Cena pozostaje zasadniczym kryterium wyboru

Ustawą z 29 sierpnia 2014 roku o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1232), która ma moc obwiązującą od 19 października 2014 roku, została dokonana zmiana przepisów ustawy - Prawo zamówień publicznych między innymi w zakresie zasad doboru przez zamawiających kryteriów oceny ofert.

Katalog do stosowania

Wskazać należy, iż wspomnianą nowelizacją zmienione zostało brzmienie przepisu art. 91 ust. 2 ustawy p.z.p. poprzez wprowadzenie do katalogu przykładowych kryteriów oceny ofert kryteriów odnoszących się do aspektów społecznych i innowacyjnych. Ponadto przedmiotowa nowelizacja rozszerzyła opis kryteriów środowiskowych. Wprowadzony został również przepis art. 91 ust. 2a ustawy p.z.p., którego zadaniem jest ograniczenie stosowania przez zamawiających ceny jako jedynego kryterium wyboru najkorzystniejszej oferty tylko do tych zamówień, których przedmiot jest powszechnie dostępny oraz ma ustalone standardy jakościowe. Natomiast w przypadku pozostałych zamówień, zgodnie z zamierzeniami ustawodawcy, zamawiający jest obowiązany zastosować obok ceny jeszcze co najmniej jedno kryterium oceny ofert spośród wymienionych w otwartym katalogu z przepisu art. 91 ust. 2 ustawy p.z.p. lub inne (pod warunkiem wszakże, że są one związane z przedmiotem zamówienia).

W postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego wszczętych po 18 października 2014 r. (a więc po dniu wejścia w życie nowelizacji) kryterium ceny jako wyłączne może być zastosowane tylko w sytuacji, gdy przedmiot zamówienia jest powszechnie dostępny oraz ma ustalone standardy jakościowe. Zmieniony przepis ustawy, na co zwraca uwagę Urząd Zamówień Publicznych w opinii z 22 października 2014 r., nie precyzuje pojęć "powszechnie dostępny" oraz "ustalone standardy jakościowe", zwracając przy tym uwagę, iż tożsame sformułowania prawne funkcjonują już w ustawie p.z.p. na gruncie przepisu art. 70, kształtującego przesłanki udzielenia zamówienia w trybie zapytanie o cenę. Kierując się zatem zasadami prawidłowej wykładni przepisów prawnych i racjonalności ustawodawcy, należałoby przypisać obu sformułowaniom takie samo znaczenie (przy uwzględnieniu jednocześnie specyfiki obu instytucji).

Mając na uwadze taką tożsamość, stwierdzić należy, iż stosowanie kryterium ceny jako jedynego w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego będzie dopuszczalne w przypadku stosowania trybu zapytania o cenę.

Cena czy koszt?

Zamawiający posiadający status jednostek sektora finansów publicznych oraz ci będący państwowymi jednostkami organizacyjnymi nieposiadającymi osobowości prawnej, dokonując wyboru oferty wyłącznie w oparciu o kryterium ceny, zobowiązani są do wykazania w załączniku do protokołu postępowania, w jaki sposób uwzględnili w opisie przedmiotu zamówienia koszty ponoszone w całym okresie korzystania z przedmiotu zamówienia. Tym samym udzielając zamówienia, którego przedmiot jest powszechnie dostępny oraz ma ustalone standardy jakościowe i stosując przy tym wyłącznie kryterium ceny, zamawiający muszą przy sporządzaniu opisu przedmiotu zamówienia uwzględnić te aspekty, które będą miały wpływ na koszty związane z eksploatacją oraz utylizacją danego przedmiotu zamówienia.

Co ciekawe, pomimo nowelizacji zamawiający nadal zachowuje swobodę w doborze kryteriów oceny ofert, których zastosowanie w okolicznościach określonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego umożliwi wybór najlepszej oferty pozwalającej na uzyskanie od wykonawcy świadczenia odpowiadającego konkretnym potrzebom zamawiającego. Należy przy tym zwrócić uwagę, iż stosowane przez zamawiającego kryteria powinny mieć wyraźnie charakter obiektywny i niedyskryminacyjny, jak też spełniać inne warunki określone w ustawie p.z.p.

Kryterium podstawowe

Kolejną istotną kwestią jest okoliczność, iż ustawa p.z.p. nie precyzuje, w jakiej proporcji o wyborze danej oferty ma decydować cena, a w jakiej pozostałe kryteria (ustawowe lub pozaustawowe). Rozstrzygnięcie tego zagadnienia dokonuje każdorazowo zamawiający prowadzący postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego, uwzględniając specyfikę danego przedmiotu zamówienia.

Należy przy tym zwrócić uwagę, iż cena powinna w dalszym ciągu stanowić podstawowe kryterium udzielenia zamówienia, zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę efektywnego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych wynikającą z przepisów regulujących finanse publiczne. Zgodnie bowiem ze wspomnianą wyżej opinią UZP zastosowanie obok ceny także innych kryteriów nie powinno prowadzić do sytuacji, w której instytucje publiczne wydają więcej niż to konieczne ze środków publicznych, których nie mają w nadmiarze, płacąc za te właściwości przedmiotu zamówienia, których nie potrzebują.

Podsumowując, należy mieć na uwadze, że kryterium ceny jest i pozostanie podstawowym i najważniejszym kryterium oceny ofert. Jednakże w większości przypadków oprócz kryterium ceny zamawiający prowadzący postępowaniu przy wyborze najkorzystniejszej oferty zobowiązany jest wprowadzić także inne kryteria odnoszące się do przedmiotu zamówienia, przy czym wybór poszczególnych kryteriów oraz ustalenie ich wagi dokonuje zamawiający, biorąc pod uwagę specyfikę danego przedmiotu zamówienia oraz własne potrzeby.

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny