Na co muszą zwrócić uwagę samorządy wydając uchwałę o opłatach

@RY1@i02/2011/163/i02.2011.163.207.0005.001.jpg@RY2@

Monika Rubaj-Królikowska, radca prawny z Urzędu Miasta Ustki

31 sierpnia 2011 r. stracą moc uchwały rad gmin dotyczące wysokości opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola publiczne podjęte przed 1 września 2010 r. Rady gmin są zobowiązane zatem podjąć nowe uchwały dotyczące opłat za przedszkola niezależnie od tego, czy uchwały podjęte przed 1 września 2010 r. były prawidłowe.

Obowiązek taki wprowadzony został nowelizacją ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, (Dz.U. 2004 r. nr 256 poz. 2572 z późn. zm.), która weszła w życie 1 września 2010 r. (ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty Dz.U. nr 148, poz. 991). Zmiana ustawy o systemie oświaty nastąpiła w związku z pojawiającymi się wątpliwościami dotyczącymi interpretacji zakresu świadczeń udzielanych przez przedszkola, za które mogą być pobierane opłaty.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wychowanie przedszkolne obejmuje dzieci w wieku 3 - 6 lat i może być realizowane m.in. w przedszkolu publicznym. Zgodnie z nową definicją przedszkola publicznego jest nim przedszkole, które realizuje programy wychowania przedszkolnego uwzględniające podstawę programową wychowania przedszkolnego, zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż 5 godzin dziennie, przeprowadza rekrutację dzieci, opierając się na zasadzie powszechnej dostępności, zatrudnia nauczycieli mających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach (art. 6 ust. 2 ustawy o systemie oświaty). Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. ustawy z mocy prawa zajęcia w zakresie podstawy programowej wychowania przedszkolnego są bezpłatne, a ich realizacja wypełnia dyspozycję zarówno ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy o samorządzie gminnym (art. 7 ust. 1 pkt 8).

Zgodnie z art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty rady gmin zobowiązane są m.in. podjąć uchwały w sprawie opłat za świadczenia udzielane przez przedszkole publiczne w czasie przekraczającym wymiar zajęć, ustalony przez radę gminy, nie krótszy niż 5 godzin. Z treści art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty wynika, że zakres udzielonego radzie upoważnienia sprowadza się wyłącznie do ustalenia opłaty.

Przedmiotowa uchwała musi zatem bardzo precyzyjnie określić, za co i w jakiej wysokości pobiera się opłatę w danej placówce, a najważniejszym kryterium będzie czas, jaki dziecko będzie spędzało w przedszkolu, opłaty bowiem mogą być pobierane za pobyt dziecka przekraczający 5 godzin dziennie.

Należy przy tym wskazać, że opłata stanowi instytucję prawnofinansową, której istotną cechą jest ekwiwalentność. Pobiera się ją w związku z wyraźnie wskazanymi usługami i czynnościami organów państwowych lub samorządowych, dokonywanymi w interesie konkretnych podmiotów. Opłata stanowi swoistą zapłatę za uzyskanie zindywidualizowanego świadczenia oferowanego przez podmiot prawa publicznego. Uchwała powinna precyzyjnie określać poszczególne świadczenia oferowane przez przedszkole publiczne, a także co składa się na każde z tych świadczeń.

Organ samorządu terytorialnego, ustanawiając opłatę, powinien określić jej wysokość za każde ze świadczeń z osobna. Powinien również wykazać, iż wysokość opłaty pozostaje w związku przyczynowym z oferowanym świadczeniem (z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 10 marca 2011 r. II SA/Ol 35/2011, LexPolonica nr 2537022, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opłata może być różnicowana, a nawet jak wynika ze stanowiska Ministerstwa Edukacji Narodowej, w ogóle nie pobierana. Ponadto zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 13 maja 2010 r., sygn. akt IV S.A./GI 478/09, zwolnienia z opłaty nie naruszają zasady równości wobec prawa, gdyż w identyczny sposób kształtują sytuację osób znajdujących się w tym samym stanie faktycznym

Uchwała wydana na podstawie art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty stanowić będzie akt prawa miejscowego i jako taka podlega publikacji w dzienniku urzędowym danego województwa. Taka uchwała wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

Co prawda zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 17, poz. 95 z późn.zm.) w uzasadnionych przypadkach akty normatywne, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż 14 dni. Jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego, i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym. Może on wejść w życie nawet z datą wsteczną. W przedmiotowym stanie trudno będzie doszukać się jednak przesłanek na skrócenie vacatio legis, skoro samorządy miały cały niemal rok na podjęcie uchwał.

Uchwała w sprawie wysokości opłat za świadczenia udzielane przez przedszkola podlega kontroli właściwego wojewody działającego jako organ nadzoru. Uchwała może być także zaskarżona do wojewódzkiego sądu administracyjnego przez każdego, kogo interes prawny narusza po uprzednim żądaniu usunięcia naruszenia przez radę gminy, która uchwałę podjęła - na podstawie przepisów ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

NOT. AR