Brexit

Brytyjskie referendum ws. wystąpienia z Unii Europejskiej będzie z dużą uwagą śledzone za naszymi południowymi granicami. Od 1 lipca przewodnictwo w UE przejmuje Słowacja, dla której możliwy Brexit będzie nie lada wyzwaniem i może skomplikować realizację celów, które Bratysława stawiała sobie przed prezydencją. Z Brexitu cieszyć się będą natomiast czescy i słowaccy eurosceptycy, którzy w ostatnim czasie rosną w siłę, a brytyjskie „nie” dla Unii tylko doda im skrzydeł.

Zbliżające się referendum jest jednym z najważniejszych wydarzeń polityczno-gospodarczych ostatnich lat. Ze względu na pozycję oraz znaczącą rolę, jaką Wielka Brytania odgrywa w wymiarze globalnym, trwająca wciąż niepewność związana z wyborem, którego dzisiaj dokona brytyjskie społeczeństwo, powoduje wzrost niepokoju zarówno na Starym Kontynencie, jak i pozostałych rynkach międzynarodowych.

Ewentualne wyjście Wielkiej Brytanii z UE oznaczałoby negatywne konsekwencje zarówno dla Londynu, jak i reszty Wspólnoty. Konkretne skutki zależałyby od tempa wychodzenia z Unii. A zdania, jak może wyglądać ten proces, są podzielone nawet wśród zwolenników Brexitu. Artykuł 50 Traktatu o UE mówi o co najmniej dwóch latach negocjowania wyjścia, ale wiadomo, że taki proces musi potrwać dłużej. Kiedy Grenlandia opuszczała EWG, choć negocjacje dotyczyły tylko jednej kwestii, czyli rybołówstwa, i tak trwały aż trzy lata.

Brexit, jeśli do niego dojdzie, będzie oddziaływał negatywnie w każdym aspekcie polityki europejskiej i w każdym aspekcie przyszłości UE. Widać trzy poważne zagrożenia związane z ewentualnym wyjściem Wielkiej Brytanii z UE. Po pierwsze, ograniczone zostaną gwarancje praw pracowniczych obywateli innych krajów unijnych, przynajmniej te, które pochodzą z porządku unijnego i są wywodzone z traktatów europejskich. Po drugie, zostaną ograniczone związki gospodarcze Wielkiej Brytanii z UE, co oznacza zwichnięcie politycznej równowagi w  samej Unii. Po trzecie, taki rozwój wypadków będzie inspirował siły polityczne w innych krajach, by problemy obiektywne załatwiać przez scenariusz wyjścia.

Historycy najpewniej będą się sprzeczać, czy tragiczna śmierć posłanki Jo Cox w ubiegły czwartek była punktem zwrotnym kampanii przed kluczowym dla przyszłości Wielkiej Brytanii głosowaniem. Przerwała ona jednak marsz zwolenników Brexitu w sondażach, który w pewnym momencie doprowadził do paniki na rynkach finansowych.

Decyzja Brytyjczyków o wyjściu z Unii Europejskiej byłaby szokiem dla Niemców, gdyż skutkowałaby znacznymi stratami gospodarczymi, a także groźbą domina prowadzącego do rozpadu UE. Dlatego pomimo stanowczych komentarzy niemieckich polityków przed referendum w razie Brexitu będą oni ostatnimi dążącymi do kompletnego rozwodu UE ze Zjednoczonym Królestwem.

Zwycięstwo zwolenników Brexitu w referendum będzie okazją do wielkiego świętowania przez przeciwników UE na ulicach brytyjskich miast. Można sobie wyobrazić, jak w Londynie na Trafalgar Square lider brexitowców Boris Johnson będzie wznosił okrzyki „suwerenność” i zapowiadał rychłe odcinanie więzów z Unią. Będzie już wiedział, że po rezygnacji Davida Camerona, który poniósł klęskę, prawdopodobnie zostanie premierem Wielkiej Brytanii. W 2013 r., kiedy Cameron ogłaszał zamiar referendum unijnego, liczył, że raz na zawsze zamknie usta opozycji w partii i przekreśli nadzieje części elit francuskich czy niemieckich na odsunięcie Londynu od centrum spraw unijnych. Ale pokerowa zagrywka uderzyła w Camerona rykoszetem: nie przewidział, że wyborcy odrzucą UE.

