GRAPE

Rzeczywistość jest nazbyt skomplikowana, a eksperymenty gospodarcze na żywym organizmie mogą doprowadzić do katastrofy. To dwa główne powody, dla których siedzący za biurkami ekonomiści budują modele – uproszczone światy – które mają dać odpowiedzi na najróżniejsze pytania, np. czy warto wprowadzać jakąś politykę albo jaki będzie wpływ jakiegoś zdarzenia na nasze bogactwo. Immanentnym mankamentem tej techniki jest rozbieżność między modelem (uproszczeniem) a światem. W konsekwencji naukowcy stoją przed wyborem: rozbudowywać schemat, aby odzwierciedlał rzeczywistość, i ponosić ryzyko jego nadmiernego dopasowania do bieżących danych czy też nie komplikować modelu, godząc się na jego niedostosowanie.

Krzywa Phillipsa to w oryginalnej postaci zależność między bezrobociem a inflacją: niskiemu bezrobociu towarzyszy wysoka inflacja. Dzieje się tak, bo w okresach dobrej koniunktury sytuacja na rynku pracy skłania pracowników do żądania podwyżek, a to przekłada się na wzrost cen. Najpopularniejsza współcześnie wersja tej zależności nosi nazwę nowokeynesistowskiej krzywej Phillipsa. Zgodnie z nią dzisiejsza inflacja zależy od oczekiwanego jutrzejszego wzrostu cen i od obecnej luki popytowej (różnicy między faktycznym a potencjalnym poziomem PKB).

Polski Ład przyniósł klasie średniej niższe podatki. Oprócz zmian w PIT, pakiet ustaw wprowadził zarówno zmiany w opodatkowaniu przedsiębiorstw, jak i ulgi na cele badawczo-rozwojowe i robotyzację. Ale z perspektywy pracowników konsekwencje zmian podatków od przedsiębiorstw nie są jednoznaczne, co wykazał Alan Auerbach z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley.

A jeżeli powiem ci, że matematyka nie jest nauką o liczbach, tylko o zależnościach między obiektami? Statystyka wykorzystująca logikę rozmytą pozwala automatycznie tworzyć z danych zdania klarowne dla odbiorców. Zaś podsumowania lingwistyczne są narzędziami przybliżającymi nas do skonstruowania sztucznej inteligencji – gdyż pozwalają w precyzyjny sposób posługiwać się nieprecyzyjnymi pojęciami języka.

Załóżmy, że musisz podjąć decyzję o znaczących negatywnych skutkach dla dwóch stron. Jedną z nich jest twój przyjaciel, drugą ktoś obcy. Czy będziesz wolał przenieść większą część skutków na nieznajomego, a mniejszą (lub zerową) zachować dla swojego przyjaciela? Odpowiedź może się wydawać oczywista – większość zadeklaruje, że tak właśnie zrobi. Może to jednak nie być najlepsza decyzja, nawet jeśli weźmiemy pod uwagę perspektywę przyjaciela.

Impuls lub szturchnięcie (ang. nudge) to koncept opisany w naukach behawioralnych związany z projektowaniem architektury wyborów w taki sposób, by zwiększyć jakość podejmowanych przez nas decyzji.

W ostatnich kilkudziesięciu latach udało się nam wydłużyć ludzkie życie. Zredukowaliśmy umieralność noworodków i dzieci, a postęp w medycynie umożliwił leczenie chorób wieku starczego. Obecnie średnia długość życia dla całego świata to już niemal 72 lata. Niestety – ostatnim latom egzystencji towarzyszy najczęściej złe zdrowie. Czy więc powinniśmy dalej inwestować w wydłużanie życia?

O wpływie religii na wzrost gospodarczy pisał na początku XX w. niemiecki socjolog i ekonomista Max Weber. Wskazywał, że etyka protestancka była istotnym czynnikiem mającym wpływ na większą zamożność regionów zdominowanych przez wyznawców Kościołów reformowanych. Czy twierdzenie Webera było prawdziwe oraz czy mimo upływu ponad 100 lat pozostaje aktualne?

Kolejny raz okazało się, że w obliczu kryzysu znacznie chętniej godzimy się na zwiększenie obecności państwa w gospodarce - pisze Marcin Dec, ekonomista GRAPE.

