Uchwały budżetowe będą ujednolicone

Wejście w życie od 1 stycznia 2010 r. nowej ustawy o finansach publicznych spowoduje istotne zmiany w konstruowaniu budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Samorządy będą miały mniej czasu na jego uchwalenie. Uporządkowano także przepisy dotyczące uchwały budżetowej i określono jej elementy. To kolejne zmiany, które jednostki będą musiały stosować od nowego roku. Ustawa została przyjęta przez Senat 31 lipca z poprawkami, które rozpatrzy Sejm.

Nowe regulacje dotyczące uchwały budżetowej mają na celu ujednolicenie uchwał wszystkich jednostek samorządowych, a w rezultacie zwiększenie ich przejrzystości. Radni oraz mieszkańcy gminy będą mogli porównać uchwałę budżetową własnej gminy lub miasta z uchwałami innych jednostek samorządu terytorialnego. Pozwoli to na wyrobienie sobie własnej oceny na temat finansów gminy.

Zgodnie z art. 211 ustawy uchwała budżetowa będzie składała się z budżetu jednostki samorządu terytorialnego oraz załączników. Nie będzie zatem wątpliwości, czy załączniki należy zaliczyć do uchwały, czy też można je traktować jak dokumenty, które nie są częścią uchwały. Kolejny art. 212 stanowi, jakie elementy muszą być określone w uchwale budżetowej. Przepis ten jest zatem wyznacznikiem dla rady gminy, która opracowuje budżet jednostki na kolejny rok. Co więcej, zgodnie z art. 213 ustawy, w uchwale nie można zamieszczać przepisów niezwiązanych z wykonywaniem budżetu jednostki. Z kolei art. 214 określa, jakie stałe elementy muszą zawierać załączniki do uchwały budżetowej. Chodzi o zestawienie planowanych kwot dotacji udzielanych z budżetu jednostki, plan dochodów rachunku dochodów jednostek prowadzących działalność oświatową oraz wydatków nimi finansowanych, a także plany przychodów i kosztów samorządowych zakładów budżetowych.

Wprowadzenie wieloletniej prognozy finansowej spowoduje natomiast konieczność uwzględnienia kwot w niej ujętych przy konstruowaniu uchwały budżetowej na rok budżetowy. Przykładowo, jeśli samorząd określi w prognozie, że wydatki na rok 2011 sięgną 100 mln zł, to w uchwale budżetowej na rok 2011 wydatki powinny wynieść 100 mln zł (chyba że prognoza na 2011 r. zostanie zmieniona).

Na uchwalenie budżetu jednostki samorządu terytorialnego będą miały mniej czasu. Zgodnie z art. 239 ustawy uchwałę budżetową organ stanowiący jednostki podejmuje przed rozpoczęciem roku budżetowego, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach – nie później niż do 31 stycznia roku budżetowego. Obecnie jednostki mają na to czas do 31 marca, co powoduje, że w pierwszym kwartale roku gmina funkcjonuje na podstawie projektu, a nie uchwalonego budżetu. Zdarzają się również przypadki gmin, w których nie udało się uchwalić budżetu, co powoduje konieczność uchwalenia budżetu tej jednostki przez regionalną izbę obrachunkową.

Skrócenie terminu na uchwalenie budżetu jednostki ma zatem przede wszystkim zmobilizować radę gminy do intensywniejszej i bardziej efektywnej pracy nad budżetem, ale z drugiej strony – zwłaszcza w początkowym okresie po wprowadzeniu nowej ustawy o finansach publicznych – może doprowadzić do większej aktywności regionalnych izb obrachunkowych. Wiele jednostek może bowiem nie zmieścić się w nowym, ustawowym terminie.

Istotną zmianą w zakresie budżetu jest zasada zrównoważonego budżetu w części bieżącej. Zasada ta ma obowiązywać w odniesieniu do wykonanego budżetu na koniec roku i nie będzie dotyczyć wykonywania budżetu w ciągu roku. Oznacza to, że wykonane wydatki bieżące nie będą mogły być wyższe niż wykonane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych i wolne środki. Rozwiązanie takie ma sprzyjać bardziej racjonalnej gospodarce finansowej. W praktyce chodzi o to, aby jednostki nie zadłużały się na wydatki bieżące, a wyłącznie na wydatki inwestycyjne.

Zasada zrównoważonego budżetu ma zatem zagwarantować, aby jednostka nie zaciągała długów np. na wynagrodzenia dla pracowników. Nowa ustawa o finansach publicznych przewiduje również wprowadzenie wskaźnika zadłużenia ustalanego indywidualnie dla każdej jednostki.