Przymierzając się do napisania artykułu o konsekwencjach, jakie miałoby dla relacji polsko-brytyjskich wyjście Zjednoczonego Królestwa z UE, oraz o prawdopodobieństwie takiej decyzji, chciałem napisać coś lekkiego i przedstawić znane mi fakty i informacje. Jednak w związku ze śmiercią wybitnej młodej polityk Jo Cox, posłanki do parlamentu z okręgu Batley and Spen, wymagany jest dużo poważniejszy ton, chociażby po to, by uczcić pamięć matki dzieci zmarłej godzinę po postrzale i ugodzeniu nożem przez fanatyka, który podobno wykrzykiwał nacjonalistyczne hasła.

Do dzisiaj pamiętam, jak mając 10 lat, poszedłem na pierwszą lekcję języka angielskiego. Wyprosiłem u rodziców, by mnie zapisali na te zajęcie, bo choć dodatkowe i płatne, a do arystokracji nie należeliśmy, podejrzewałem, że będą najciekawszymi, jakie można sobie wymyślić. I nie zawiodłem się. Do dzisiaj pamiętam pierwszego nauczyciela angielskiego, pana Jerzego Bąkowskiego, który wytłumaczył mi wszystko, co w tym języku ważne: konstrukcję zdań i gramatykę, kiedy czas przeszły jest ciągłym, a kiedy nie, przekazał mi wreszcie pokaźny jak na możliwości dziecięcej percepcji zasób słów.

Czto russkomu choroszo, to niemcu – smiert” (co dla Rosjanina jest dobre, dla Niemca znaczy śmierć) – głosi rosyjskie powiedzenie, którego autorstwo jest przypisywane Aleksandrowi Suworowowi. W kontekście Brexitu to powiedzenie znów ma swoje zastosowanie. Tyle że zamiast Niemca trzeba by wstawić Ukraińca.

Z pozoru cała Ameryka jest przerażona perspektywą Brexitu. Barack Obama nawet pogroził palcem, że ewentualne wyjście Zjednoczonego Królestwa z Unii ustawi je na końcu kolejki w nadchodzących rundach negocjacji o liberalizacji handlu i znoszeniu pozostałych barier w relacjach transatlantyckich. I z surowością satrapy przestrzegł, żeby Brytyjczycy sami nie spekulowali, czy Stany Zjednoczone będą ich w tej sytuacji ratować, bo to zależy głównie od niego samego. Zasugerował też, że nie mogą na wiele liczyć. Potem nieco z tonu spuścił, zastępując kij marchewką, i przekonywał głosujących 23 czerwca, że w kupie raźniej i lepiej jest im iść ramię w ramię z  Brukselą przy ewentualnym negocjowaniu jakichkolwiek umów ekonomicznej natury w   przyszłości.

- Pomysł, że Wielka Brytania może odwrócić się do Europy plecami i szukać przyszłości na szlakach dawnego imperium handlowego, jest nieprawdziwy – mówi prof. Brendan Simms.

Jest oczywiste, że dla Polski wystąpienie Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej byłoby bardzo niekorzystne, a Unii przysporzyłoby ogromnego problemu. Nie zamierzam tu udowadniać czegoś przeciwnego. Ale ten tekst nie został napisany ani z polskiego, ani z unijnego punktu widzenia, lecz brytyjskiego.

Niektórzy roztaczają wizję Armagedonu. Inni mówią o potężnym ciosie dla Wielkiej Brytanii, Europy, Zachodu, może dla świata. Apelują o rozsądek, wspierając eurozwolenników (niekoniecznie euroentuzjastów) z Wysp. Nieliczni sugerują, że nic wielkiego w gruncie rzeczy się nie wydarzy (w każdym razie nie musi), a najrzadziej wspomina się o pozytywnym impulsie dla Wielkiej Brytanii i być może – paradoksalnie – dla Unii Europejskiej.