Emerytom w Estonii przysługuje dodatkowa kwota wolna od podatku

Stosunkowo liberalne przepisy sprawiające, że klin podatkowy nie jest szczególnie uciążliwy przede wszystkim dla pracownika, oraz szeroko zakrojona kampania stymulująca indywidualne plany oszczędzania na poczet przyszłej emerytury - to najbardziej charakterystyczne cechy estońskiego systemu emerytalnego.

Pod względem strukturalnym system emerytalny w Estonii jest klasycznym systemem repartycyjno-kapitałowym, podobnym zarówno do modelu polskiego, jak i większości współczesnych systemów europejskich. Maciej Rosłoński, konsultant w PricewaterhouseCoopers, stwierdza, że składa się on z trzech filarów: pierwszy stanowią emerytury redystrybuowane przez państwo, drugi działa na podstawie funduszy kapitałowych, trzeci zaś to dobrowolna część ubezpieczenia emerytalnego realizowana w ramach funduszy kapitałowych oraz polis emerytalnych.

- Ideą przyświecającą w ten sposób funkcjonującemu systemowi emerytalnemu jest połączenie w ramach obowiązkowej części ubezpieczenia emerytalnego elementów indywidualnego oszczędzania na własną emeryturę (II filar) z elementami repartycyjnymi, polegającymi na tym, że obecnie odprowadzane składki emerytalne finansują bezpośrednio emerytury obecnych emerytów (I filar), w związku z czym system emerytalny stanowi formę umowy międzypokoleniowej zapewniającej ciągłość świadczeń na rzecz emerytów - tłumaczy Maciej Rosłoński.

W ramach I filaru pracodawcy odprowadzają do publicznego systemu ubezpieczeń społecznych składki w łącznej wysokości 33 proc. kwoty przeznaczonej na wynagrodzenia, w tym 20 proc. przeznaczone na ubezpieczenie emerytalne oraz 13 proc. na ubezpieczenie zdrowotne.

- Składki te nie są zatem w sposób bezpośredni pobierane od wynagrodzenia brutto pracownika, wywierając na nie jedynie pośredni wpływ jako koszt pracy z punktu widzenia pracodawcy - podkreśla Maciej Rosłoński.

Ekspert dodaje, że system emerytur państwowych składa się z dwóch zasadniczych części. Pierwsza część związana jest bezpośrednio z zatrudnieniem w Estonii oraz odprowadzaniem składek do estońskiego systemu ubezpieczeń społecznych. Warunkiem koniecznym otrzymywania emerytury z tego tytułu jest posiadanie co najmniej 15 lat stażu pracy w Estonii oraz osiągnięcie wieku emerytalnego, który obecnie wynosi 63 lata dla mężczyzn oraz 60 lat dla kobiet (jednak planowane jest zrównanie wieku emerytalnego na poziomie 63 lat do roku 2016 roku).

- Sposób naliczania emerytury z tego tytułu jest zróżnicowany w zależności od okresu, w którym zatrudnienie miało miejsce - zastrzega Maciej Rosłoński.

Wyjaśnia równocześnie, że dla stażu pracy przed 1999 rokiem (rok wprowadzenia reformy I filaru) przyjęto zasadę, że każdy kolejny rok pracy stanowi jednakowy wkład na poczet przyszłej emerytury, natomiast za każdy rok pracy począwszy od roku 1999 emerytura naliczania jest na bazie wysokości składek rzeczywiście wpłaconych do systemu emerytalnego.

Drugą część I filaru stanowi emerytura należna niezależnie od stażu pracy. Aby uzyskiwać emeryturę z tego tytułu, należy jedynie osiągnąć wiek emerytalny, posiadać miejsce zamieszkania na terenie Estonii przez ostatnie pięć lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego oraz nie pobierać emerytury w żadnym innym państwie.

Według danych za II kwartał 2010 roku, średnia miesięczna emerytura wypłacana z części repartycyjnej stanowiła w przybliżeniu równowartość 305 euro, co odpowiada 46,3 proc. średniego miesięcznego wynagrodzenia w Estonii.

W ramach II filaru działają towarzystwa funduszy emerytalnych, prowadzące indywidualne konta uczestników systemu. Maciej Rosłoński podkreśla, że posiadanie jednostek uczestnictwa funduszy jest obowiązkowe dla osób urodzonych w roku 1983 i później, natomiast osoby urodzone przed rokiem 1983 mają prawo wyboru, czy chcą uczestniczyć w II filarze (przy czym raz podjęta decyzja o uczestnictwie jest już nieodwracalna).

