Przewodniczącego nie można zmuszać do pełnienia funkcji

Przewodniczący i wiceprzewodniczący rady gminy (powiatu albo sejmiku województwa) sprawują swoje funkcje do końca kadencji. Nie jest dopuszczalne ustalenie w statucie gminy lub w uchwale o wyborze na te stanowiska innej długości jej trwania niż ta, która wynika z obowiązujących przepisów. Kadencja rady gminy trwa cztery lata, licząc od dnia wyboru (wyrok NSA z 4 marca 1994 r., II SA 69/94; ONSA 1995/2/68). Przed upływem kadencji przewodniczący lub wiceprzewodniczący rady może być jednak odwołany lub może sam zrzec się pełnionej funkcji.

Odwołanie z funkcji

Zasady odwołania przewodniczącego (wiceprzewodniczącego) rady zostały określone w przepisach ustrojowych oraz w statutach danej jednostki terytorialnej. Zgodnie z art. 19 ustawy o samorządzie gminnym (dalej: ustawa) odwołanie przewodniczącego i wiceprzewodniczących następuje na wniosek co najmniej 1/4 ustawowego składu rady gminy. Statuty przewidują zwykle, że przed zwołaniem sesji rady, na której ma być przegłosowany ten wniosek, projekt uchwały w sprawie odwołania musi być w określonym terminie (np. 7, 14 dni) przedłożony radnym. Dzięki temu mogą się oni wcześniej zapoznać z jego treścią. Zapisy statutów są uszczegółowieniem treści art. 20 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym przewodniczący rady do zawiadomienia o zwołaniu sesji dołącza porządek obrad wraz z projektami uchwał.

W praktyce może powstać wątpliwość, czy dopuszczalna jest zmiana porządku obrad i zgłoszenie podczas ich trwania wniosku o odwołanie z funkcji oraz przegłosowanie w tym zakresie uchwały. Problem ten był przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 lipca 2008 r. (II OSK 447/08; www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że odstępstwo od zasady określonej w art. 20 ust. 1 ustawy przewiduje jej art. 20 ust. 1a. Stosowanie do treści tego przepisu rada gminy może wprowadzić zmiany w porządku obrad bezwzględną większością głosów ustawowego składu. Zdaniem NSA to uprawnienie należy interpretować w ten sposób, że skoro możliwe jest dokonanie zmiany porządku obrad, to dopuszczalne jest także zaproponowanie treści określonej uchwały i jej podjęcie podczas tych samych obrad. Pogląd ten powtórzony został także w wyroku WSA w Kielcach z 16 października 2008 r. (II SA/Ke 514/08; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Głosowanie w sprawie zgłoszonego wniosku następuje w trybie tajnym bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady. Regulacja ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Dlatego nie może być zmieniona w statucie rady gminy. Nie jest dopuszczalne np. rozszerzenie kręgu podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o odwołanie przewodniczącego i jego zastępców. Pojęcie "bezwzględnej większości głosów" powinno być rozumiane jako uzyskanie co najmniej o jeden głos więcej od sumy pozostałych ważnie oddanych głosów, a zatem głosów przeciwnych i wstrzymujących się (wyrok WSA w Poznaniu z 11 maja 2011 r., II SA/Po 188/11; Lex nr 795690).

Niezwołanie sesji

Po zgłoszeniu wniosku o odwołanie przewodniczący rady musi poddać go pod głosowanie na obradach, które powinien wyznaczyć w terminie 7 dni od daty złożenia wniosku. Trudna do rozstrzygnięcia sytuacja może wystąpić wtedy, gdy przewodniczący i wiceprzewodniczący bronią się przed poddaniem pod głosowanie wniosku o ich odwołanie i nie zwołują sesji rady. Ta nie może się natomiast odbyć bez jej zwołania przez uprawniony organ. Należy podkreślić, że uchwały podjęte na sesji zwołanej przez organ nieuprawniony będą obarczone istotną wadą prawną, a to z kolei skutkuje jej nieważnością od chwili jej podjęcia (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2001 r., II SA 1244/2001; Gazeta Prawna 2006/227, str. A8). W literaturze wskazuje się, że lukę prawną w tym zakresie można wypełnić poprzez przyjęcie, że występuje tutaj wakat na stanowiskach przewodniczącego i jego zastępców. W tym natomiast przypadku sesję rady powinien zwołać radny najstarszy wiekiem. Radny ten podczas obrad powinien stwierdzić brak możliwości pełnienia obowiązków przez przewodniczącego lub wiceprzewodniczących.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z 25 marca 2011 r. (III SA/Wr 905/10; www.orzeczenia.nsa.gov.pl) rozstrzygnął inną wątpliwość - czy ważna jest uchwała o odwołaniu przewodniczącego rady, który nie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w ciągu 3 miesięcy od dnia złożenia ślubowania. Zdaniem radnego, który wniósł skargę, przewodniczący nie miał kompetencji zwołania sesji, ponieważ jego mandat wygasł z mocy prawa. Wrocławski sąd administracyjny nie zgodził się z tym twierdzeniem i wskazał, że bez podjęcia uchwały stwierdzającej wygaśnięcie mandatu radnego (będącego jednocześnie przewodniczącym rady) mandat ten w dalszym ciągu istnieje. Jeżeli zatem nie stwierdzono w przewidzianym przez prawo trybie wygaśnięcia mandatu, to przewodniczący rady mógł zwołać sesję, na której podjęto uchwałę o jego odwołaniu z funkcji. A uchwała taka jest ważna.

