Z wnioskiem o subwencję tylko do końca miesiąca

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty do zadań własnych gminy należy zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, szkół podstawowych oraz gimnazjów. Natomiast do zadań własnych powiatu należy m.in. zakładanie i prowadzenie szkół ponadgimnazjalnych, szkół podstawowych specjalnych i gimnazjów specjalnych. Jednostki samorządu terytorialnego mogą zakładać także szkoły i placówki, których prowadzenie nie należy do ich zadań własnych, po zawarciu porozumienia z tym samorządem, dla którego prowadzenie danego typu szkoły lub placówki jest zadaniem własnym. Zdarza się zatem, że za zgodą powiatu miasto prowadzi licea i szkoły zawodowe. Ponadto powiat i gmina mogą w uzgodnieniu z kuratorem oświaty prowadzić w ramach zadań własnych publiczne placówki doskonalenia nauczycieli, zakłady kształcenia nauczycieli i biblioteki pedagogiczne należące do zadań własnych samorządu województwa.

Zadania oświatowe gminy, powiaty i województwa realizują z dochodów własnych i części oświatowej subwencji ogólnej, która pochodzi z budżetu państwa. Subwencja nie ma charakteru środków celowych. Oznacza to, że samorządy środki przeznaczone na oświatę mogą też wydać na inne cele. Z drugiej strony jednak subwencja nie obejmuje wychowania przedszkolnego, nawet obowiązkowej zerówki. Wychowanie najmłodszych zatem gminy muszą finansować z własnych dochodów.

Każdego roku szczegółowy podział subwencji jest dokonywany dopiero po uchwaleniu ustawy budżetowej. Minister finansów dokonuje korekty naliczonych poszczególnym jednostkom samorządowym wstępnych kwot subwencji oświatowej w ciągu 14 dni od ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok. Samorządy jednak, podobnie jak rząd, muszą przygotować projekty własnych budżetów, do czego potrzebują podstawowych danych: ile wyniesie subwencja, o ile wzrosną wynagrodzenia nauczycieli. Dlatego minister finansów zobowiązany jest do powiadomienia poszczególnych samorządów m.in. o szacowanej wysokości ich subwencji w terminie do 15 października roku poprzedzającego rok budżetowy. Niestety bardzo często sumy podawane w październiku znacznie się różnią od tych wyliczonych po uchwaleniu ustawy budżetowej. Wpływ na to mają w szczególności faktyczne liczby uczniów, a przede wszystkim uczniów niepełnosprawnych. Dlatego samorządy, zwłaszcza dużych miast, planują budżet na podstawie faktycznych wydatków poniesionych w danym roku, danych statystycznych, a nie danych z resortu finansów.

Subwencja oświatowa naliczana jest dla każdej jednostki samorządu terytorialnego w oparciu o skomplikowany algorytm. Można go znaleźć w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej w sprawie podziału części oświatowej subwencji ogólnej, wydawanym co roku w grudniu na rok następny. Algorytm ten uwzględnia zarówno liczbę nauczycieli, jak i uczniów. Co ważne, uwzględnia też liczbę uczniów z konkretnymi rodzajami niepełnosprawności. W rozporządzeniu są dla nich określone tzw. wagi, czyli mnożniki. Po znalezieniu odpowiedniego rodzaju niepełnosprawności i jego wagi należy przemnożyć nią tzw. stawkę bazową - dzięki temu wiadomo, ile dodatkowych środków rocznie otrzymuje dana jednostka samorządu na konkretne orzeczenie konkretnego ucznia.

Stawka bazowa jest prawie taka sama w całej Polsce, ulega niewielkim korektom w ciągu roku. Wahania między gminami wynikają z wielkości miejscowości - małe gminy mają trochę więcej, większe - trochę mniej.

Bez względu na wysokość wyliczonej subwencji w każdym przypadku minister finansów, zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, przekazuje samorządom subwencję oświatową w dwunastu ratach miesięcznych. Zawsze rata za marzec wynosi 2/13, a pozostałe po 1/13 ogólnej kwoty subwencji na zadania oświatowe - w terminie do 25. dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty wynagrodzeń. W przypadku nieterminowego przekazania subwencji samorządom terytorialnym przysługują - licząc od dnia następnego po upływie obowiązującego terminu - odsetki w wysokości ustalonej jak dla zaległości podatkowych.

Dofinansowanie ze środków pochodzących z subwencji oświatowej przeznaczone jest przede wszystkim dla szkół publicznych prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. Poza tymi placówkami ubiegać się o nie mogą także szkoły publiczne, które nie są prowadzone przez samorząd, jak i niepubliczne, a także kształcące dorosłych.