Czy za poziom naszej edukacji, warunki ekonomiczne albo miłosne porażki możemy obwiniać geny? Chcielibyśmy wierzyć, że możemy kierować własnym losem, jednak badania wskazują, że czynniki genetyczne wpływają istotnie na co najmniej niektóre z wyżej wymienionych sfer życia. Nie rozpaczajmy jednak – najnowsze ustalenia genetyki behawioralnej (genetyki zachowania) sugerują, że geny wchodzą w interakcje ze środowiskiem. A co za tym idzie – możemy tak wykorzystywać naszą sytuację, żeby osiągać najlepsze możliwe rezultaty.

Kariera zawodowa bardzo często nie idzie w parze z rodzicielstwem. Szczególnie na początkowym jego etapie, kiedy pociechy wymagają największego zaangażowania – wówczas praca siłą rzeczy schodzi na drugi plan. Z tego względu profesje, w których nieustanny rozwój jest kluczem do sukcesu, wydają się nie współgrać z dodatkowymi obowiązkami. Do takich zawodów zalicza się m.in. zawód naukowca - pisze Magdalena Smyk, ekonomistka GRAPE.

Rządy mają do dyspozycji wiele narzędzi do walki z kryzysami finansowymi: politykę monetarną (rozumianą jako zmiany stóp procentowych), skup tracących na wartości aktywów, wręcz nacjonalizację banków. Jakie są wady i zalety tych działań? W jakich okolicznościach jedne są skuteczniejsze od innych i jak je najlepiej wprowadzać w życie?

Chińczycy mawiają, że nie można być bogatym dłużej niż przez trzy pokolenia. Ale badania pokazują, że najmajętniejsze rody pozostają takimi przez setki lat – i nawet socjalizmowi nie udało się przerwać tego procesu. Jakiś tajemniczy czynnik sprawia, że nierówności majątkowe oraz dochodowe w długim okresie zawsze pojawiają się na nowo.

Wydaje się, że odpowiedź brzmi: spadnie. Ale rzeczywistość jest bardziej skomplikowana. Reakcja inflacji na zmianę stóp jest uzależniona od tego, jak trwała jest zmiana, i tego, czy interesuje nas krótki, czy długi okres.

To, że dzwonek na pierwszą lekcję dzwoni o godz. 8, jest dla nas tak samo oczywiste, jak praca przez osiem godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu. Ale oba te koncepty mają jeszcze jedną wspólną cechę – ich optymalność stoi pod wielkim znakiem zapytania.

Wydana w 2018 r. przez brytyjskiego antropologa Davida Graebera książka „Praca bez sensu. Teoria” („Bullshit Jobs: A Theory”) wywołała znaczne poruszenie. Zmarły w zeszłym roku profesor London School of Economics twierdził w niej, że żyjemy w świecie bzdurnej pracy; szacował, iż nawet 40 proc. pracowników sądzi, że robi niepotrzebne rzeczy i tylko markuje produktywność.

Motywowanie uczniów do nauki, szczególnie w szkołach podstawowych, gdy dzieci nie są jeszcze skupione na osiągnięciu celu, jakim jest np. dostanie się do wymarzonego liceum czy na studia, nie jest łatwym zadaniem. Na szczęście istnieją sposoby, które mogą wspomóc wysiłki nauczycieli oraz rodziców. Jednym z nich jest gamifikacja, czyli wplatanie elementów charakterystycznych dla gier (nie tylko komputerowych) w inne aktywności w celu zachęty do zmiany zachowań, podniesienia motywacji oraz osiągnięcia lepszych wyników.

Naukowcy zwracają uwagę, że procesy starzenia się i umierania spółek nie są niczym niespotykanym i dotyczą nawet największych i najbardziej popularnych giełd i indeksów - pisze Marcin Dec, ekonomista GRAPE.

Często liczymy na pomoc ze strony banku centralnego: ma wyciągać gospodarkę z recesji, chronić przed wpadnięciem w nią, łagodzić wahania ekonomiczne płynące spoza granic kraju. Te nadzieje związane są z przekonaniem, że polityka pieniężna wpływa na gospodarkę. Ale czy tak rzeczywiście jest?