Do końca sierpnia 2011 r. gminy muszą wydać nowe uchwały

Samorządy mają obowiązek zapewnienia wychowania przedszkolnego dla dzieci od trzech do sześciu lat. Jest to ich zadanie własne, a na jego realizację nie otrzymują, inaczej niż w przypadku szkół, subwencji z budżetu państwa. Dlatego większość z nich jest zmuszana do pobierania dodatkowych opłat od rodziców.

Gminy będą mogły pobierać pieniądze od rodziców za umieszczenie dziecka w przedszkolu dopiero po pięciu godzinach ich pobytu w placówce. W tym czasie nauczyciele powinni realizować z nimi program wychowania przedszkolnego, który uwzględnia podstawę programową. Takich zmian domagały się m.in. gminy, którym wojewodowie lub sądy administracyjne uchylały uchwały w sprawie opłat za przedszkole. Wątpliwości rozwiała ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, która doprecyzowała, kiedy i za co samorządy mogą pobierać opłaty za pobyt dzieci w przedszkolu. Nowelizacja weszła w życie 1 września 2010 r.

Oznacza to, że gminy nie mogą określić dla wszystkich rodziców jednej kwoty za pobyt dziecka w przedszkolu. Po zmianach trzeba wskazać, że pięć godzin zajęć jest bezpłatnych. Samorządy po tym czasie mogą przewidzieć np. opłatę godzinową za pobyt dziecka w przedszkolu. W tym przypadku mogą być zawierane z rodzicami umowy, w których określa się m.in. liczbę godzin.

Za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych pobiera się opłaty w wysokości określonej uchwałą organu stanowiącego gminy. Reguluje to art. 14 ust. 5 ustawy o systemie oświaty. Na jej podstawie zwolnione z opłat są świadczenia nauczania i wychowania w zakresie co najmniej podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Wskazuje to na przedszkola o formie publicznej.

Ponadto, na podstawie par. 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół czas przeznaczony na realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego jest nie krótszy niż 5 godzin.

Dlatego rodzice, którzy zdecydują się na pozostawienie dziecka wyłącznie na pięć godzin (gdy jest realizowana podstawa programowa), nie powinni ponosić żadnych kosztów z tego tytułu.

Tak więc opłaty ustalane przez gminy powinny być określone za konkretne świadczenie wykraczające poza podstawę programową i czas jej realizacji. Uchwała powinna więc wskazywać rodzaj i ilość świadczeń według stawek godzinowych.

Uprawnienie rady gminy obejmuje jedynie ustalenie wysokości należności za świadczenia prowadzonych przez gminę przedszkoli publicznych, przekraczające podstawę programową.

W nowych uchwałach nie można już zapisać na przykład, że rodzic za pobyt dziecka w przedszkolu ponosi opłatę stałą w wysokości 200 zł miesięcznie. Zdaniem sądów administracyjnych i organu nadzorczego ze strony wojewody taki przepis jest sprzeczny z art. 32 konstytucji, z którego wynika, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Dodatkowo nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Oznacza to prawo do równego traktowania przez władze publiczne, której to zasady samorządy muszą przestrzegać. A od zasady równości konstytucja nie zna żadnych wyjątków i ustępstw. W efekcie rodzic posyłający dziecko na pięć bezpłatnych godzin nie powinien ponosić takich samych kosztów jak inny rodzic, który pozostawia je w przedszkolu na dłuższy okres.

Po nowelizacji przepisów ustawy o systemie oświaty każda gmina będzie musiała wydać nowe uchwały. Ma na to czas do końca sierpnia 2011 r. Nawet jeśli treść dotychczasowych uchwał nie zawiera przepisów sprzecznych z tą zmianą, to gminy powinny wydać nowe uchwały w sprawie opłat za przedszkola. Taki obowiązek wymuszają przepisy znowelizowanej ustawy o systemie oświaty.

Gminy w nowych uchwałach będą mogły wskazać, że pobierają opłaty za prowadzenie zwykłych zajęć, np. nauki samodzielnego korzystania z toalety, mycia zębów, jedzenia, nauki poprawnego wyrażania się, a nie tylko za nadzwyczajne - typu nauka języka angielskiego. Takie opłaty będą mogły jednak wprowadzić z wyraźnym wskazaniem, że pobierane one będą dopiero po piątej godzinie zajęć.

Do ustalania kwot należności za korzystanie z wyżywienia w przedszkolu będzie miał zastosowanie art. 67a ustawy o systemie oświaty. A to oznacza, że dzieci będą płacić tylko za posiłki w stołówce. Wysokość opłat za korzystanie z niej ustali gmina. Dodatkowo do należności wnoszonych za korzystanie przez rodziców z posiłku w stołówce przedszkolnej nie będzie można wliczać wynagrodzeń pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania stołówki. Jeśli opłata będzie w uchwale określała, że jest pobierana za na przykład częściowe przygotowanie posiłku, to organ nadzorczy (wojewoda) na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym może ją uchylić.

W nowelizacji ustawy o systemie oświaty nie rozstrzygnięto jednak, czy rodzice mogą ustalać, że np. w jednym dniu dziecko pozostanie w przedszkolu siedem godzin, a w kolejnym tylko pięć. Nie jest też określone, od której godziny będą odbywały się bezpłatne zajęcia. W efekcie gmina może ustalić, że w godzinach porannych pobierana jest opłata za pobyt dziecka w przedszkolu, a z kolei w godzinach popołudniowych jest realizowana podstawa programowa (bezpłatne zajęcia). Kwestie te pozostawiono do decyzji samorządom. Mogą one też wskazać, że pierwszeństwo w uzyskaniu miejsca w przedszkolu mają ci rodzice, którzy zadeklarują, że ich dziecko będzie przebywało w przedszkolu dłużej niż pięć godzin. W przypadku wielodzietnych rodzin gminy w uchwałach mogą też wskazać, że rodzic za każde kolejne dziecko ponosi niższą opłatę.

Przedszkole publiczne - jest to instytucja, która zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez gminę, ale nie krótszym niż pięć godzin dziennie

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Ustawa z 5 sierpnia 2010 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty (Dz.U. nr 148, poz. 991).

Art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Par. 10 ust. 2 pkt 1 ramowego statutu publicznego przedszkola, stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia ministra edukacji narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. nr 61, poz. 624 z późn. zm.).