SLAPP

Projekt ustawy anty-SLAPP podchodzi do ważnego problemu społecznego ambitnie i jednocześnie umiejętnie. To zatem rzadki okaz w ekosystemie naszego prawodawstwa procesowego czasów najnowszych, i jako taki powinien znajdować się pod ochroną – w tym wypadku publicystyczną.

Projektowana ustawa o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi może pozbawić ochrony pomawiane osoby publiczne, a jednocześnie wywołać przeciwny efekt – mrożący.

Sąd będzie oddalał powództwo, jeśli uzna, że wyłącznym jego celem jest stłumienie debaty publicznej. Odstraszyć od nadużywania praw procesowych ma dodatkowa kaucja i grzywna. Takie rozwiązania wprowadzi ustawa anty-SLAPP.

Newag złożył pozew o naruszenie naszych dóbr osobistych przeciwko posłance Paulinie Matysiak w związku z – jak twierdzi – atakami na firmę i „jawnym wspieraniem jednej ze stron sporu” dotyczącego tajemniczych awarii pociągów. Wcześniej Newag dwukrotnie pozwał serwisującą pociągi spółkę SPS Mieczkowski i grupę informatyków Dragon Sector, którzy wykryli przyczynę awarii. Czy działania Newagu to SLAPP-y, tj. powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej?

Do zajęcia się problemem SLAPP-ów, czyli powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej, jest potrzebna gruntowna rewizja polskiego prawa, wykraczająca poza minimalne wytyczne unijnej dyrektywy – przekonują autorzy apelu wydanego z inicjatywy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, grupy Article 19 i Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska. Podpisały go też m.in. Stowarzyszenie Amnesty International, Izba Wydawców Prasy (jej członkiem jest Infor PL, wydawca DGP), Rada Polskich Mediów, Stowarzyszenie Gazet Lokalnych, Stowarzyszenie Mediów Lokalnych, Towarzystwo Dziennikarskie, Fundacja Reporterów i Press Club Polska.

W kwietniu 2024 roku weszła w życie unijna Dyrektywa anty-SLAPPowa, która jest odpowiedzią na zjawisko pozywania dziennikarzy, aktywistów czy naukowców za krytykę osób wpływowych czy nagłaśnianie nadużyć władzy. Kraje członkowskie, w tym Polska, mają obecnie dwa lata na jej implementację do swoich systemów prawnych. Jednak samo wdrożenie dyrektywy do polskiego prawodawstwa nie wystarczy. My, dziennikarze, wydawcy, przedstawiciele i przedstawicielki organizacji pozarządowych, grup aktywistycznych, środowiska akademickiego i naukowego podkreślamy, że do efektywnego zajęcia się problemem SLAPPów potrzebna jest gruntowna rewizja polskiego prawa i przyjęcie ambitnych rozwiązań, które wykraczają poza minimalne wytyczne Dyrektywy.

Unijna dyrektywa może posłużyć za wzór nowego prawa wzmacniającego debatę o ważnych dla społeczeństwa sprawach.