Nie tylko radny gminy, lecz także powiatu i województwa nie zostanie już ławnikiem

Tegoroczny nabór na ławników odbędzie się na podstawie znowelizowanych przepisów ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Nowe regulacje zaczną obowiązywać już od 14 czerwca. Wybory ławników stanowią realizację konstytucyjnej zasady sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez obywateli. Osoby wybrane przez organy stanowiące gmin orzekają zarówno w procesach karnych, rodzinnych, jak i pracowniczych. W założeniu swoją wiedzą i doświadczeniem pomagają sędziom zawodowym w wydawaniu właściwych orzeczeń.

Kandydatów na ławników można zgłaszać tylko do końca tego miesiąca. Ich wybór na nową czteroletnią kadencję organy stanowiące w gminach muszą przeprowadzić do końca października. Zgodnie z nowymi przepisami ławnikiem nie zostanie nie tylko radny gminy, ale także samorządowiec zasiadający w radzie powiatu czy sejmiku województwa. Dodatkowo nowelizacja wprowadziła możliwość zgłoszenia na ławnika osoby, która prowadzi działalność gospodarczą w miejscu kandydowania (patrz ramka). Rozszerzono także liczbę osób, która może zgłosić kandydata na ławnika. Dotychczas było to 25 osób. Po zmianach do skutecznego zgłoszenia kandydata na ławnika niezbędne będzie 50 osób. Równocześnie kandydat na ławnika będzie musiał złożyć oświadczenie o tym, że nie był albo nie jest pozbawiony władzy rodzicielskiej nad dziećmi ani że nie miał w przeszłości lub nie ma ograniczonej lub zawieszonej władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z nowymi przepisami kandydatów na ławników będą mogły zgłaszać radom gmin prezesi właściwych sądów, stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, zarejestrowane na podstawie przepisów prawa, z wyłączeniem partii politycznych. Uprawnienie to będzie również miało co najmniej pięćdziesięciu obywateli mających czynne prawo wyborcze, zamieszkujących stale na terenie gminy dokonującej wyboru.

Do zgłoszenia będzie wykorzystywana specjalna karta, której wzór określi w drodze rozporządzenia minister sprawiedliwości (obecnie projekt jest w uzgodnieniach międzyresortowych). Do zgłoszenia kandydata trzeba będzie dołączyć:

● informację z Krajowego Rejestru Karnego dotyczącą zgłaszanej osoby,

● oświadczenie kandydata, że nie jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe,

● oświadczenie kandydata, że nie jest lub nie był pozbawiony władzy rodzicielskiej, a także że władza rodzicielska nie została mu ograniczona ani zawieszona,

● zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia, wystawione przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w rozumieniu przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stwierdzające brak przeciwwskazań do wykonywania funkcji ławnika,

● dwa zdjęcia zgodne z wymogami stosowanymi przy składaniu wniosku o wydanie dowodu osobistego.

Dodatkowo do zgłoszenia kandydata na ławnika popieranego przez stowarzyszenie, inną organizację społeczną lub zawodową, trzeba będzie przedstawić aktualny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego albo odpis lub zaświadczenie potwierdzające wpis do innego właściwego rejestru lub ewidencji dotyczące zgłaszającej organizacji. Z kolei grupa obywateli wskazująca kandydata na ławnika będzie musiała przedstawić listę zawierającą imię (imiona), nazwisko, numer ewidencyjny PESEL, miejsce stałego zamieszkania i własnoręczny podpis każdej z osób zgłaszających kandydata. Przedstawicielem grupy będzie zaś osoba, której nazwisko zostało umieszczone jako pierwsze na liście dołączonej do zgłoszenia.

Nowe przepisy określają również wymogi dotyczące ważności składanych dokumentów. Zgodnie z nimi wszelkie informacje, oświadczenia i zaświadczenia powinny być opatrzone datą nie wcześniejszą niż trzydzieści dni przed dniem zgłoszenia, a odpisy z właściwych rejestrów nie powinny być starsze niż trzy miesiące. Należy również pamiętać, że koszty związane z wydaniem informacji z Krajowego Rejestru Karnego oraz opłaty za badanie lekarskie i za wystawienie zaświadczenia lekarskiego ponosi kandydat na ławnika. Z kolei podmiot zgłaszający kandydata na ławnika musi pokryć opłaty wiążące się z uzyskaniem odpisu z właściwego rejestru lub ewidencji.

Po wypłynięciu wszystkich wymaganych ustawą dokumentów rady gmin zasięgają informacji o kandydatach na ławników od komendanta wojewódzkiego (stołecznego) policji. Szefowie policji przygotowują wskazane informacje tak jak w przypadku postępowania z kandydatem do objęcia stanowiska sędziowskiego. Oznacza to, że sporządza się je na podstawie danych zawartych w policyjnych systemach informatycznych. Przedstawiając informację radzie gminy komendant wojewódzki (stołeczny) policji jest równocześnie zobowiązany do przekazania wszystkich zebranych materiałów, służących do sporządzenia informacji.

