ZUS

Czy sztuczna inteligencja zastąpi lekarzy orzeczników? ZUS oficjalnie potwierdził plany wdrożenia zaawansowanych algorytmów AI do procesu orzekania o niepełnosprawności i niezdolności do pracy. Zmiany mają wejść w życie w drugim kwartale 2026 roku. Co to oznacza dla Polaków?

Ponad milion złotych musieli oddać ubezpieczeni tylko w jednym regionie kraju po tym, jak Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował zasadność ich zwolnień lekarskich. Kontrole wykazały setki przypadków wykorzystywania L4 niezgodnie z przeznaczeniem – od zagranicznych podróży po prowadzenie działalności gospodarczej. Wkrótce podobnych przypadków może być więcej. W życie wchodzą nowe przepisy, które rozszerzają uprawnienia kontrolerów i zmieniają sposób weryfikacji zwolnień chorobowych.

Resort pracy przygotował projekt wzorów dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich. Nowe zasady weryfikacji L4 zaczną obowiązywać 13 kwietnia.

Załóżmy, że 27 marca 2026 r. pracodawca wypłacił pracownicy wynagrodzenie za marzec w wysokości 5000 zł brutto i w takiej kwocie ujął je na liście płac. Następnie pracownica przedłożyła zwolnienie lekarskie potwierdzające niezdolność do pracy od 28 marca, oznaczoną kodem B (co oznacza, że przypada w okresie ciąży). Najprawdopodobniej nieobecność będzie miała charakter długotrwały. Jak ustalić wysokość wynagrodzenia należnego za okres przepracowany oraz wynagrodzenia chorobowego? Jak wykazać je w dokumentach rozliczeniowych?

Obowiązek oddania kwot wypłaconych bez podstawy powstaje, gdy pracodawca przekazał ZUS informacje niezgodne z rzeczywistością lub pominął dane mające znaczenie dla prawa do wypłaty. O tym, czy przesłanki te zachodzą i jakie są skutki finansowe, rozstrzyga sąd. Należności można dochodzić także od samego świadczeniobiorcy.

Decydujące znaczenie ma wdrożenie rozwiązań, które pozwalają na realne sprawdzenie, czy przekazywane kwoty są wydawane zgodnie z ich przeznaczeniem. ZUS akceptuje mechanizmy umożliwiające identyfikację rodzaju nabywanych produktów, miejsc ich kupowania oraz eliminujące możliwość użycia środków w sposób sprzeczny z przepisami.

Trzy dni – tyle w praktyce może cofnąć się zwolnienie lekarskie. Przepisy pozwalają wystawić L4 z datą wsteczną, ale pod określonymi warunkami – a ZUS w niektórych przypadkach oznacza takie zwolnienie jako „do wyjaśnienia”. Co to oznacza dla zasiłku i ile trwa weryfikacja?

Od lat kwiecień oznacza dla seniorów jedno – dodatkowy przelew z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W 2026 roku będzie to 1978,49 zł brutto, czyli równowartość minimalnej emerytury po marcowej waloryzacji. Problem w tym, że nie wszyscy zobaczą te pieniądze na koncie. Część osób – mimo że pobiera świadczenia – może zostać bez trzynastki. Kto dokładnie i dlaczego?

Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z konstytucją przepisy, które przez lata obniżały emerytury osobom przechodzącym z wcześniejszego świadczenia na emeryturę powszechną. W praktyce oznacza to szansę na wyższe świadczenia i wyrównania dla tysięcy seniorów. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wciąż w wielu przypadkach odmawia przeliczenia świadczeń. Rząd przygotował jednak projekt ustawy, który ma uporządkować sytuację i określić zasady ponownego ustalania wysokości emerytur.