W jaki sposób jednostki samorządu terytorialnego powinny przeprowadzić kontrolę

dyrektor zespołu audytu wewnętrznego w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

@RY1@i02/2010/028/i02.2010.028.092.003b.001.jpg@RY2@

Konrad Knedler, dyrektor zespołu audytu wewnętrznego w Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości

Rozwiązania nowej ustawy o finansach publicznych w zakresie kontroli zarządczej nie są zaskoczeniem. Pod rządami poprzedniej ustawy funkcjonowało pojęcie kontrola finansowa, która w istocie odpowiada obecnej koncepcji kontroli zarządczej. Urzędy nie mają więc do czynienia z rozwiązaniem, którego nie potrafiłyby zastosować. Istotną nowością jest natomiast wprowadzenie obowiązku składania oświadczeń o stanie kontroli zarządczej. Wypełnianie go ma zwiększyć odpowiedzialność za gospodarowanie środkami publicznymi i stosowaniu standardów zarządzania w sektorze publicznym. W konsekwencji wysocy urzędnicy państwowi: ministrowie, wojewodowie, prezesi agencji i urzędów centralnych, ale także zwierzchnicy jednostek samorządu terytorialnego będą musieli podpisać się pod dokumentem odzwierciedlającym stan podległych im instytucji publicznych. Oczywiście ważny jest nie tyle moment złożenia podpisu, ile cały proces czynności, które mają do niego doprowadzić.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na rzetelność tego procesu, a także jego kompletność, czyli to, czy objął on wszystkie istotne elementy działalności danego urzędu. Powierzchowność w jego przeprowadzeniu może stać się źródłem problemów, zwłaszcza gdy zostanie wykryta przez zewnętrzne instytucje kontrolne (np. NIK) lub gdy odkryte nadużycia lub nieprawidłowości obnażą brak rzetelności oświadczenia. Dodatkowo nałożony został obowiązek publikowania tych oświadczeń. Oznacza to, że w pewnym sensie każdy obywatel będzie mógł rozliczyć swojego burmistrza, czy prezydenta miasta. W konsekwencji ważne jest, aby zwierzchnicy urzędów poważnie potraktowali ten nowy obowiązek, a jego wdrożenie powierzyli dobrze przygotowanym pracownikom lub ekspertom.

Polskie przepisy o kontroli zarządczej i obowiązku składania oświadczeń odzwierciedlają praktyki funkcjonujące w innych krajach Unii. Podobne do polskich oświadczeń dokumenty składa Komisja Europejska, a także poszczególni komisarze oraz dyrektorzy generalni. Są one później wykorzystywane podczas procedury udzielania przez Parlament Europejski absolutorium z wykonania budżetu UE. Wpływa to na przejrzystość debaty nad finansami publicznymi oraz ułatwia rozliczanie z wykonywania funkcji publicznych. Sam Parlament Europejski od lat promuje zresztą tzw. Narodowe Deklaracje Zarządcze, czyli oświadczenia poszczególnych państw członkowskich na temat systemów kontroli oraz wykorzystania funduszy UE. Cztery państwa, tj. Wielka Brytania, Holandia, Dania oraz Szwecja, podjęły taką inicjatywę i dobrowolnie postanowiły takie deklaracje (oświadczenia) przygotowywać.

Bezpośrednim bodźcem do poważniejszego traktowania systemów kontroli była fala nadużyć w firmach amerykańskich. Wzorcem pożądanego stanu stał się tzw. model COSO, który traktuje system kontroli jako sumę czynników, które pomagają organizacji przestrzegać przepisów i podnosić wiarygodność sprawozdawczości. Rozwiązania te zaczęły przenikać także do administracji publicznej wielu państw. Zarówno w USA, jak i w większości państw UE istnieją standardy kontroli nawiązujące do modelu COSO. Rozwiązania te są promowane przez instytucje UE.