Kłopoty z zamianą kilku kredytów w jeden wygodniejszy

W gospodarce finansowej jednostek samorządu terytorialnego kredyty konsolidacyjne nie mają szerszego zastosowania. Wynika to zapewne stąd, że brak jest jednolitej interpretacji obowiązujących przepisów dotyczących dopuszczalnego wskaźnika zadłużenia, co powoduje, że podejmowane uchwały organów stanowiących j.s.t. w sprawie zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego są kwestionowane przez niektóre regionalne izby obrachunkowe. Jedyną przyczyną unieważnienia uchwał jest zarzut przekroczenia ustawowego dopuszczalnego wskaźnika spłaty zadłużenia, który, jak wiadomo, wynosi 15 proc. planowanych dochodów na dany rok budżetowy. Obowiązek jego stosowania do końca 2013 r. wynika z ustawy z 27 sierpnia 2009 r. - przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr. 157, poz. 1241 z późn. zm.).

Nagłe załamanie

Warto przeanalizować i przyjrzeć się bliżej temu zagadnieniu, gdyż według takiej interpretacji jednostka samorządu terytorialnego, która spełnia wymóg dotyczący maksymalnej kwoty spłacanego długu w danym roku, nagle przestaje go spełniać w momencie zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego. Powstaje pytanie: co powoduje, że samo zaciągnięcie kredytu konsolidacyjnego obejmującego dotychczasowe zobowiązania zaciągnięte w różnych bankach lub instytucjach finansowych nagle prowadzi do przekroczenia obowiązującego wskaźnika spłaty. Jest to zagadnienie niezwykle istotne, gdyż począwszy od 2014 roku organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie będzie mógł uchwalić budżetu, którego realizacja nie tylko w roku budżetowym, ale również w latach następnych - jak stanowi art. 243 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.) - spowoduje, że planowany indywidualny wskaźnik zadłużenia przekroczy możliwości jego spłaty ustalone na podstawie danych z 3 lat poprzedzających rok budżetowy. Warto przy tym zaznaczyć, że dopuszczalny wskaźnik spłaty liczony jest na podstawie wielkości wynikających ze sprawozdań statystycznych i przedstawia rzeczywiste możliwości danej j.s.t. do spłaty zaciąganych zobowiązań.

Ustawa pozwala

Według art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych jednostki samorządu terytorialnego mogą zaciągać kredyty i pożyczki oraz emitować papiery wartościowe na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek oraz emisji papierów wartościowych. Przepis ten stanowi więc podstawę prawną do konsolidacji długu i ustalenia nowych warunków jego spłaty.

Obowiązujące ograniczenie polega na tym, że przypadające do spłaty w danym roku budżetowym kwoty:

wspłaty rat kredytów i pożyczek, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2-4 oraz art. 90 wraz z należnymi odsetkami;

wwykupu papierów wartościowych na cele określone w art. 89 ust 1 pkt 2-4 oraz w art. 90 wraz z należnymi odsetkami;

wpotencjalnych spłat kwot wynikających z udzielonych poręczeń i gwarancji;

nie mogą przekraczać 15 proc. dochodów planowanych na dany rok.

Przypadające do spłaty zobowiązania, o których mowa powyżej, to kwoty planowane wynikające z umów zawartych z bankami i ewentualnie instytucjami finansowymi. W przypadku zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego wybrany bank stawia do dyspozycji środki finansowe, które w całości przeznaczone zostają na spłatę zaciągniętych zobowiązań, przy czym konsolidacji może podlegać część lub całość dotychczasowego zadłużenia jednostki samorządu terytorialnego z tytułu zobowiązań finansowych. Spotykana bardzo często praktyka jest taka, że kwotę przyznanego kredytu, który przeznaczony jest na jednorazową spłatę zobowiązań objętych konsolidacją w całości zalicza się do przypadających do spłaty, a więc planowanych spłat przyjmowanych do wyliczenia dopuszczalnego wskaźnika w danym roku. Taki pogląd, że kredyt konsolidacyjny w roku zaciągnięcia należy w całości uwzględnić w planowanym wskaźniku spłaty budzi wątpliwości. Mechanizm finansowania przy udziale kredytu konsolidacyjnego polega na tym, że wybrany bank spłaca dotychczasowe zobowiązania, ale operacja finansowa znajduje odzwierciedlenie na rachunku bankowym jednostki samorządu terytorialnego. Poprzez to następuje tylko zmiana wierzyciela, gdyż dług jednostki pozostaje na niezmienionym poziomie, przy czym podkreślenia wymaga to, że mamy tutaj do czynienia z faktyczną spłatą dotychczasowych zobowiązań, a nie przypadającą do spłaty, tj. planowaną kwotą, o której mowa w art. 169 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2005 r. nr 249, poz. 2104).

Gdzie tkwi błąd

Można więc stwierdzić ,że uwzględnianie we wskaźniku spłaty zadłużenia kredytu konsolidacyjnego w roku jego zaciągnięcia jest nieuzasadnione, gdyż:

wjednorazowa spłata zobowiązań ze środków kredytu konsolidacyjnego nie jest planowaną, przypadającą do spłaty w danym roku kwotą zobowiązań,

wkwota kredytu konsolidacyjnego podlega rozłożeniu na raty planowane do spłaty w latach następnych w sposób nie naruszający obowiązujących limitów zadłużenia.

wz tytułu zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego generalnie nie ulega zmianie poziom dotychczasowego zadłużenia - lecz następuje jego restrukturyzacja w dostosowaniu do aktualnej i planowanej sytuacji finansowej jednostki.

Oznacza to, że ta sama kwota kredytu konsolidacyjnego nie może być podwójnie liczona we wskaźnikach zadłużenia, tj. raz w roku zaciągnięcia kredytu i drugi raz w okresie jego spłaty. Dlatego trudno się zgodzić z interpretacją, że jednorazowa spłata "rozproszonych" zobowiązań obciąża limit spłaty zadłużenia w roku zaciągnięcia kredytu. Kluczowym momentem jest nieuzasadnione zawyżanie wskaźnika spłaty w roku zaciągnięcia kredytu konsolidacyjnego, co pozornie narusza art. 169 ustawy o finansach publicznych z 2005 r., a tym samym powoduje ograniczenie wykorzystania tego sposobu finansowania działalności. Dodać należy, że problem ten nie zniknie wraz z zastosowaniem począwszy od 2014 r. indywidualnego wskaźnika zadłużenia liczonego według formuły określonej w art. 243 ustawy o finansach publicznych z 2009 r.

WAŻNE

Pogląd, że kredyt konsolidacyjny w roku zaciągnięcia należy w całości uwzględnić w planowanym wskaźniku spłaty, budzi wątpliwości

Słowniczek

- to umowa pomiędzy bankiem lub inną instytucją finansową a kredytobiorcą, na mocy której bank spłaca dotychczasowe zobowiązania i oferuje mu w zamian jeden kredyt, który stanowi konsolidację poprzednich zobowiązań. Umożliwia to zamianę wszystkich dotychczasowych zobowiązań na jeden kredyt, którego spłatę można ustalić na warunkach korzystnych dla kredytobiorcy.

Józef Stęplowski

członek kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach