„Najgorszą rzeczą jest zdrada”. Generał SKW: będziemy mieć coraz więcej spektakularnych przypadków [Służby]

O roli kontrwywiadu wojskowego, wyzwaniach związanych z wojną hybrydową oraz potrzebie reformy polskich służb specjalnych mówił w programie „Służby” gen. bryg. Maciej Materka, były szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego.

Kontrwywiad odpowiada za przyszłe bezpieczeństwo Polski

Zdaniem gen. Materki SKW jest jedną z kluczowych instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa.
– „Służba kontrwywiadu wojskowego jest jedną z najważniejszych służb, która odpowiada za bezpieczeństwo. To dzisiejsze, ale przede wszystkim to przyszłe” – podkreślił.

Jak wyjaśniał, zadania SKW wykraczają daleko poza klasyczne wykrywanie agentów obcych państw. Służba odpowiada za ochronę Wojska Polskiego, sił sojuszniczych stacjonujących w kraju, całego resortu obrony narodowej, a także polskiego przemysłu zbrojeniowego i programów modernizacyjnych armii.

– „Przygotowujemy siły zbrojne do tego, żeby w tym najważniejszym czasie, czyli czasie W, sprawnie i skutecznie zareagowały na zagrożenie zarówno osobowo, jak i technologicznie” – zaznaczył były szef SKW.

Wojna zmieniła charakter zagrożeń

W ocenie generała rosyjska agresja na Ukrainę pokazała, jak bardzo zmienił się charakter działalności wywiadowczej.
Tradycyjne metody pozyskiwania informacji coraz częściej ustępują miejsca operacjom prowadzonym w cyberprzestrzeni.

– „Informacje najłatwiej pozyskać obcemu wywiadowi w cyberprzestrzeni” – zauważył.
Dzisiaj zagrożeniem mogą być nie tylko działania agenturalne, lecz także przejęcie systemów monitoringu, wykorzystanie dronów, ataki na łańcuchy dostaw czy pozyskiwanie danych z mediów społecznościowych. Jak podkreślił rozmówca, nawet pojedynczy żołnierz może nieświadomie stworzyć zagrożenie, publikując informacje o swojej lokalizacji lub sprzęcie wojskowym.

Zmieniły się także metody działania rosyjskich służb.
– „Klasyczne możliwości Rosjan zostały zmniejszone po kolejnych wydaleniach personelu dyplomatycznego. Cała działalność przeniosła się do cyberprzestrzeni” – ocenił.

Ochrona nowoczesnych technologii i przemysłu obronnego

Szczególnym wyzwaniem staje się dziś ochrona nowoczesnych technologii wojskowych. Polska realizuje największy w swojej historii program modernizacji sił zbrojnych, przeznaczając miliardy złotych na zakup uzbrojenia i rozwój przemysłu obronnego.

Kontrwywiad musi zabezpieczać nie tylko gotowe systemy uzbrojenia, ale również proces ich produkcji, dostawy komponentów oraz współpracę z firmami rozwijającymi technologie podwójnego zastosowania (dual use).
– „Polska przeznacza gigantyczne środki na modernizację sił zbrojnych i rozbudowę potencjału obronnego. To tworzy bardzo poważną mozaikę do zabezpieczenia” – podkreślił Materka.

Przypomniał również, że współczesne konflikty pokazują, jak niebezpieczne może być wykorzystanie technologii przeciwko jej użytkownikom. Jako przykład wskazał głośne przypadki wykorzystania urządzeń elektronicznych jako narzędzi ataku.

Potrzebna reforma systemu służb

W trakcie rozmowy były szef SKW zwrócił uwagę, że obecny model funkcjonowania polskich służb specjalnych wymaga głębokiej modernizacji.
– „Model działalności służb jest po prostu przestarzały” – ocenił.

Jego zdaniem obowiązujące regulacje prawne były tworzone w czasach, gdy podstawowym środkiem komunikacji był telefon stacjonarny, a rzeczywistość technologiczna wyglądała zupełnie inaczej niż obecnie.

Generał nie wyklucza, że w przyszłości warto rozważyć stworzenie jednego, zintegrowanego kontrwywiadu. Podkreśla jednak, że kluczowe jest nie tyle kopiowanie zagranicznych rozwiązań, ile wypracowanie modelu odpowiadającego polskim potrzebom.
– „Powinniśmy przeliczyć zadania służb i uczciwie zobaczyć, za jakie pieniądze jakie sprawy są robione, gdzie są elementy państwa niezabezpieczone i spróbować to dobudować” – powiedział.

Służby muszą wspierać interesy państwa

Według Materki nowoczesne służby specjalne nie mogą ograniczać się wyłącznie do ochrony przed zagrożeniami militarnymi.
W świecie rosnącej konkurencji gospodarczej państwo potrzebuje informacji pozwalających skutecznie realizować strategiczne projekty, takie jak transformacja energetyczna czy rozwój nowych technologii.

– „Nowoczesne państwa wspierają swoje interesy gospodarcze działaniem dyplomacji czy służb” – zaznaczył.
Jego zdaniem nawet relacje z najbliższymi sojusznikami wymagają realistycznego podejścia, ponieważ każde państwo przede wszystkim dba o własne interesy gospodarcze i strategiczne.

Lojalność fundamentem służby

Pytany o najważniejsze cechy funkcjonariusza kontrwywiadu, były szef SKW wskazał przede wszystkim lojalność.
– „Najgorszą rzeczą, jaka jest w służbach specjalnych, to jest zdrada” – podkreślił.

Przypomniał, że funkcjonariusze mają dostęp do najważniejszych informacji państwowych, dlatego odpowiedzialność za ich ochronę musi być wyjątkowo wysoka. W jego ocenie zaostrzenie kar za szpiegostwo po wybuchu wojny w Ukrainie było konieczne.

Jednocześnie ostrzegł, że wraz z rozwojem wojny hybrydowej państwa będą mierzyć się z coraz trudniejszymi do wykrycia zagrożeniami.
– „Myślę, że będziemy mieli coraz więcej bardzo trudnych i spektakularnych przypadków związanych z osobami, które będzie bardzo trudno wykryć” – ocenił.

Potrzeba stabilności i zaufania

Na zakończenie rozmowy gen. Materka zwrócił uwagę na problem politycznego traktowania służb specjalnych w Polsce. Jego zdaniem kolejne dyskusje dotyczące przeszłości i nieustanne spory wokół reform utrudniają budowę silnych, profesjonalnych instytucji.
– „Powinniśmy w końcu umówić się na te służby i pozwolić im pracować” – zaapelował.

Jak podkreślił, Polska znajduje się dziś na pierwszej linii zagrożeń wynikających z wojny prowadzonej przez Rosję przeciwko Zachodowi. W takich warunkach skuteczny kontrwywiad, nowoczesne przepisy oraz stabilne instytucje stają się jednym z fundamentów bezpieczeństwa państwa.