Przy zaangażowaniu środków publicznych w poręczenia i pożyczki konieczny jest nadzór

JAROSŁAW KAPSA,

Urząd Miejski w Częstochowie

Ministerstwo Gospodarki przygotowało projekt nowelizacji ustawy o gospodarce komunalnej, samorządzie powiatowym i wojewódzkim, który umożliwi samorządom udzielanie pożyczek i gwarancji małym i średnim przedsiębiorcom. Zgodnie z projektem powiaty i województwa będą mogły tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne, a także stowarzyszenia, fundacje i spółdzielnie oraz przystępować do nich, jeżeli ich działalność polega na udzielaniu pożyczek, gwarancji lub poręczeń, w celu rozwoju wspierania przedsiębiorczości na obszarze działania danej jednostki samorządu terytorialnego.

Powód zmian ustawowych, dopuszczający możliwość udziału posiadanych przez samorządy środków publicznych w tworzeniu instrumentów finansowych wspierających – poprzez gwarancje czy pożyczki – małe i średnie przedsiębiorstwa, wydaje się oczywisty. Wynika z dostosowania przepisów prawnych tak, by można było korzystać z niektórych form wsparcia unijnego. W szczególności, jeśli chodzi o samorządy miejskie, najbardziej interesująca jest kwestia wykorzystania unijnego instrumentu określanego jako Jessica. Jest to bowiem rodzaj dotacji umożliwiającej tworzenie Funduszy Rozwoju Miast, odnawialnych metod finansowania projektów rewitalizacji miast.

Rewitalizacja miast wymaga sięgnięcia do różnorodnych metod partnerstwa publiczno-prywatnego. Tego typu działalność gospodarcza związana z rewitalizacją jest z punktu widzenia banków niezbyt dobrym interesem. Miasto zaś, wspólnota samorządowa, nie może sobie pozwolić na pozostawienie obszarów zaniedbanych.

Wspieranie przedsiębiorczości lokalnej przez różnorodne instrumenty finansowe ma w Polsce dobrą tradycję. Przed wojną znaczący udział w rozwoju lokalnego życia gospodarczego miały komunalne kasy oszczędnościowo-pożyczkowe. Tu jednak należy zauważyć, że przedwojenne przepisy prawne tworzyły formy skutecznego nadzoru nad funkcjonowaniem takich kas. Przy angażowaniu środków publicznych w działania parabankowe konieczne jest precyzyjne określenia zakresu zadań i ich nadzorowania. Bez tego mogą się zdarzyć nadużycia. Ministerstwo Gospodarki przytacza tu, na uzasadnienie zmiany, przykłady powstałych przy zaangażowaniu samorządów funduszy poręczeniowo-pożyczkowych. Jest to fakt społeczny, podobnie jak prowadzenie takiej parabankowej działalności (pożyczki) przez urzędy pracy czy PFRON. Brak skutecznego nadzoru sprawia jednak, że tego typu formy okazują się często niską skutecznością gospodarczą i dużym zagrożeniem korupcyjnym.

Nie wystarczy zatem sama zmiana ustawy dopuszczająca prowadzenie przez samorządy gmin, powiatów czy województw takiej działalności. Konieczna jest odrębna ustawa o publicznych odnawialnych instrumentach finansowych wspierających lokalną przedsiębiorczość w ramach programów rewitalizacyjnych. Świadomie przy tym podaję tak rozbudowaną nazwę. Zasadą generalną powinien być zakaz prowadzenia przez samorządy działalności gospodarczej. Wyjątki od tej zasady powinny być ściśle zdefiniowane. Wsparcie projektów rewitalizacyjnych mieści się w kategorii tego typu projektów – ale musi to wynikać z posiadanych w danym samorządzie programów rewitalizacji.