Powierzanie zadań spółce komunalnej

W niektórych przypadkach stosowanie tych regulacji dla samego powierzenia zadań nie będzie obowiązkowe, przy spełnieniu określonych przepisami prawa warunków.

Potrzeby wspólnoty

Formy powierzenia przez gminę realizacji zadań własnych na rzecz innych jednostek organizacyjnych zostały uregulowane na gruncie ustawowym. Stosownie do regulacji zawartych w przepisie art. 9 ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym oraz przepisie art. 2 i 3 ustawy o gospodarce komunalnej, gmina może wykonywać zadania własne podejmowane w celu zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty w formie jednostki organizacyjnej niewyodrębnionej ze swojej struktury (np. samorządowy zakład budżetowy), w formie utworzonego przez siebie podmiotu prawa prywatnego, (np. komunalnej spółki prawa handlowego) lub poprzez powierzenie wykonania określonych zadań osobom trzecim na podstawie umowy.

Forma realizacji

Z wyborem określonej formy realizacji zadań własnych gminy związany jest obowiązek stosowania reżimu ustawy Prawo zamówień publicznych lub też innych przepisów prawa, w szczególności regulujących gospodarkę komunalną. Nie zawsze bowiem powierzenie zadań własnych gminy innej jednostce organizacyjnej będzie wiązało się z koniecznością zorganizowania przetargu. Skupiając się na formie współpracy pomiędzy gminą a komunalną spółką prawa handlowego, należy mieć na uwadze interpretacji wyrażone w orzecznictwie polskim i unijnym.

W utrwalonym orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie ma obowiązku ogłaszania stosowania procedur przewidzianych ustawą Prawo zamówień publicznych, nawet w przypadku, gdy zleceniobiorca jest podmiotem prawnie odrębnym od instytucji zamawiającej, gdy spełnione zostaną dwa warunki. W pierwszej kolejności, organ administracji publicznej będący instytucją zamawiającą musi sprawować nad tym odrębnym podmiotem kontrolę analogiczną do kontroli sprawowanej nad swoimi własnymi służbami. Ponadto podmiot ten musi wykonywać swoją działalność w zasadniczej części na rzecz kontrolującej ją jednostki lub jednostek.

Znajduje to również odzwierciedlenie w interpretacji polskich organów, w szczególności na przytoczenie zasługuje stanowisko wyrażone przez Urząd Zamówień Publicznych (UZP). Zgodnie z analizą przeprowadzoną przez UZP, tytułem do wykonywania przez spółkę określonych zadań komunalnych jest uchwała organu gminy oraz akt o jej utworzeniu. W takim przypadku gmina nie nabywa od spółki żadnych usług, dostaw, czy też robót budowlanych, a więc nie następuje żadne przysporzenie na rzecz gminy. Relacje prawne powstające pomiędzy gminą a spółką prawa handlowego nie mają w żadnym razie charakteru umowy dwustronnie zobowiązującej, na mocy której każda ze stron ma uzyskać określone przysporzenie. Relacje te mają natomiast charakter stosunków właścicielskich. Tak też wykonywanie zadań własnych gminy przez utworzoną w tym celu własną jednostkę organizacyjną wyposażoną w osobowość prawną (spółkę prawa handlowego) nie stanowi udzielenia zamówienia publicznego.

Biorąc pod uwagę interpretacje ETS i UZP należy stwierdzić, iż w przypadku powierzenia przez gminę zadań własnej spółce prawa handlowego posiadającej status komunalnej osoby prawnej, w której gmina posiada cały kapitał zakładowy jest spełniony warunek posiadania kontroli przez instytucję zamawiającą w rozumieniu ustawy Prawo zamówień publicznych, ponieważ gmina zachowuje wyłączną możliwość decydowania o sprawach powstałej spółki.

Zadania własne

Podsumowując, wskazać należy, iż gmina może utworzyć spółkę prawa handlowego w celu wykonywania zadań własnych. Powierzenie przez gminę takiej spółce wykonywania zadań własnych, przy założeniu, iż posiada ona cały kapitał zakładowy tej spółki, nie stanowi zamówienia publicznego i nie wymaga zastosowania procedur udzielania zamówień publicznych określonych w ustawie Prawo zamówień publicznych. Takie działanie gminy mieści się w dopuszczonych prawem granicach zasad i form prowadzenia gospodarki komunalnej ustanowionych w przepisach ustawy o gospodarce komunalnej.

Nie ulega natomiast wątpliwości, iż komunalne spółki handlowe, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo zamówień publicznych, będą zobowiązane do stosowania przepisów tej ustawy przy realizacji powierzonych przez gminę zadań. Rozwiązanie takie jest logiczne, ponieważ spółki te gospodarują środkami publicznymi, a poza tym wykonują zadania powierzone przez jednostkę sektora finansów publicznych zobowiązaną do stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych.

Łukasz Michał Mackiewicz

prawnik specjalista ds. zamówień publicznych