Maksymalna wysokość diety jest limitowana

Z tytułu sprawowania mandatu ustawodawca przyznał radnym prawo do pobierania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę (sejmik). Dieta nie przysługuje jednak tym radnym, którzy pełnią odpłatnie funkcję członka zarządu w powiecie bądź w województwie, w którym uzyskali mandat.

Celem diety jest zrekompensowanie radnemu kosztów poniesionych w związku z pełnieniem funkcji oraz ewentualnie utraconych dochodów, jakie mógłby uzyskać np. z wykonywanej pracy zawodowej bądź prowadzonej działalności gospodarczej, gdyby nie wykonywał mandatu (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2009 r., IV SA/Gl 373/09, LEX nr 556688).

Uprawnienie do powyższych świadczeń wynika z art. 25 ust. 4 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), art. 21 ust. 4 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) oraz art. 24 ust. 3 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).

Zasady wypłacania diet i zwrotu kosztów podróży służbowych ustala rada (sejmik) w drodze uchwały. W pojęciu "zasady" mieści się zarówno tryb rozliczeń diet i kosztów podróży, jak i sposób określenia ich wysokości (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody warmińsko-mazurskiego, PN.0911-245/10, LexPolonica nr 2460655).

Wysokość miesięcznej diety radnego nie może przekroczyć półtorakrotności kwoty bazowej określonej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe. Ustala się ją na podstawie przepisów ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1255 z późn. zm.).

Kwota bazowa dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w 2011 roku wynosi 1766,46 zł. Półtorakrotność kwoty bazowej obowiązującej od 1 stycznia 2011 r. wynosi zatem 2649,69 zł (por. rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody opolskiego z 15 lutego 2011 r., NK.III.4131.1.19. 2011.IM, LexPolonica nr 2515062). Rada Ministrów w drodze rozporządzeń określiła maksymalną wysokość diety przysługującej radnemu w ciągu miesiąca, uwzględniając liczbę mieszkańców gminy (powiatu) oraz pełnione przez niego funkcje.

Radnemu gminy przysługują w ciągu miesiąca diety w wysokości do 100 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach powyżej 100 tys. mieszkańców, 75 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach od 15 tys. do 100 tys. mieszkańców oraz 50 proc. maksymalnej wysokości diety w gminach poniżej 15 tys. mieszkańców.

W powiatach limity te wynoszą odpowiednio 100 proc. w powiatach powyżej 120 tys. mieszkańców, 85 proc. w powiatach od 60 tys. do 120 tys. mieszkańców i 70 proc. w powiatach poniżej 60 tys. mieszkańców. Co do radnych sejmiku województwa nie wprowadzono zróżnicowania wysokości diety w zależności od liczby jego mieszkańców.

Rozwiązanie powyższe zaskarżyła do Trybunału Konstytucyjnego jedna z mniejszych gmin, uznając, że kryteria, jakimi posłużył się ustawodawca, są niesprawiedliwe i dyskryminujące. Zdaniem skarżącej gminy nie ma różnicy w odpowiedzialności publicznoprawnej radnego z małej i z dużej gminy. Nie różni się także sposób wykonywania przez niego ustawowych zadań publicznych. Z tym poglądem nie zgodził się trybunał. W wyroku z 15 kwietnia 2002 r. (K.23/2001, OTK ZU 2002/2A/19) stwierdził, że liczba osób zamieszkująca daną gminę ma istotny wpływ na skalę zadań realizowanych na określonym terytorium. Wskazane różnice ilościowe powiązane są często ze zróżnicowaną skalą zadań. Mogą one więc uzasadniać różnicowanie w poziomie wynagrodzeń i diet w poszczególnych gminach.

Uzależniając wysokość diet od pełnionych funkcji, nie uwzględnia się sytuacji osobistej i zawodowej poszczególnych radnych. Nie ma natomiast przeszkód prawnych do różnicowania ich wysokości w zależności od wkładu pracy wnoszonego przez radnego w pracę tego organu, którego jest członkiem.

W praktyce różnicuje się przede wszystkim wysokość diet przysługujących radnym pełniącym funkcje przewodniczącego i wiceprzewodniczącego rady (sejmiku), przewodniczącego i wiceprzewodniczącego komisji. Rada (sejmik) nie może przyznać radnym w uchwale uprawnienia do pobierania dodatkowych świadczeń, np. nagród pieniężnych za wkład pracy i osiągnięcia w działalności rady bądź sejmiku (wyrok NSA z 21 października 1999 r., II SA/Wr 971/98, OwSS 2000/2/47). Rada gminy nie może w uchwale przyznać diety innemu podmiotowi niż radny. Jedynym wyjątkiem jest możliwość jej przyznania przewodniczącym organu wykonawczego jednostki pomocniczej w gminie, np. sołtysowi. W sytuacji gdy jest on jednocześnie radnym przysługują mu dwie niezależne diety (wyrok WSA w Gliwicach z 3 listopada 2008 r., IV SA/Gl 197/2008, LexPolonica nr 2080211).