Szkoła niepubliczna może otrzymać dofinansowanie z budżetu gminy, pod warunkiem że najpóźniej do końca września poinformuje samorząd o planowanej liczbie uczniów. O dotacje mogą się ubiegać również placówki publiczne prowadzone przez inne niż jednostki samorządu terytorialnego osoby prawne oraz przez osoby fizyczne. Te również muszą poinformować o planowanej liczbie uczniów w roku, w którym dotacja ma być udzielona. Nie są jednak związane terminem na złożenie wniosku.

Ustawa o systemie oświaty określa zasady obliczania wysokości dotacji dla poszczególnej szkoły. Zarówno dla placówek publicznych, jak i dla niepublicznych dotacji udziela się w przeliczeniu na jednego ucznia. Inaczej oblicza się jednak jej wysokość. Podstawą obliczania dotacji dla szkoły publicznej podstawowej lub gimnazjalnej są wydatki bieżące przewidziane na jednego ucznia i rodzaj szkoły prowadzonej przez gminę. Z kolei dla szkoły niepublicznej o uprawnieniach szkoły publicznej, w której realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, podstawą obliczania dotacji jest kwota z części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadająca na jednego ucznia i rodzaj szkoły. Kwota wydatków bieżących ponoszonych przez gminę na jednego ucznia jest również podstawą obliczania dotacji dla szkoły niepublicznej, w której uczą się osoby dorosłe.

Zawsze z subwencji oświatowej zapisanej na dany rok w ustawie budżetowej wyłącza się tzw. rezerwę. Do końca tego roku wynosi ona 0,6 proc. subwencji. Od 1 stycznia 2012 roku zostanie ona jednak zmniejszona do 0,25 proc. Środki z tej rezerwy mogą być przeznaczone np. na wsparcie jednostek samorządu terytorialnego w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń losowych, jak np. ostatnie zniszczenie wybuchem gazu szkoły w Kazimierzu w województwie lubelskim.

W każdym przypadku rezerwą części oświatowej subwencji ogólnej dysponuje minister finansów publicznych po zasięgnięciu opinii ministra edukacji oraz reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego. Podział tych środków następuje nie później niż do 30 listopada każdego roku. Środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej przekazuje jednostkom samorządu terytorialnego minister finansów publicznych.

Projektowane stawki roczne subwencji oświatowej wyniosą:

● zwykły uczeń - 4717 zł rocznie,

● uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim, niedostosowany społecznie, z zaburzeniami zachowania, z zagrożeniem uzależnienia, z zagrożeniem niedostosowania społecznego, z chorobą przewlekłą - 6604 zł rocznie dodatkowych środków,

● uczeń niewidomy i słabowidzący, niepełnosprawny ruchowo, z zaburzeniami psychicznymi - 13 679 zł rocznie dodatkowych środków,

● uczeń niesłyszący i słabosłyszący, z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - 16 981 zł rocznie dodatkowych środków,

● uczeń z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim realizujący obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poprzez uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, a także uczeń z niepełnosprawnością sprzężoną oraz autyzmem - 44 812 zł rocznie dodatkowych środków.

Przyszłoroczna subwencja oświatowa ma być wyższa od tegorocznej o 4,8 proc. i wyniesie 38,7 mld zł. Tak wynika z projektu budżetu państwa na 2012 r. Zwiększenie subwencji związane jest m.in. z zapowiedzianą przez rząd 3,8-proc. podwyżką wynagrodzeń nauczycieli od 1 września 2012 r.

Jeśli samorząd otrzyma za wysoką subwencję oświatową, np. w wyniku nierzetelnie sporządzonej sprawozdawczości, musi ją zwrócić do budżetu państwa. Minister finansów zwykle zmniejsza kwotę należnej części oświatowej. Kwoty nienależne w danym roku budżetowym zasilają rezerwę subwencji oświatowej, a za lata poprzednie - budżet państwa. O dokonanym zmniejszeniu jednostce samorządu terytorialnego subwencji ogólnej minister finansów ma obowiązek powiadomić właściwą regionalną izbę obrachunkową. Decyzja o zwrocie nienależnie otrzymanej subwencji nie może nastąpić po upływie pięciu lat od końca roku budżetowego, w którym sporządzono sprawozdania służące naliczeniu tej subwencji. Z drugiej strony samorządom nie przysługuje zwiększenie subwencji, jeżeli w wyniku nierzetelnych sprawozdań statystycznych została ona zaniżona.

Łukasz Mazurek

dgp@infor.pl

Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Ustawa z 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2010 r. nr 80, poz. 526 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 16 grudnia 2010 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2011 (Dz.U. nr 249, poz. 1659).