Testament, darowizna czy dożywocie? Jak bezpiecznie przekazać majątek i uniknąć rodzinnych sporów [ZAPYTAJ NOTARIUSZA]
Decyzja o przekazaniu dorobku życia najbliższym to nie tylko kwestia woli, ale przede wszystkim wyboru odpowiedniej konstrukcji prawnej. Każde rozwiązanie – od darowizny, przez umowę dożywocia, aż po testament – niesie za sobą odmienne skutki podatkowe i prawne. O tym, jak nie popełnić błędu i zabezpieczyć interesy obu stron, opowiada Katarzyna Kowalska, notariusz i członek Izby Notarialnej w Warszawie.
Polskie prawo oferuje trzy główne ścieżki przekazania majątku. Podstawowe pytanie, jakie musi sobie zadać właściciel nieruchomości, brzmi: kiedy skutek ma nastąpić – mówi Katarzyna Kowalska. I wyjaśnia, że różnica jest fundamentalna. Testament działa dopiero po śmierci spadkodawcy, natomiast darowizna i umowa dożywocia przenoszą własność już w momencie podpisania aktu notarialnego. To zaś rodzi konkretne konsekwencje, z których wycofanie się bywa trudne i wymaga udowodnienia, np. rażącej niewdzięczności obdarowanego.
Darowizna – najpopularniejsza, ale czy najlepsza?
Umowa darowizny to najczęstszy wybór w relacjach rodzice-dzieci. Jej niewątpliwym atutem są kwestie finansowe. W kręgu najbliższej rodziny (tzw. zerowa grupa podatkowa) przekazanie majątku jest całkowicie zwolnione z podatku od spadków i darowizn.
– W przypadku nieruchomości, zgłoszenia do urzędu skarbowego dokonuje notariusz. Przy darowiznach ruchomych, np. gotówki czy samochodu, obdarowany musi sam pamiętać o zgłoszeniu tego faktu fiskusowi w terminie pół roku, aby zachować zwolnienie – przypomina notariusz Katarzyna Kowalska.
Ekspertka zwraca jednak uwagę na mechanizm, o którym wielu zapomina: zaliczenie darowizny na tzw. schedę spadkową. Jeśli w umowie nie zawrzemy odpowiedniego wyłączenia, wartość podarowanego za życia mieszkania zostanie doliczona do masy spadkowej po śmierci darczyńcy. W efekcie obdarowane dziecko może otrzymać ze spadku mniej lub wcale, gdyż „swoje” już dostało. Co ważne, nawet wyłączenie ze schedy nie chroni przed roszczeniem o zachowek.
Dożywocie – bezpieczeństwo za cenę podatku
Alternatywą dla darowizny jest umowa dożywocia. To transakcja odpłatna: senior przekazuje własność nieruchomości w zamian za dożywotnią opiekę, utrzymanie i pochówek.
– Tu nie ma zwolnień podatkowych znanych z darowizn. Należy zapłacić 2 proc. podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) od wartości rynkowej nieruchomości – wyjaśnia Katarzyna Kowalska i przestrzega też przed błędną interpretacją przepisów o uldze na „pierwsze mieszkanie” – zwolnienie z PCC dotyczy bowiem tylko umów sprzedaży, a nie dożywocia.
Umowa ta ma jednak potężny atut prawny: nieruchomości przekazanej w drodze dożywocia nie dolicza się do substratu zachowku. To kluczowe rozwiązanie dla osób, które chcą przekazać majątek jednemu dziecku, nie narażając go na przyszłe spłaty na rzecz rodzeństwa.
Testament windykacyjny – polska odpowiedź na amerykańskie filmy
Dla osób, które wolą zachować kontrolę nad majątkiem do końca życia, pozostaje testament. Standardowy dokument powołuje spadkobiercę do całego spadku (ułamkowo), nie wskazując konkretnych przedmiotów. Jednak, jak wskazuje Katarzyna Kowalska, polskie prawo umożliwia już korzystanie z zapisu windykacyjnego. Pozwala on na przekazanie konkretnego składnika majątku (np. mieszkania) wskazanej osobie, podczas gdy reszta spadku trafia do innych spadkobierców.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu