Unia wymaga zaangażowania sektora publicznego w projekt

Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) jako metoda realizacji inwestycji publicznych jest tym bardziej atrakcyjne, że przy spełnieniu przez projekt kryteriów określonych przez Eurostat przedsięwzięcie inwestycyjne może zostać zakwalifikowane jako nieobciążające długu publicznego. Projekty łączone to również szansa na maksymalizację wskaźnika korzyści Value for Money, co jest szczególnie istotne w przypadku usług publicznych, które powinny być świadczone zgodnie z oczekiwaniami społecznymi w warunkach ograniczonych możliwości budżetowych.

W przypadku gdy przedsięwzięcie jest realizowane z wykorzystaniem formuły PPP oraz finansowane przez Unię Europejską, mamy do czynienia z projektem łączonym.

Z jednej strony jest to partnerstwo publiczno-prywatne, z wszystkimi uregulowaniami i praktykami związanymi z tą formą realizacji.

Z drugiej to projekt unijny, analizowany, monitorowany i rozliczany zgodnie z wytycznymi danego programu operacyjnego.

Zgodnie z regułami unijnymi dofinansowanie z UE nie może pokrywać w całości kosztów wybudowania i obsługi w ciągu 30 lat, czyli w okresie zbliżonym do typowej długości kontraktu PPP. W szczególności środki unijne nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów finansowania projektu oraz zysku dla partnera prywatnego. W praktyce oznacza to, że nie ma możliwości stworzenia takiej struktury transakcji projektu łączonego, w której zaangażowanie finansowe sektora publicznego nie będzie wymagane.

Najłatwiejsza i najczęściej stosowana jest struktura łączona, w której partner prywatny buduje i eksploatuje część infrastruktury oraz przejmuje eksploatację drugiej części wybudowanej za pieniądze strony publicznej i Unii Europejskiej (taki model zastosowano m.in. w Irlandii przy budowie odcinka obwodnicy Drogheda Bypass).

Komisja Europejska popiera łączenie PPP z funduszami unijnymi i dąży do zwiększenia liczby takich projektów. Projekty łączone są skomplikowane, dlatego formułę tę warto rozważać w odniesieniu do dużych projektów przeznaczonych do współfinansowania ze środków Unii Europejskiej. Przygotowanie projektu ubiegającego się o dofinansowanie z UE wymaga wykonania analiz niezbędnych do złożenia wniosku o dofinansowanie.

Opcję wykorzystania PPP i funduszy unijnych uwzględnia się już na etapie opracowania studium wykonalności, a ostateczną decyzję o realizacji przedsięwzięcia w wariancie łączonym należy podjąć przed ogłoszeniem przetargu na PPP i/lub przed przygotowaniem wniosku o dofinansowanie ze środków unijnych.

Dotychczas zrealizowano w Europie kilkadziesiąt projektów, które łączyły zaangażowanie partnera prywatnego z funduszami Unii Europejskiej (przede wszystkim duże projekty w sektorze transportowym wymagające znacznych nakładów kapitałowych), przy czym żaden z projektów tego typu nie został zrealizowany w Polsce.

W perspektywie bieżącego okresu programowania realizacja projektu łączonego będzie trudna, jeśli nie rozpoczęły się przygotowania do takiego przedsięwzięcia. Można oczekiwać wzrostu liczby przedsięwzięć realizowanych z udziałem PPP i funduszy unijnych w kolejnym okresie programowania (2014 - 2020), przy czym przewiduje się, że wsparcie Komisji Europejskiej będzie miało w przyszłości raczej charakter gwarancji, poręczeń lub pożyczek preferencyjnych niż bezzwrotnych dotacji.

● Równoległe finansowanie nakładów kapitałowych ze środków UE i przez partnera prywatnego. Zastosowanie tej metody wymaga podziału infrastruktury na odrębne części A i B (np. podział drogi na odcinki A i B). Budowa części A jest finansowana przez stronę publiczną z udziałem środków UE, podczas gdy partner prywatny buduje i finansuje część B. Następnie partner prywatny eksploatuje obie części, A i B. Jest to metoda najprostsza do przeprowadzenia, ale dofinansowanie obejmuje jedynie część infrastruktury (A).

● Finansowanie budowy przez stronę publiczną z udziałem UE. Budowa obiektu infrastruktury jest finansowana przez sektor publiczny z wykorzystaniem funduszy unijnych, natomiast partner prywatny wykonuje prace budowlane, a następnie świadczy usługi związane z utrzymaniem i eksploatacją infrastruktury. Metoda ta pozwala na pozyskanie dofinansowania dla całego projektu, ale wymaga od strony publicznej wysokich wydatków w okresie budowy (sfinansowania wkładu własnego).

● Partner prywatny jako beneficjent funduszy UE ponosi koszty kwalifikowane w trakcie budowy. Metoda ta wymaga dokonania wyboru partnera prywatnego przed złożeniem wniosku o dofinansowanie i wydłuża czas przygotowania projektu.

● Dopłata z funduszy UE do płatności uiszczanych przez stronę publiczną w okresie eksploatacji. Taka dopłata możliwa jest jedynie do końca okresu ponoszenia wydatków kwalifikowanych (kilka lat, w porównaniu do kilkudziesięciu lat trwania umowy PPP), przez co dofinansowanie z UE jest stosunkowo niskie.

Anna Kiwiel Lilianna Bogusz

PricewaterhouseCoopers