Oferta nieważna i ulegająca odrzuceniu

Zgodnie z treścią przepisu art. 89 ust. 1 pkt 8 ustawy - Prawo zamówień publicznych zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli jest nieważna, na podstawie odrębnych przepisów. Ustawodawca wprowadził tę regulację do ustawy p.z.p. w określonym celu - niewątpliwie chodziło o uniknięcie sytuacji, kiedy oferty wadliwe prawnie będą przedmiotem rozpatrzenia przez zamawiającego, prowadząc do zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego w sposób przenoszący na nią niedoskonałości prawne wynikające ze złożonej oferty.

Można się zastanawiać, czy w oparciu o przepis art. 14 ust. 1 ustawy p.z.p. (do czynności podejmowanych przez zamawiającego i wykonawców w postępowaniu o udzielenie zamówienia stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej) nie można było wyprowadzić wniosku, iż oferta nieważna nie powinna podlegać ocenie, jednakże zagadnienie to ma wyłącznie charakter doktrynalny.

Biorąc pod uwagę, iż ustawa p.z.p. nie reguluje, kiedy oferta jest nieważna (brak katalogu przypadków), należy odwołać się do innych przepisów prawa. We wspomnianej regulacji brak jest ograniczenia się do nieważności wynikającej wyłącznie z kodeksu cywilnego, co oznacza, iż możliwe jest stwierdzenie nieważności oferty w każdym przypadku, gdy ustawa przewiduje dla takiej czynności skutek w postaci nieważności lub gdy oferta jest sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

Orzecznictwo wskazuje w zasadzie jeden najczęstszy przypadek, kiedy mamy do czynienia z nieważnością oferty (co nie oznacza, iż jest to jedyny przykład). Jest to sytuacja, kiedy oferta została podpisana przez osobę nieuprawnioną (por. wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 31 maja 2005 r., sygn. akt V Ca 3095/04). Wynika to z faktu, iż zgodnie z treścią przepisu art. 104 zd. 1 k.c. jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna. Wskazuje się przy tym, iż analogiczny skutek ma miejsce w przypadku, gdy oferta nie została podpisana, przy czym w tym ostatnim przypadku należałoby rozważyć, czy oferta (która de iure stanowi oświadczenie woli) została w ogóle złożona. Można natomiast mówić o nieważności, gdy np. oferta zostanie złożona w formie ustnej (co raczej trudno sobie w praktyce wyobrazić).

Nie można również wykluczyć wad oświadczenia woli uregulowanych w kodeksie cywilnym, dla których ustawodawca przewidział sankcję nieważności - przede wszystkim złożenie oferty w stanie wyłączającym świadome lub swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli (przepis art. 82 k.c.) lub pozorne złożenie oferty (przepis art. 83 k.c.). Co ciekawe, ustawodawca nie przewidział sankcji w postaci nieważności dla oświadczeń woli (ofert) złożonych pod wpływem błędu, podstępu lub groźby bezprawnej, dlatego takie oferty raczej nie powinny podlegać regulacji przepisu art. 89 ust. 1 pkt 8 ustawy p.z.p.

Z drugiej strony Krajowa Izba Odwoławcza wielokrotnie wskazywała, iż przepisy prawa nie przewidują sankcji nieważności oferty w sytuacji naruszenia wymogów wynikających z ustawy o odpadach (por. uchwała Krajowej Izby Odwoławczej z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt KIO/KD 31/14; wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 8 maja 2013 r., sygn. akt KIO 933/13). Nie zagłębiając się dokładnie w specyfikę tej ustawy, trzeba pamiętać, iż przepisy prawa administracyjnego (a niewątpliwie do takich się zalicza ustawa o odpadach) mają co do zasady charakter bezwzględnie obowiązujący. Składanie oświadczeń sprzecznych z tymi przepisami może prowadzić do ich nieważności i nie można przyjmować a priori, że skutek taki nie nastąpi. Dlatego też zamawiający powinien za każdym razem badać, czy sprzeczność z przepisami danej ustawy nie prowadzi do nieważności z uwagi na charakter przepisu, z którym oferta pozostaje w kolizji.

Należy natomiast odróżnić nieważność oferty na podstawie odrębnych przepisów od niezgodności oferty z ustawą p.z.p. Dobrym przykładem jest złożenie oferty przez wykonawcę w innym języku niż polski. W takim przypadku oferta jest ważna, natomiast niewątpliwie jest niezgodna z przepisem art. 9 ust. 2 i 3 ustawy p.z.p. i jako taka powinna ulec odrzuceniu przez zamawiającego.

Praktyka i kształtujące ją orzecznictwo dość jednoznacznie wskazały, w jakich przypadkach mamy do czynienia z nieważnością oferty w rozumieniu ustawy p.z.p. Niewątpliwie istnieją jeszcze przypadki, które mogą budzić pewne kontrowersje (np. jak postąpić z ofertą złożoną pod wpływem błędu dającego podstawy do uchylenia się od skutków oświadczenia woli), przy czym należy wskazać, iż przedmiotowa regulacja (poza wskazanym przykładem złożenia oferty przez podmiot nieuprawniony) nie ma szerokiego zastosowania.

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny