Unia stawia na niskie emisje

Jak duża część unijnych dotacji w kolejnej perspektywie budżetowej UE (2014 - 2020) ma być zastąpiona preferencyjnymi pożyczkami i poręczeniami kredytowymi? Jak to będzie wyglądać w przypadku Polski?

Komisja Europejska planuje rozszerzenie finansowania inwestycji przez zastosowanie instrumentów finansowych, w tym pożyczek i poręczeń. Zwiększy to skalę oddziaływania funduszy choćby z tego względu, że dzięki tej formie wsparcia można będzie dofinansować więcej wartościowych projektów. Interesująca jest również możliwość wykorzystania w realnej skali instrumentów zwrotnych w ramach programów finansowanych z EFS. Uważamy jednak, że pożyczki i poręczenia powinny stanowić jedynie komplementarne źródło finansowania, a nie całkowicie zastąpić dotacje bezzwrotne.

Na chwilę obecną nie jesteśmy w stanie określić, jaka część unijnych środków zostanie przeznaczona na pożyczki czy poręczenia. Na poziomie UE trwają jeszcze uzgodnienia w kwestiach finansowych oraz ostatecznej treści rozporządzenia ogólnego dotyczącego funduszy strukturalnych. Będzie to zależało od wysokości ostatecznej puli unijnych środków, jaka przypadnie Polsce na lata 2014 - 2020, ale również od wyników oceny wstępnej, która będzie musiała zostać przeprowadzona przed zaprojektowaniem każdego programu operacyjnego na kolejną perspektywę.

Przygotowujemy się do właściwego rozłożenia akcentów między dotacjami a wsparciem zwrotnym. Dlatego zabiegamy o to, by efektem negocjacji było pozostawienie swobody decyzyjnej państw członkowskich w ustanawianiu systemów wdrażania instrumentów zwrotnych oraz skali i zakresu wykorzystywania tej formy wsparcia - w zależności od aktualnych potrzeb rozwojowych i rynkowego zapotrzebowania.

Jak idzie w Polsce realizacja uznawanych za pilotaż czekających nas po 2013 r. zmian, czyli zastąpienia dużej części unijnych dotacji preferencyjnymi pożyczkami i poręczeniami kredytowymi, inicjatyw JEREMIE i JESSICA?

Na wdrażanie inicjatywy JEREMIE zdecydowały się województwa: dolnośląskie, kujawsko-pomorskie, łódzkie, pomorskie, wielkopolskie i zachodniopomorskie. Inicjatywa JESSICA jest wdrażana w województwach: mazowieckim, pomorskim, śląskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim.

Łącznie na instrumenty inżynierii finansowej w ramach 16 regionalnych programów operacyjnych (RPO) przeznaczono 4,1 mld zł, z czego 3,4 mld zł stanowią środki z UE. Część zarezerwowana jest na realizację projektów miejskich w ramach inicjatywy JESSICA, a pozostała to środki dla przedsiębiorców przekazywane w postaci pożyczek i poręczeń z wykorzystaniem inicjatywy JEREMIE - po podpisaniu umowy z menedżerem funduszu powierniczego lub - jeśli menedżer nie występuje - bezpośrednio z pośrednikiem finansowym.

W ramach inicjatywy JEREMIE mamy do dyspozycji około 330 mln euro. Dotychczas, we wszystkich sześciu RPO podpisano 3 374 umowy na kwotę 371,8 mln zł. Najwięcej w woj. wielkopolskim, tj. 1714 umów na kwotę 188,97 mln zł, a także w RPO Województwa Pomorskiego - 437 umów na kwotę 39,14 mln zł. O sprawnym wykorzystaniu środków poza liczbą wspartych odbiorców świadczy także to, że już pojawiły się regiony, które obróciły środkami w ramach instrumentu, a dzięki zwrotnemu charakterowi dalej udzielają wsparcia z tej puli.

W przypadku inicjatywy JESSICA także przoduje województwo wielkopolskie, gdzie podpisano 5 umów dotyczących realizacji projektów miejskich o wartości 95,6 mln zł. Umowy podpisano także w województwach pomorskim oraz śląskim. W pozostałych regionach trwa proces wyboru projektów miejskich. Polska postrzegana jest jako wiodący kraj w realizacji zwrotnych instrumentów finansowych.

Czy Pana zdaniem polskie firmy i samorządy już teraz powinny do tego się przygotowywać, uczyć się korzystać z takiej formy finansowania, np. sięgając po środki z JEREMIE bądź z inicjatywy JESSICA?

Te instrumenty finansowe zyskały uznanie zarówno wśród beneficjentów, jak i ostatecznych odbiorców i od początku uruchomienia konkursów cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem. Jest to jednak zupełnie nowy instrument wsparcia, którego trzeba się "nauczyć", a trudność może stanowić nie tylko nowatorski - zwrotny charakter, ale przede wszystkim duże zróżnicowanie w samej formule ich funkcjonowania.