Zgłoszenia kandydatów, które wpłynęły do rady gminy po upływie terminu, a także te, które nie spełniają wymagań formalnych, nie będą rozpatrywane. Niedopuszczalne jest także przywrócenie terminu do zgłoszenia kandydatów. Samo zaś pozostawienie zgłoszenia bez dalszego biegu rada gminy stwierdzi w drodze uchwały.

Wybory ławników muszą zostać przeprowadzone do końca października. Przed przystąpieniem do tego zadania rada gminy musi powołać specjalny zespół, który przedstawia na sesji organu stanowiącego swoją opinię o zgłoszonych kandydatach, w szczególności w zakresie spełnienia przez nich wymogów określonych w ustawie.

W wyroku z 29 września 2009 r. Naczelny Sądu Administracyjny (II OSK 1067/2009 LexPolonica nr 2272713) podkreślił, że prawo o ustroju sądów powszechnych wyraźnie stanowi, iż kompetencją i zarazem obowiązkiem zespołu jest przedstawienie na sesji rady gminy opinii o zgłoszonych kandydatach. Oznacza to, że wszystkie kandydatury na ławników, które zostały zgłoszone radzie gminy, powinny być przedstawione na sesji temu organowi, z tym że zespół opiniodawczy powinien wskazać w swojej opinii, które zgłoszenia kandydatów nie spełniają wymogów formalnych i z jakich względów oraz którzy kandydaci i z jakich powodów - w ocenie zespołu - nie spełniają materialnoprawnych przesłanek niezbędnych do wyboru na stanowisko ławnika. Po zapoznaniu się z opiniami dotyczącymi wszystkich kandydatów radni podejmują decyzję, którzy z kandydatów zostaną wybrani na ławników. Oznacza to, że przewodniczący rady nie ma specjalnych uprawnień do samodzielnego decydowania, spośród jakich osób nastąpi wybór ławników. Dlatego też w sytuacji, gdy kandydaci spełniają inne obiektywne wymogi wskazane w przepisach, a dotyczące np. wieku czy też miejsca zamieszkania, kwestia nieskazitelnego charakteru, ze względu na to, że ma charakter niedookreślony, powinna być pozostawiona swobodnej ocenie każdego z radnych, niezależnie od oceny, jaką wystawił zespół opiniujący (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 4 września 2007 r. II SA/Go 472/2007, LexPolonica nr 2227873).

Rada o wyborze określonej osoby na stanowisko ławnika decyduje w formie uchwały podejmowanej zwykłą większością głosów. Szczególną uwagę na to zwrócił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 listopada 2008 r. (II OSK 1262/2008, LexPolonica nr 197889), badając ważność wyboru ławników. W uzasadnieniu NSA wskazał, że prawo wewnętrzne obowiązujące w danej gminie (w tym przypadku regulamin głosowania - red.) nie może być sprzeczne ani też wyłączać stosowania przepisów ustawy, w szczególności art. 14 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm). Zdaniem sądu, skoro wszelkiego rodzaju rozstrzygnięcia (akty woli) podejmowane przez radę gminy mają formę uchwały, to muszą one zapadać w trybie i na zasadach określonych w art. 14 ustawy, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim przepisem wprowadzającym modyfikację do podstawowego trybu podejmowania uchwał przez rady gmin jest art. 160 par. 1 prawa o ustroju sądów powszechnych nakazujący wybór ławników w głosowaniu tajnym. Innych zatem odstępstw przy podejmowaniu uchwały o wyborze ławników być nie może.

Listę wybranych ławników gminy przesyłają prezesom właściwych sądów najpóźniej do końca października, wskazując ławników do orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy.

● ma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

● jest nieskazitelnego charakteru,

● ukończył 30 lat,

● jest zatrudniony, prowadzi działalność gospodarczą lub zamieszkuje w miejscu kandydowania co najmniej od roku,

● nie przekroczył 70 lat,

● jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków ławnika,

● ma co najmniej wykształcenie średnie.

● osób zatrudnionych w sądach powszechnych i innych sądach oraz w prokuraturze,

● osób wchodzących w skład organów, od których orzeczenia można żądać skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego,

● funkcjonariusza policji oraz osoby zajmującej stanowisko związane ze ściganiem przestępstw i wykroczeń,

● adwokata i aplikanta adwokackiego,

● radcy prawnego i aplikanta radcowskiego,

● duchownego,

● żołnierza w czynnej służbie wojskowej,

● funkcjonariusza Służby Więziennej,

● radnego rady gminy, powiatu i województwa.

Hanna Wesołowska

dgp@infor.pl

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 109, poz. 627).

Ustawa z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.).