Jakie czynności nie wymagają zapłaty

Burmistrz miasta chce obciążać nieruchomości gruntowe gminy nieodpłatną służebnością przesyłu z tytułu przebiegu urządzeń służących do doprowadzania energii elektrycznej na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego. Czytelnik uważa, że jest to niezgodne z prawem. Czy ma rację?

Nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu terytorialnego mogą być nieodpłatnie obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi, w tym służebnością przesyłu, wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa lub innych jednostek samorządu terytorialnego. Taka zasada wynika z brzmienia art. 14 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej ustawa).

Jak zauważył wojewoda pomorski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 5 sierpnia 2011 r. (NK.III.4131.2.2011.LL, LexPolonica nr 2775540), z treści art. 13 ust. 1 ustawy wynika, że nieruchomości stanowiące własność gminy mogą być przedmiotem obrotu w tym m.in.: sprzedaży, zamiany, oddania w użytkowanie wieczyste, oddania w najem lub dzierżawę, użyczenia lub oddania w trwały zarząd. Możliwe jest także obciążenie nieruchomości gminnej ograniczonymi prawami rzeczowymi, wniesienie ich jako wkład niepieniężny (aport) do spółek lub ich przekazywanie jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji. Przepis powyższy nie mówi nic na temat wynagrodzenia. Jednak zdaniem wojewody nieodpłatne ustanowienie ograniczonych praw rzeczowych na rzecz innych podmiotów niż Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego jest niezgodne z prawem.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wojewoda wskazał, że przepis art. 14 ustawy w sposób wyczerpujący określa, jakie czynności prawne w zakresie obrotu nieruchomościami Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego mogą być dokonywane bez zachowania pełnej ekwiwalentności. Możliwość odejścia od pełnej odpłatności jest ściśle ograniczona przedmiotowo i podmiotowo. Odnosi się ona bowiem jedynie do kilku czynności prawnych (sprzedaży, zamiany, obciążenia nieruchomości ograniczonymi prawami rzeczowymi i oddania nieruchomości w użytkowanie wieczyste) oraz oznaczonych podmiotów (Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego). Wyjątki te nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Wyraźne uregulowanie wskazanych ograniczeń podmiotowych i przedmiotowych przemawia za tym, że w wypadku innych czynności prawnych i między innymi podmiotami regułą pozostaje odpłatność (uchwała SN z 20 października 2010 r., III CZP 70/2010, OSNC 2011/4/43).

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 14 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 102, poz. 651 z późn. zm.).