Wśród korzyści, jakie przynosi JEREMIE, należy wymienić zwielokrotnione wykorzystanie funduszy UE oraz wzrost aktywności i wzmocnienie bazy kapitałowej funduszy pożyczkowych i poręczeniowych. Istotne jest również wzmocnienie współpracy pomiędzy funduszami poręczeniowymi, pożyczkowymi i bankami. Z kolei analiza inicjatywy JESSICA i doświadczeń w tworzeniu funduszy zwrotnych w Polsce i pozostałych krajach UE wyraźnie potwierdza zasadność tego rodzaju interwencji. Nie tylko mobilizują one dodatkowe środki publiczne i prywatne, ale również zapewniają bardziej efektywne ich wykorzystanie w porównaniu z tradycyjnym finansowaniem w formie dotacji.

Mając na uwadze powyższe doświadczenia, naturalnym wydaje się zwiększenie zainteresowania tymi instrumentami w przyszłości przez instytucje zarządzające, beneficjentów oraz ostatecznych odbiorców, czyli przede wszystkim przedsiębiorców.

Czy w latach 2014 - 2020 zwiększy się w Polsce pula unijnych środków przeznaczonych dla małych i średnich przedsiębiorstw (tak powinno się stać, biorąc pod uwagę założenia unijnej strategii "Europa 2020"). Na co te firmy będą je mogły dostać, co będzie w tym przypadku unijnym priorytetem?

Cele strategii "Europa 2020" są realizowane poprzez inicjatywy przewodnie. Jedną z takich inicjatyw jest dokument "Unia innowacji", który służy zwiększeniu potencjału UE w obszarze inteligentnego rozwoju, a przez to konkurencyjności europejskich przedsiębiorstw. Jego głównym założeniem jest poprawa dostępu do finansowania badań naukowych i innowacji, co pozwoli efektywniej przetwarzać pomysły na nowe produkty i usługi, które przyczynią się do wzrostu zatrudnienia i rozwoju gospodarczego.

Ma się to stać dzięki zwiększaniu potencjału naukowego, tworzeniu zintegrowanej infrastruktury badawczej, podwyższaniu poziomu kształcenia i e-umiejętności, zwiększaniu mobilności kadr naukowych czy wspieraniu MSP o dużym potencjale rozwoju oraz komercjalizacji wynalazków i innowacji.

Ponadto zgodnie z projektem rozporządzeń polityki spójności na lata 2014 - 2020 na cele tematyczne: B+R i innowacje, MSP oraz gospodarkę niskoemisyjną, planowane jest przeznaczenie łącznie co najmniej 50 proc. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na szczeblu krajowym.

Bardziej szczegółowe informacje będzie można podać dopiero po zakończeniu procesu uzgodnień w kwestiach finansowych oraz ostatecznej treści pakietu dokumentów dotyczących funduszy strukturalnych w perspektywie 2014 - 2020.

W latach 2014 - 2020 jednym z pięciu unijnych priorytetów ma być wsparcie realizacji pakietu klimatyczno-energetycznego UE. Czy i w Polsce większość unijnych środków na ochronę środowiska w tym okresie pójdzie na energetykę odnawialną, inwestycje zmniejszające emisję CO2 i zużycie energii itp.?

W propozycjach KE, które są obecnie negocjowane, w odniesieniu do energetyki ustalony został ring-fencing czyli minimalny poziom alokacji. Regiony zdefiniowane jako słabo rozwinięte miałyby przeznaczać co najmniej 6 proc. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na OZE i efektywność energetyczną, natomiast regiony zdefiniowane jako "przejściowe" co najmniej 20 proc. Komisja Europejska kładzie duży nacisk na wspieranie transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej.

Jest to wynikiem i odzwierciedleniem trendów w polityce UE, która zwraca szczególną uwagę na tak ważne zagadnienia jak czyste środowisko, bezpieczeństwo energetyczne czy zrównoważony rozwój.

Abstrahując od powyższego, w przyszłym okresie programowania dużą rolę będzie odgrywać także wsparcie dla inwestycji dotyczących dostosowania do zmiany klimatu. Kontynuowane będzie też wsparcie dla inwestycji z zakresu ochrony środowiska oraz efektywności wykorzystania zasobów. Wsparcie szeroko pojętej podstawowej infrastruktury technicznej z zakresu ochrony środowiska jest jednym z warunków rozwoju gospodarczego oraz przyczynia się do zmniejszenia zewnętrznych kosztów środowiskowych dla gospodarki. Ponadto realizacja zadań m.in. w ramach gospodarki wodno-ściekowej, odpadów czy energetyki przyczynia się do wypełnienia zobowiązań Polski zawartych w traktacie akcesyjnym.

@RY1@i02/2012/105/i02.2012.105.16700040h.802.jpg@RY2@

Paweł Orłowski, podsekretarz stanu w MRR

Rozmawiał Jacek Krzemiński