Zgłoszenie rezygnacji

Jesli chodzi natomiast o rezygnację przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego rady gminy z pełnionej funkcji, to jest skuteczna dopiero, gdy zostanie podjęta uchwała rady o jej przyjęciu. Samo złożenie przez przewodniczącego lub jego zastępcę stosownego oświadczenia woli nie powoduje takiego skutku (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 kwietnia 2011 r., IV SA/Gl 462/2010; LexPolonica nr 2576924). W literaturze prezentowany jest pogląd, poparty wyrokiem NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z 16 listopada 2000 r. (II SA/Wr 144/99; LexPolonica nr 2081445), że rada podejmuje uchwałę w sprawie przyjęcia rezygnacji w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów, w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady. Wątpliwości wzbudza jednak uchylenie jawności głosowania. WSA we Wrocławiu w wyroku z 2 lutego 2006 r., III SA/Wr 304/05; www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazał, że art. 19 ust. 5 ustawy nie przewiduje głosowania tajnego nad przyjęciem rezygnacji przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady. Zdaniem tego sądu nie ma podstaw prawnych do przyjęcia, że rezygnacja powinna nastąpić w trybie właściwym do wyboru i odwołania z tych funkcji. Stanowisko to uzasadniono faktem, że przyjęcie prawem nieprzewidzianego odstępstwa od zasady jawności głosowania świadczyłoby o zastosowaniu niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej.

Należy podkreślić, że rada nie może odmówić przyjęcia rezygnacji przewodniczącego. Jeżeli rada nie podejmie stosownej uchwały, to znajdzie zastosowanie art. 19 ust. 6 ustawy mówiący, że niepodjęcie uchwały w ciągu miesiąca od dnia złożenia rezygnacji przez przewodniczącego lub wiceprzewodniczącego jest równoznaczne z przyjęciem rezygnacji przez radę z upływem ostatniego dnia miesiąca, w którym powinna być ona podjęta.

W przypadku odwołania lub przyjęcia rezygnacji przewodniczącego i wiceprzewodniczących oraz niewybrania w ich miejsce osób do pełnienia tych funkcji w terminie 30 dni od dnia przyjęcia rezygnacji albo od dnia odwołania sesję rady gminy w celu wyboru przewodniczącego zwołuje wojewoda. Sesja zwoływana jest na dzień przypadający w ciągu 7 dni po upływie tego terminu. Do czasu wyboru przewodniczącego sesję prowadzi najstarszy wiekiem obecny na niej radny, który wyraził na to zgodę.

Wzór

Na podstawie art. 19 ust. 4 ustawy z 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) uchwala się, co następuje:

Stwierdza się odwołanie radnego Adama Krzemińskiego z funkcji wiceprzewodniczącego Rady Gminy Leduchowo.

Traci moc uchwała nr XXX/415/2010 Rady Gminy Leduchowo z 15 listopada 2010 r. w sprawie wyboru wiceprzewodniczącego Rady Gminy.

1. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

2. Uchwała podlega podaniu do publicznej wiadomości poprzez rozplakatowanie na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Gminy Leduchowo, a także poprzez zamieszczenie jej treści na stronie internetowej urzędu.

.........................................

Zygmunt Konieczny

Przewodniczący Rady

Wzór

Miechowo, 14 grudnia 2011 r.

Rada Powiatu Miechowo

Na podstawie art. 14 ust. 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn.zm.) wnosimy o odwołanie radnego Witolda Kota z funkcji Przewodniczącego Rady Powiatu Miechowo.

Podpisy wnioskodawców:

1) Agnieszka Więckowska

2) Anna Marusiak

3) Andrzej Białowąs

4) Mirosław Kwiatkowski

5) Jan Dolny

6) Jakub Wierzbowski

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 19 ust. 4 - 8 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.)