącznie w 2013 roku firmy przyjęły do obsługi 13,52 mld zł, co stanowiło około 92 proc. wartości wierzytelności przyjętych w 2012 roku. Pomimo spadku pomiędzy rokiem 2012 i 2013, przeciętna dynamika wierzytelności przyjętych w poszczególnych latach była na dodatnim poziomie 17,7 proc. r./r.

Przez większość analizowanego okresu w strukturze wartościowej przyjętych do obsługi wierzytelności dominowały wierzytelności detaliczne. W I kwartale 2010 roku stanowiły 80 proc., a w I kwartale 2012 roku nawet 98 proc. ogólnej wartości. W wyniku spadku w II i III kwartale 2013 roku ich udział obniżył się do około 40 proc. Jednak w ostatnim kwartale znów przeważał w strukturzei wynosił ponad 70 proc.

Koniunktura na rynku

Analiza koniunktury na rynku zarządzania wierzytelnościami w Polsce została dokonana na podstawie opinii, które można uznać z pewnością za głos ekspercki w tym obszarze. Opis koniunktury dotyczył trzech wymiarów: sytuacji bieżącej w porównaniu z rokiem poprzednim, przyszłej sytuacji w okresie do 1 roku oraz sytuacji w okresie od 1 roku do 3 lat. Ponadto, analizę przeprowadzono w podziale na dwie kategorie portfeli: zlecone i sekurytyzowane.

Ocena obecnej koniunktury w porównaniu z rokiem ubiegłym jest nieznacznie lepsza w przypadku segmentu wierzytelności sekurytyzowanych niż tych zleconych. Ten drugi charakteryzował się względnie neutralną oceną. Choć odnotowano tutaj po 31,3 proc. ocen neutralnych i raczej dobrych, to stosunkowo duży był też udział ocen jednoznacznie złych (12,5 proc.). W segmencie wierzytelności sekurytyzowanych zaobserwowano znacznie wyższy odsetek ocen neutralnych i raczej dobrych niż w tym drugim segmencie. Neutralnie oceniło go 35,7 proc. firm, raczej dobrze lub dobrze łącznie 57,1 proc., natomiast raczej źle lub źle 7,1 proc.

W krótkim okresie (do 1 roku) koniunktura oceniana była lepiej również w segmencie wierzytelności sekurytyzowanych. Największy odsetek firm ocenił go raczej dobrze (43 proc.), a oceny raczej dobre lub dobre przydzieliło łącznie 57,2 proc. firm. Neutralne oceny pochodziły od niespełna 30 proc. firm, a raczej źle lub źle oceniło ten segment łącznie 14,3 proc. W segmencie wierzytelności zleconych oceny były bardziej neutralne, aczkolwiek o pozytywnym ukierunkowaniu. Równy był co prawda odsetek firm, które oceniły ten segment źle i dobrze (po 12,5 proc.), jednak oceny raczej dobre przeważały nad raczej złymi. Łącznie dobre lub raczej dobre oceny pochodziły od 37,5 proc. firm, natomiast złe lub raczej złe od 31,3 proc.

Koniunktura w okresie od 1 roku do 3 lat jest najbardziej pozytywnie ocenianą perspektywą czasową. Segment wierzytelności zleconych najwyższy odsetek firm ocenił neutralnie (aż 43,8 proc.). Uwzględniając łącznie oceny raczej dobre lub dobre, odsetek firm również wyniósł 43,8 proc., a w przypadku ocen raczej złych lub złych było to już znacznie mniej, łącznie 12,6 proc. Segment wierzytelności sekurytyzowanych, podobnie jak w pozostałych perspektywach czasu, także w okresie od 1 roku do 3 lat jest oceniany lepiej niż segment zleceń. Wśród oceniających firm dominowały oceny raczej dobre (aż 43 proc. w porównaniu z 28,6 proc. ocen neutralnych). Łącznie raczej dobrze lub dobrze oceniło ten segment 64,3 proc. firm, a raczej źle lub źle zaledwie 7,1 proc.

@RY1@i02/2014/121/i02.2014.121.214000100.802.jpg@RY2@

Rynek zarządzania wierzytelnościami

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl