Gmina nie może zawrzeć umowy na dodatkowe świadczenia zdrowotne dla pracowników

Aby odnieść się do podanej problematyki, niezbędna jest analiza stosownych regulacji ustawy o finansach publicznych (dalej: u.f.p.), zwłaszcza art. 44, art. 216 ust. 2 i art. 46 ust. 1 w kontekście regulacji innych aktów prawnych obligujących pracodawcę do zapewnienia określonego zakresu świadczeń zdrowotnych. Natomiast druga grupa przepisów regulująca tę materię jest ujęta w kodeksie pracy (dalej: k.p.).

I tak przede wszystkim w art. 229 k.p. ustawodawca jednoznacznie określił zakres obowiązków pracodawcy związanych z zapewnieniem obligatoryjnych świadczeń opieki zdrowotnej dla podwładnych. Chodzi o badania lekarskie ze skierowaniem od pracodawcy: wstępne, okresowe i kontrolne. Co również istotne, w par. 6 tego przepisu wskazano, że ich koszty ponosi podmiot zatrudniający.

Z kolei odnosząc się do regulacji u.f.p., warto przypomnieć, że zasady dokonywania wydatków ze środków publicznych zostały określone w jej art. 44.

Zgodnie z zawartymi w tym przepisie regulacjami (art. 44 ust. 1) wydatki publiczne mogą być ponoszone na cele i w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej, uchwale budżetowej jednostki samorządu terytorialnego i w planie finansowym jednostki sektora finansów publicznych. Ponadto jednostki sektora finansów publicznych są zobowiązane ponosić je zgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych wydatków (ust. 2). Należy ich dokonywać:

1) w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:

a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,

b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;

2) w sposób umożliwiający terminową realizację zadań;

3) w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Ponadto, jak wynika z ust. 4 wspomnianego artykułu, jednostki sektora finansów publicznych zawierają umowy, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane na zasadach określonych w przepisach o zamówieniach publicznych, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Celem regulacji jest zapewnienie stosowania przez jednostki sektora finansów publicznych (m.in. gminy) przewidzianych prawem procedur przy wydatkowaniu środków publicznych na realizację nałożonych na nie zadań.

Natomiast zgodnie z art. 216 ust. 2 u.f.p. wydatki z budżetu jednostki samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, a w szczególności na:

1) zadania własne jednostek samorządu terytorialnego;

2) zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania zlecone ustawami jednostkom samorządu terytorialnego;

3) zadania przejęte przez jednostki samorządu terytorialnego do realizacji w drodze umowy lub porozumienia;

4) zadania realizowane wspólnie z innymi jednostkami samorządu terytorialnego;

5) pomoc rzeczową lub finansową dla innych jednostek samorządu terytorialnego określoną odrębną uchwałą przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego;

6) programy finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3.

Istotne znaczenie ma również art. 46 ust. 1 u.f.p. Wynika z niego, że jednostki sektora finansów publicznych mogą zaciągać zobowiązania do sfinansowania w danym roku do wysokości wynikającej z planu wydatków lub kosztów, pomniejszonych o wydatki na wynagrodzenia i uposażenia, składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy, inne składki i opłaty obligatoryjne oraz płatności wynikające z zobowiązań zaciągniętych w latach poprzednich, z zastrzeżeniem art. 136 ust. 4 i art. 153.

Podsumowując, należy przyjąć, że wszystkie powyższe regulacje prawne mają szczególne znaczenie m.in. w kontekście zawierania umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych na rzecz pracowników w zakresie wykraczającym poza obligatoryjne, wynikające m.in. z kodeksu pracy, a konkretnie w przypadku konieczności zapłaty ze środków publicznych świadczeń typu odsetki, składki lub odszkodowania w sytuacji niedopełnienia przez jednostkę sektora finansów publicznych przyjętych na siebie obowiązków. Wydaje się więc, że podjęcie decyzji wiążących się z wypłatą ze środków publicznych należności na rzecz podmiotu leczniczego mogą stanowić naruszenie przywołanych wyżej przepisów u.f.p. Z kolei o naruszeniu można mówić z uwagi na brak uwzględnienia takich wydatków w budżecie jednostki, a także brak podstawy prawnej do uznania, że mieszczą się one w zakresie zadań, o których mowa w art. 216 ust.   u.f.p. Co więcej, ewentualne wydatki z tytułu realizacji ww. umowy lub związane z ewentualną odpowiedzialnością finansową jednostki za nienależyte jej wykonywanie nie będą spełniać kryteriów celowości i oszczędności.

Powyższe argumenty natury prawnej stawiają pod znakiem zapytania dopuszczalność zawierania przez gminę tego typu umowy, mimo że według jej założeń składki byłyby finansowane z wynagrodzeń pracowników. Powodem jest głównie to, że wszelkie negatywne konsekwencje wynikające z postanowień takiej umowy mogłyby finalnie obciążać gminę, a nie pracowników, na rzecz których taką umowę zawarła.

WAŻNE

Decyzja o pokrywaniu przez samorząd kosztów dodatkowych świadczeń zdrowotnych dla swoich urzędników może zostać podważona przez organ nadzoru. Ustawa o finansach publicznych nie przewiduje bowiem możliwości ponoszenia przez urząd tego typu wydatków.

@RY1@i02/2017/167/i02.2017.167.08800060a.801.jpg@RY2@

Marcin Nagórek

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 44 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.).

Art. 229 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.).