W jaki sposób gmina może pomóc w realizacji inicjatyw lokalnych społeczności

@RY1@i02/2011/250/i02.2011.250.08800050b.802.jpg@RY2@

Jarosław Król, prawnik z Kancelarii Adwokackiej Małecki & Rychłowski Sp.J.

Od 12 marca 2010 r. ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. nr 234, poz. 1536 z późn. zm.) pozwala na stosowanie nowej formy bezpośredniej współpracy jednostek samorządu terytorialnego (jst) z mieszkańcami, która ma służyć rozwiązywaniu ważnych spraw społeczności lokalnych. Jest to inicjatywa lokalna, która umożliwia samorządom zawieranie umów z aktywnymi reprezentantami danej społeczności, którzy chcą realizować zadania publiczne na jej rzecz.

Instytucję inicjatywy lokalnej regulują art. 19 b-h ww. ustawy. W ramach tej inicjatywy mieszkańcy mogą bezpośrednio (bądź np. za pośrednictwem organizacji pozarządowych) złożyć wniosek o realizację zadania publicznego do jst, na terenie której mają miejsce zamieszkania lub ewentualnie siedzibę. Ustawa zastrzega, że w taki sposób mogą być realizowane tylko określone zadania. Dotyczą one, ogólnie ujmując, takich dziedzin życia jak: budowa infrastruktury publicznej (np. drogi, kanalizacja), edukacja, kultura fizyczna i turystyka, ochrona przyrody, porządku i bezpieczeństwa publicznego.

Jak podkreślił ustawodawca uzasadniając potrzebę wprowadzenia instytucji inicjatywy lokalnej, w małych, lokalnych społecznościach można również wyróżnić grupy liderów, jednostek aktywnych, które za cel stawiają sobie poprawę warunków życia na terenie gminy. Najczęstszą przyczyną ograniczającą ich aktywność obywatelską jest brak adekwatnej formy prawnej do prowadzenia tego typu działalności. Forma prawna fundacji czy stowarzyszenia ma tymczasem charakter trwały. Inicjatywa lokalna umożliwia natomiast realizację spontanicznych i okresowych pomysłów przedstawicieli mieszkańców.

Tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej określa organ stanowiący jst, tj. rada gminy/miasta, rada powiatu albo sejmik województwa. Uchwała w sprawie określenia trybu i kryteriów oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach inicjatywy lokalnej ma charakter prawa miejscowego. Szczegółowe kryteria oceny powinny uwzględniać przede wszystkim wkład pracy społecznej w realizację inicjatywy lokalnej. Oceny wniosku dokonuje organ wykonawczy, tj. wójt, burmistrz, prezydent miasta w przypadku gmin oraz zarząd powiatu bądź zarząd województwa. Powinien on przy tym brać pod uwagę głównie szczegółowe kryteria oceny wniosku oraz jego celowość z punktu widzenia potrzeb społeczności lokalnej.

W przypadku gdy organ stwierdzi, że określone zadanie może być zrealizowane przez mieszkańców danej jst, powinien przystąpić do podpisania umowy z osobami, które zadeklarowały jego realizację. Zobowiązanie wnioskodawców może polegać na świadczeniu pracy społecznej lub na świadczeniach pieniężnych czy rzeczowych. Przepisy przewidują również, że mieszkańcy ci mogą otrzymać od samorządu rzeczy konieczne do wykonania inicjatywy lokalnej (ale jedynie na czas trwania umowy). Obowiązkiem organu wykonawczego jst jest opracowanie wspólnie z wnioskodawcami dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia inicjatywy lokalnej, w tym harmonogramu i kosztorysu.

Umowa o wykonywaniu inicjatywy lokalnej nie tworzy nowego podmiotu i ma wyłącznie charakter przedmiotowy. Opiera się na założeniu, iż u podstaw umowy istnieją wcześniejsze dobre relacje między jst a aktywizującymi się grupami obywateli. W zakresie nieuregulowanym w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, do umowy o wykonanie inicjatywy lokalnej stosuje się przepisy kodeksu cywilnego.

KS