Jak nowe przepisy mogą poprawić współpracę samorządu z organizacjami trzeciego sektora

Nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw jest obecnie przedmiotem prac Sejmu. Projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz niektórych innych ustaw ma na celu udoskonalenie dotychczasowych regulacji, które stworzą warunki do efektywniejszego współdziałania organizacji pozarządowych z organami administracji publicznej poprzez wzmocnienie instytucji, zasad i form dialogu obywatelskiego.

Wprowadzenie inicjatywy lokalnej jako nowej formy współpracy ma służyć pobudzeniu samoorganizacji obywateli w celu wspólnego rozwiązywania ważnych spraw społeczności lokalnych. Środkiem do osiągnięcia tego celu będą zawierane porozumienia między reprezentantami danej społeczności a władzami gminy, służące realizacji postulatów lub ich części określonych we wniosku o realizację inicjatywy. Zadania realizowane w ramach inicjatywy lokalnej mają mieć charakter lokalny, dlatego też instytucję tę przewidziano wyłącznie na szczeblu gminy, gdzie relacje między jednostką samorządu terytorialnego a mieszkańcami są najmocniejsze. Samorządowi liderzy często wywodzą się ze społeczności gminnych i posiadają dobry kontakt z mieszkańcami, a także znakomicie rozumieją lokalne potrzeby. Jednocześnie mieszkańcy gminy w celu realizacji zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej mogą organizować się zarówno w ramach stowarzyszenia zwykłego, jak również stowarzyszenia rejestrowego.

W odpowiedzi na liczne postulaty przedstawicieli organizacji pozarządowych, a także oczekiwania jednostek samorządu terytorialnego projekt zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w celu uelastycznienia zlecania realizacji zadań publicznych m.in. organizacjom pozarządowym, stwarza możliwość zlecania przez jednostki samorządu terytorialnego zadań publicznych w trybie uproszczonym. W ustawowo określonych przypadkach przewiduje się możliwość odpowiedniego stosowania trybu uproszczonego w odniesieniu do zadań lokalnych ograniczonych zarówno czasem ich realizacji, jak i wielkością środków finansowych przeznaczanych na te zadania. Aby zapobiec omijaniu procedury otwartego konkursu ofert, projekt wprowadza zapis ograniczający możliwość przekazania tej samej np. organizacji pozarządowej w trybie uproszczonym, w danym roku kalendarzowym, nie więcej niż 20 tys. zł. Ograniczono również możliwość zlecania przez jednostkę samorządu terytorialnego zadań w trybie uproszczonym do wysokości 10 proc. dotacji planowanych w roku budżetowym na realizację zadań publicznych.

Nowym rozwiązaniem jest również ujęcie w normy prawne odpowiedzialności członków organu zarządzającego oraz organu kontroli lub nadzoru wobec organizacji pożytku publicznego za szkodę wyrządzoną działaniem niezgodnym z prawem lub statutem. Stanowi to kolejną, obok zakazu uprzywilejowania członków organu zarządzającego oraz organu kontroli i nadzoru w stosunkach cywilnoprawnych (w szczególności w zakresie przekazywania majątku organizacji pożytku publicznego osobom trzecim), regulację służącą zapewnieniu prawidłowego i zgodnego z prawem funkcjonowania organizacji pożytku publicznego. Zapisy te dotyczą jedynie organizacji posiadających status pożytku publicznego ze względu na ich szczególny charakter, jak również ze względu na uprawnienia, jakie posiadają, jak chociażby zwolnienie od podatku dochodowego od osób prawnych, podatku od nieruchomości, podatku od czynności cywilnoprawnych, opłat sądowych, jak również możliwość uzyskania 1 proc. podatku dochodowego od osób fizycznych. W przygotowywanej nowelizacji przepisów przewiduje możliwość tworzenia rad działalności pożytku publicznego na wszystkich poziomach samorządu terytorialnego, tj. na poziomie województwa, powiatu i gminy, przyznając im stosowne kompetencje (na podstawie odpowiedzi na interpelację nr 9588).

KW