Chińska droga od zera do mocarstwa

Komunistyczne Chiny hucznie obchodzą dziś 60. rocznicę urodzin. Demonstracją potęgi odrodzonego Państwa Środka będzie parada wojska przez ten sam plac Tiananmen, na którym 1 października 1949 roku Mao Zedong krzyczał do zebranego tłumu - "Chiny podźwignęły się!".

W XXI wieku słowa Mao spełniły się, a Chiny stały się czołowym graczem w międzynarodowej polityce. Powoli zaczynają zagrażać interesom USA i ścigają się o status drugiej światowej gospodarki z osłabioną Japonią. Stały członek G20 i Rady Bezpieczeństwa ONZ, posiadający rozbudowany arsenał broni nuklearnej i niemal 2,5-milionową armię, to ekspansywny gracz, który nie boi się przejmować zachodnie strefy wpływów - jak choćby czarną Afrykę - i rozwijać tam interesy w iście neokolonialnym stylu.

Jeszcze sześćdziesiąt lat temu Chiny były "chorym człowiekiem Azji". Najludniejsze państwo świata było od republikańskiego przewrotu w 1911 r. targane ciągłymi konfliktami wewnętrznymi, a w latach 30. omal nie zostało japońską kolonią. W 1949 r. zacofany gigant, wyniszczony wojną światową i domową, stanowił cień mocarstwa, które przez wieki fascynowało Europejczyków.

Jeszcze przed 1949 r. ośmiu na dziesięciu Chińczyków było niepiśmiennych. Dziś analfabeci to tylko 7 proc. ludności kraju. W roku proklamowania ChRL przeciętny obywatel umierał w wieku 35 lat. Teraz dożywa 73. roku życia. Komunistom z Pekinu nie można tych osiągnięć odmówić, należy jednak pamiętać, jak olbrzymim kosztem wprowadzono je w życie. Tylko w trakcie maoistowskiego Wielkiego Skoku Naprzód w latach 1958 - 1961 życie straciło przynajmniej 30 mln ludzi.

Prawdziwy skok Chiny wykonały po objęciu władzy przez Dena Xiaopinga na przełomie lat 70 i 80. Jego przepis na sukces był prosty: pełna swoboda w biznesie w połączeniu z "kierowniczą rolą partii". Trzy dekady konsekwentnej polityki "kapitalistycznego komunizmu" wywindowały Chiny do pozycji trzeciej gospodarki na świecie. - Udało się dzięki stabilizacji, która była wybawieniem po latach chaosu z czasów Mao. Warto pamiętać, że chińska tradycja piętnuje chaos. Pomogły niewielkie oczekiwania społeczeństwa wymęczonego latami rewolucji kulturalnej. Na sukces zapracowali także zagraniczni inwestorzy i galopująca globalizacja, która jest siłą napędową tamtejszej gospodarki - mówi "Dziennikowi" znawca Chin, Francois Godement.

Takie tempo rozwoju może budzić zachwyt, ale to złudzenie. Koszty modernizacji spadają na miliony zwykłych Chińczyków - takich jak choćby robotnicy fabryczni, którzy pracują za 2 dolary dziennie w nieludzkich warunkach. W równie nieludzki sposób traktuje się przyrodę. Efekt? 15 z 20 największych miast świata najbardziej dotkniętych przez kwaśne deszcze jest położonych w Chinach.

Paradoksalnie słabość "komunistycznego kapitalizmu" wynika przede wszystkim z charakteru tamtejszej gospodarki skoncentrowanej na eksporcie. Chińczycy to trzeci eksporter na świecie, ale też taki, który produkuje w większości towary wymyślone i zaprojektowane gdzie indziej.

- Powstają tam setki fabryk, ale jak do tej pory nie powstała żadna rozpoznawalna marka - mówi nam Yiyi Lu, ekspert ds. Chin z londyńskiego Chatham House. W Państwie Środka podrabia się tysiące produktów - od odtwarzaczy mp3 po samochody terenowe. Chińskie podróbki wygrywają z oryginałami ceną, ale przegrywają jakością.

Czy smoka czeka w końcu zadyszka? - Chiny przeżywają nieprzerwany wzrost gospodarczy od 30 lat. Taki rozwój nie ma precedensu w historii świata. Spowolnienie prędzej czy później musi przyjść, ale paradoksalnie może wyjść Chinom na dobre. Recesja byłaby potężnym bodźcem dla partii do podjęcia reform i zabrania się za rozwiązanie problemów ekologicznych i społecznych - podsumowuje Yiyi Lu.

@RY1@i02/2009/192/i02.2009.192.000.002a.101.jpg@RY2@

Iluzja chińskiej potęgi

Jaromir Kamiński

jaromir.kaminski@dziennik.pl