Dieta oraz koszty podróży służbowych mogą być ustalane i wypłacane w formie ryczałtu. W uchwale siedmiu sędziów z 19 czerwca 2000 r. (OPS 10/00, ONSA 2001/1/6) NSA stwierdził, że forma ryczałtu nie jest sprzeczna z ustawą, jest to bowiem również zwrot wydatków, dokonany tylko w inny sposób.

Niezasadne jest natomiast podejmowanie uchwał przyznających radnym uprawnienia do uzyskiwania zwrotu kosztów podróży służbowych w innej wysokości niż wynikająca z faktycznie poniesionych wydatków (wyrok NSA z 5 lipca 1999 r., I SA/Łd 479/99, OwSS 1999/3/97). Zwrot kosztów podróży służbowych powinien być dokonywany w wysokości kosztów rzeczywiście poniesionych.

Spór pomiędzy radnym a organem gminy dotyczący przysługiwania radnemu diety nie jest sprawą z zakresu administracji publicznej. Dlatego nie przysługuje mu skarga do sądu administracyjnego (por. np. postanowienia WSA w: Lublinie z 12 lipca 2005 r., III SAB/Lu 8/2005, ONSAiWSA 2007/2/38 oraz Olsztynie z 9 grudnia 2009 r., II SAB/Ol 61/2009, LexPolonica nr 2319290).

Na podstawie art. 25 ust. 4 i 6 - 8 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) uchwala, co następuje:

1. Radnemu w czasie sprawowania mandatu przysługuje dieta miesięczna na zasadach określonych w uchwale.

2. Podstawę do ustalenia stałej wysokości diet, przysługujących radnym łącznie w ciągu miesiąca, stanowi 75 proc. półtorakrotności kwoty bazowej określanej w ustawie budżetowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe na podstawie przepisów ustawy z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 110, poz. 1255 z późn. zm.).

1. Dieta przysługuje radnemu za udział w sesjach rady i posiedzeniu komisji.

2. Wysokość diety uzależniona jest od pełnionej funkcji.

3. Diety w wysokości stałej są wypłacane w każdym miesiącu i wynoszą dla:

a) przewodniczącego rady - 80 proc. podstawy,

b) wiceprzewodniczącego rady - 45 proc. podstawy,

c) przewodniczącego komisji rady - 30 proc. podstawy,

d) radnego niepełniącego funkcji - 13,2 proc. podstawy.

4. Jeżeli radny pełni kilka funkcji, przysługuje mu jedna dieta w wyższej wysokości z pełnienia tej funkcji.

1. Dieta przysługująca radnemu jest płatna do dnia 10. każdego miesiąca za miesiąc poprzedni.

2. Podstawę wypłaty diety z tytułu uczestnictwa w sesji rady miasta oraz w posiedzeniu komisji rady stanowi potwierdzenie obecności w sesji rady oraz na posiedzeniu komisji.

1. Podstawą do wypłacenia radnemu diety z tytułu uczestnictwa w sesji rady oraz w posiedzeniu komisji rady jest potwierdzenie jego obecności w formie własnoręcznego podpisu na liście obecności.

2. Diety przysługujące radnym zaokrągla się do pełnego złotego.

1. W przypadku nieobecności radnego na posiedzeniu rady lub komisji przysługująca jemu dieta ulega zmniejszeniu każdorazowo o 10 proc. za nieusprawiedliwioną nieobecność na sesji i każdorazowo 5 proc. za nieusprawiedliwioną nieobecność na posiedzeniu komisji.

2. W przypadku nieobecności radnego na wszystkich posiedzeniach rady oraz komisji w ciągu miesiąca dieta za dany miesiąc nie przysługuje.

3. Potrąceń za nieobecność, o których mowa w ust. 1, nie dokonuje się w przypadku, gdy radny złoży oświadczenie w formie pisemnej, że:

- wykonywał w tym samym czasie na podstawie delegacji przewodniczącego rady pracę na rzecz rady lub uczestniczył w posiedzeniu innej komisji, której jest członkiem,

- nie został skutecznie powiadomiony o terminie sesji rady lub posiedzenia komisji.

Uchwała wchodzi w życie z dniem jej podjęcia.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Rozporządzenie rady ministrów z 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy (Dz.U. nr 61, poz. 710).

Rozporządzenie rady ministrów z 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu powiatu (Dz.U. nr 61, poz. 709).