Nowelizacja ustawy o funduszu sołeckim nie jest potrzebna

Po dwóch latach można poczynić pierwsze spostrzeżenia dotyczące wprowadzonych w 2009 r. funduszy sołeckich. Na podstawie ustawy o funduszu sołeckim mieszkańcy sołectw uzyskali możliwość wiążącego decydowania o części wydatków budżetu gminy. Rozwiązanie to stanowi podstawę zarówno idei funduszu sołeckiego, jak i jego popularności wśród mieszkańców, bowiem istniejący model funduszu sołeckiego gwarantuje prawną ochronę swobody dysponowania środkami przez mieszkańców.

Przedsięwzięcia realizowane z funduszu sołeckiego muszą spełniać trzy warunki: być zgodne z zadaniami własnymi gminy, jej strategią oraz podnosić jakość życia mieszkańców. O wyodrębnieniu funduszu sołeckiego decyduje rokrocznie rada gminy w drodze uchwały. Decyzję o wydatkowaniu środków podejmują mieszkańcy na zebraniu wiejskim. Rola władz gminy sprowadza się więc do kontroli formalnej wniosku mieszkańców.

Problemy związane z funkcjonowaniem ustawy formułowane są przez zaangażowanych w wypełnianie jej zapisów urzędników gmin czy mieszkańców. Często podnoszonym przez mieszkańców problemem jest formalizm funduszu sołeckiego. Przygotowanie wniosku, uchwalenie go i przekazanie do wójta, burmistrza bądź prezydenta miasta musi spełniać określone wymogi proceduralne. Dotychczas w wielu sołectwach np. zebrania wiejskie zwoływane były i prowadzone w oparciu o zwyczaj, nie zaś o prawo lokalne - statuty sołectw. W efekcie w dokumentacji zdarzały się braki protokołów, list obecności czy wręcz podjętych uchwał. Znajomość prawa lokalnego w przypadku funduszu sołeckiego wydaje się jednym z warunków powodzenia całego procesu jego wdrażania. Mieszkańcy angażując się w pracę na rzecz społeczności lokalnej mają okazję lepiej poznać budżet gminy oraz co najważniejsze - spotykają się i dyskutują na temat możliwych wydatków. Ta kwestia wzbudza emocje tak wśród samorządowców, jak i sołtysów czy mieszkańców sołectw. Obowiązująca ustawa o funduszu sołeckim nie daje możliwości zmiany zaplanowanych z funduszu sołeckiego przedsięwzięć, dlatego też mieszkańcy powinni swoje pomysły dobrze przedyskutować.

Po blisko dwóch latach funkcjonowania ustawy w Senacie podjęte zostały prace nad nowelizacją. Część rozwiązań budzi niepokój, ponieważ można zidentyfikować problemy, które stworzą one w praktyce ich stosowania. Proponowane zapisy nowelizacji przede wszystkim dotyczą możliwości wprowadzania zmian do funduszu sołeckiego, jednak nie uwzględniają perspektywy konieczności każdorazowej zmiany uchwały budżetowej przy zmianie wydatków choćby jednego z kilkunastu sołectw. Projekt nie określa również ani terminu, ani trybu wprowadzania takich zmian. Podjęta w nowelizacji kwestia zmian w ustawach o zbiórkach publicznych, w opinii Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych budzi poważne wątpliwości. W ocenie rady propozycja ta nie rozwiązuje problemu współfinansowania przez sołectwo zadań realizowanych w ramach funduszu. Kolejnym problemem - podniesionym przez Ministerstwo Finansów - wydaje się nałożenie nowych obowiązków na Ośrodki Doradztwa Rolniczego. Dyrektorzy ODR-ów nie mają doświadczenia, kadr i środków do realizacji nowych zadań. Wnioskodawca wycofał się już z zapisów, wobec których Ministerstwo Finansów formułowało zarzut sprzeczności z konstytucją (zapis o domniemaniu wyodrębnienia funduszu sołeckiego w gminie), jednak przygotowane zmiany i uzupełnienia przepisów ustawy o funduszu sołeckim nadal budzą kontrowersje.

Fundusz sołecki zmienił sposób wydatkowania pieniędzy publicznych w sołectwach i zmusił mieszkańców do większego zastanowienia, co samo w sobie stanowi nieocenioną wartość edukacyjną w sferze funkcjonowania samorządu terytorialnego. Powstaje pytanie, czy dwa lata po wprowadzeniu ustawy, w sytuacji braku oceny skutków regulacji i przy licznych wątpliwościach tak mieszkańców, jak i administracji publicznej, warto zmieniać mechanizm, o którym pełnej wiedzy nie nabyli jeszcze aktorzy procesu?

@RY1@i02/2011/124/i02.2011.124.207.002b.001.jpg@RY2@

Szymon Osowski, prezes Stowarzyszenia Liderów Lokalnych Grup Obywatelskich

ŁS