Kiedy gmina może odstąpić od umowy o roboty budowlane

@RY1@i02/2011/120/i02.2011.120.207.006b.001.jpg@RY2@

Bartosz Frączyk radca prawny, wspólnik w Kancelarii Frączyk & Frączyk w Krakowie

Na gruncie obowiązującego prawa dopuszczalne jest odstąpienie od umowy o roboty budowlane zarówno na podstawie umowy, jak i ustawy. Ogólne zasady dotyczące prawa odstąpienia od każdej umowy wzajemnej regulują przepisy zawarte w księdze III, tytule VII, dziale III kodeksu cywilnego Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Dodatkowo odstąpienie od umowy o roboty budowlane unormowane jest odrębną, szczególną regulacją określoną w przepisach umowy o dzieło (art. 635 - 637 kc., 644 k.c.). Uprawnienie do odstąpienia po stronie zamawiającego jest możliwe w kilku przypadkach. Przede wszystkim w sytuacji gdy wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub zakończeniem przedmiotu umowy - wykonania obiektu (art. 635 k.c.), a dla skuteczności z korzystania z tego prawa przepisy nie nakładają na zamawiającego obowiązku wyznaczenia terminu dodatkowego na wykonanie robót. Na podstawie art. 636 k.c. można wywnioskować kolejną przesłankę warunkującą prawo do odstąpienia od umowy - w razie wykonywania obiektu przez wykonawcę w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający zobligowany jest do wezwania wykonawcy do zmiany sposobu wykonywania i wyznaczenia mu w tym celu odpowiedniego terminu, co stanowi o skuteczności skorzystania z prawa odstąpienia. Kolejną sytuacją decydującą o wystąpieniu uprawnienia do odstąpienia od umowy będzie stan, gdy przedmiot umowy ma wady, które nie dadzą się usunąć, albo z okoliczności wynika, że wykonawca nie zdoła usunąć wad w odpowiednim czasie (art. 637 k.c.). Dodatkowo wskazać należy, iż zamawiający może odstąpić od umowy przed ukończeniem obiektu bez potrzeby powoływania się na jakiekolwiek okoliczności je uzasadniające, z jednoczesną zapłatą umówionego wynagrodzenia (art. 644 k.c.).

Strony stosunku prawnego posiadają również uprawnienie do szczegółowego określenia praw i skutków odstąpienia w drodze zastrzeżeń umownych.

Z uwagi na specyfikę działalności jednostek samorządu terytorialnego instrumenty prawne zabezpieczające należyte wykonanie umowy o roboty budowlane uregulowane są na płaszczyźnie przepisów kodeksu cywilnego i ustawy - Prawo zamówień publicznych. Strony stosunku prawnego mogą uzgodnić, iż zamawiający skorzysta z prawa do odstąpienia w następujących sytuacjach: zwłoki w zakończeniu robót oraz poszczególnych etapów robót, złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub likwidacji firmy wykonawcy, albo zajęcia jego majątku, rażącego naruszenia przez wykonawcę postanowień umowy, niewykonania zobowiązania w terminie określonym, wykonanie zobowiązania po terminie nie miałoby znaczenia ze względu na właściwość zobowiązania albo cel umowy. Korzystne jest również wprowadzenie do umowy zastrzeżenia dotyczącego kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z przyczyn leżących po stronie wykonawcy. W treści zawieranej umowy w trybie zamówienia publicznego powinno znaleźć się postanowienie zabezpieczające interes publiczny, tzn. jednostronne prawo odstąpienia zamawiającego "w razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy..." (art. 145 p.z.p.).

W sytuacji gdy zamawiający odstępuje od umowy na podstawie ustawowych przesłanek dotyczących odstąpienia (m.in. art. 145 p.z.p.), a one w rzeczywistości nie zaistniały, to w takim przypadku wykonawca będzie mógł żądać wykonania zobowiązania, a jeżeli zobowiązanie nie zostanie spełnione, a brak przesłanek do wygaśnięcia zobowiązania, roszczenie wykonawcy może mieć charakter odszkodowawczy.

HW