Jednostronne zerwanie umowy

Taki tryb rozwiązania umowy to dość daleko idące uprawnienie, bowiem konsekwencje dokonania nieprawidłowych (istotnych) zmian przez strony w drodze zgodnych oświadczeń woli nie skutkują wadliwością samej zmiany, lecz pozwalają na zakończenie stosunku prawnego w całości.

Trzy przesłanki

Z uwagi na konieczność dokonania implementacji przepisu art. 73 dyrektywy unijnej 2014/24/UE do ustawy - Prawo zamówień publicznych został wprowadzony nowy przepis art. 145a. Stosownie do treści tego przepisu zamawiający jest uprawniony do rozwiązania umowy w sprawie zamówienia publicznego, jeżeli zachodzi co najmniej jeden z trzech przypadków:

● zmiana umowy została dokonana z naruszeniem przepisów ustawy p.z.p. określających warunki dopuszczalności zmiany umowy - przepisy art. 144 ust. 1-1b, 1d oraz 1e ustawy p.z.p.;

● wykonawca w chwili zawarcia umowy podlegał wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na podstawie przepisu art. 24 ust. 1 ustawy p.z.p.;

● Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził w ramach procedury przewidzianej przepisem art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, iż państwo polskie uchybiło zobowiązaniom, które ciążą na nim na mocy traktatów, dyrektywy 2014/24/UE i dyrektywy 2014/25/UE, z uwagi na to, iż zamawiający udzielił zamówienia z naruszeniem przepisów prawa Unii Europejskiej.

Wskazać należy, iż wymienione powyżej przesłanki mają charakter wyjątków od zasady trwałości umów i w konsekwencji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

Przyznane zamawiającemu uprawnienie do rozwiązania umowy w sprawie zamówienia publicznego w oparciu o wspomniany przepis ustawy p.z.p. należy uznać za regulację szczególną wobec przepisów kodeksu cywilnego. Jeżeli więc uprawnienie do rozwiązania umowy dla danej kategorii umów nie będzie miało oparcia w przepisach k.c., to przepis art. 145a ustawy p.z.p. będzie stanowił (przy spełnieniu przesłanek tam wskazanych) samodzielną podstawę do rozwiązania umowy.

Umowa zawsze na piśmie

Ponadto zgodnie z treścią przepisu art. 139 ust. 2 ustawy p.z.p. umowy w sprawie zamówienia publicznego zawierane są w formie pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że przepisy odrębne wymagają formy szczególnej. Konsekwencją takie uregulowania jest wniosek, iż rozwiązanie umowy w sprawie zamówienia publicznego również powinno nastąpić w formie pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności.

Niewątpliwie najciekawsza jest przesłanka pierwsza uprawniająca zamawiającego do rozwiązania umowy w sprawie zamówienia publicznego, bowiem jest ona konsekwencją uchybień dokonanych na mocy zgodnych oświadczeń woli stron. Należy mieć bowiem na uwadze, iż zmiany (istotne) wprowadzane w oparciu o przepis art. 144 ustawy p.z.p. wymagają dla swojej ważności (zgodnie z zasadą pisemności) spisania pomiędzy dwoma stronami aneksu oraz jego podpisania przez obie strony. Powinny one w szczególności zadbać o to, aby zmiany wprowadzane do zawartej umowy w sprawie zamówienia publicznego były wprowadzane zgodnie z przepisami prawa, bowiem ustawa p.z.p. już przed nowelizacją dawała właściwym organom instrumenty do podważania ważności dokumentów sporządzonych w sposób sprzeczny z przepisami prawa.

Tymczasem na gruncie prezentowanej regulacji zachodzą przesłanki do nie tylko podważania podpisanych aneksów do umowy w sprawie zamówienia publicznego i to tylko przez jedną stronę (w zasadzie tą, która powinna stać od początku na straży prawidłowości sporządzanych dokumentów jako gospodarz postępowania), lecz również do rozwiązania całego stosunku prawnego na skutek uchybień popełnionych po jej zawarciu.

Kwestia wynagrodzenia

Konsekwecją dokonania rozwiązania umowy w oparciu o powyższą regulację jest ograniczenie uprawnienia wykonawcy do żądania wynagrodzenia wyłącznie z tytułu wykonania części umowy. W tym miejscu wskazać należy, iż problematycznym zagadnieniem może być rozliczenie wynagrodzenia ustalonego w formie kosztorysowej na wypadek rozwiązania umowy o roboty budowlane.

Celem dla wprowadzenia omawianego uprawnienia zamawiającego jest wyłączenie utrzymywania w mocy stosunków prawnych, które zostały zmodyfikowane w tak istotny sposób, iż de facto powinno zostać przeprowadzone nowe postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego. Jednocześnie należałoby uznać za pożądane systemowe przyznanie podobnego uprawnienia wykonawcy zamówienia publicznego.

Omawiana regulacja w sposób dość radykalny wprowadza dodatkowy bodziec w zakresie pilnowania prawidłowości wprowadzania zmian (istotnych) do umowy w sprawie zamówienia publicznego. Tym niemniej nie można tracić z pola widzenia, iż zasadniczo to zamawiający jest gospodarzem postępowania o udzielenie zamówienia publicznego i powinien dbać o uprzednie wprowadzanie prawidłowych (zgodnych z przepisami prawa) zmian do umowy.

@RY1@i02/2017/025/i02.2017.025.21100070d.801.jpg@RY2@

Łukasz Michał Mackiewicz

radca prawny