W przypadku, gdy dana osoba uczestniczy w II filarze systemu emerytalnego, do właściwego funduszu emerytalnego co miesiąc przekazywane jest za pośrednictwem państwowego systemu ubezpieczeń społecznych 4 proc. kwoty brutto, zawierające się w składce emerytalnej ze strony pracodawcy (wynoszącej 20 proc.). Ponadto, pracodawca odprowadza na ten cel kolejne 2 proc. z wynagrodzenia pracownika. Natomiast w przypadku osób, które nie zdecydowały się na uczestnictwo w II filarze, całość składki pozostaje w I filarze. Obecnie estoński II filar znajduje się w okresie przejściowym, związanym z kryzysem gospodarczym, w związku z czym składki pracodawcy i pracownika zostały ograniczone, odpowiednio do 2 i 1 proc., zaś powrót do składek 4 i 2 proc. planowany jest od początku roku 2012.

- Zgodnie z założeniami systemu, w ten sposób zorganizowany II filar powinien zapewnić, w połączeniu z I filarem, stopę zastąpienia na poziomie ok. 65 - 70 proc. - argumentuje Maciej Rosłoński.

W ramach III filaru, całkowicie dobrowolnego, przyszli emeryci mogą oszczędzać dodatkowe środki na swoje emerytury. Mogą tego dokonywać - jak wyjaśnia ekspert PricewaterhouseCoopers - przez zakup ubezpieczenia emerytalnego oferowanego przez prywatne agencje ubezpieczeniowe lub przez dodatkowy udział w funduszach emerytalnych. Istotna różnica pomiędzy ubezpieczeniem obowiązkowym a III filarem polega na tym, że aby wypłacić środki zgromadzone w ramach dobrowolnego ubezpieczenia, nie jest konieczne uzyskanie wieku emerytalnego. Obecnie minimalnym wiekiem upoważniającym do wypłaty świadczeń jest 55 lat.

- W Estonii nie został jak dotąd wykształcony system pracowniczych programów emerytalnych, będący potencjalnym uzupełnieniem dobrowolnych ubezpieczeń w ramach III filaru. Trwają jednak prace legislacyjne nad uregulowaniem funkcjonowania tego typu programów - mówi Maciej Rosłoński.

Dochód uzyskany przez emerytów z emerytur państwowych (I filar) oraz z części kapitałowej (II filar) jest opodatkowany według standardowej w Estonii liniowej stawki podatkowej na poziomie 21 proc. Maciej Rosłoński podkreśla, że podobnie jak w przypadku wszystkich pracowników, emerytom przysługuje przy tym ulga w postaci dochodu zwolnionego od opodatkowania wynoszącego 2250 koron (ok. 140 euro) miesięcznie. Oprócz tego mają jednak również prawo do dodatkowego zwolnienia od opodatkowania do kwoty 3000 koron (ok. 190 euro) miesięcznie. Od dochodu z emerytur nie pobiera się ponadto składek na ubezpieczenie społeczne.

Warto przy tym zauważyć, że pobieranie emerytury państwowej w Estonii nie wyklucza kontynuowania aktywności zawodowej. Emeryci mają prawo do osiągania dochodów z pracy lub innych źródeł, opodatkowanych według standardowej stawki, przy czym dochody te nie są objęte wspomnianą wyżej dodatkową ulgą podatkową. Dochód uzyskany przez emerytów inny niż świadczenia emerytalne nie jest ponadto obciążany, podobnie jak sama emerytura, składką na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia, która obecnie wynosi 2,8 proc.

- Szczególne przywileje w zakresie opodatkowania emerytur w Estonii dotyczą III filaru, w odniesieniu do którego stosuje się w ostatnich latach liczne ulgi mające na celu zachęcenie do podejmowania dobrowolnych programów oszczędnościowych dla potrzeb zabezpieczenia emerytalnego. Dobrowolne składki opłacane jeszcze w okresie przedemerytalnym mogą zostać odliczone od dochodu podlegającego opodatkowaniu, w wysokości nieprzekraczającej 15 proc. tego dochodu - wskazuje Maciej Rosłoński.

Podkreśla też, że zasadnicza ulga dotyczy jednak bezpośrednio opodatkowania dochodu uzyskanego z III filaru. Mianowicie, wobec takiego dochodu ma zastosowanie obniżona stawka podatkowa na poziomie 10 proc., przy czym opodatkowanie występuje tylko w sytuacji, gdy całość zgromadzonych środków wypłacana jest jednorazowo wraz z osiągnięciem wieku wynikającego z umowy w ramach III filaru. Natomiast w sytuacji, gdy zgromadzone fundusze wypłacane są w formie dożywotniej renty (miesięcznie lub kwartalnie), nie podlegają żadnemu opodatkowaniu.

Estoński system emerytalny daje prawo do wcześniejszego przejścia na emeryturę, jednak nie wcześniej niż na trzy lata przed uzyskaniem wieku emerytalnego. Wówczas należna emerytura zostaje zmniejszona o 0,4 proc.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl