Zasady handlu na targowiskach ustala organ stanowiący gminy

Tworzenie i organizacja targowisk jest zadaniem własnym gminy. Ona też decyduje o wysokości opłat targowych, które mogą być różnicowane ze względu na miejsce sprzedaży lub rodzaj oferowanych towarów. W gestii rady gminy jest również ustalanie zasad korzystania z jej targowisk w formie regulaminów oraz ustalenia opłat za korzystanie ze znajdujących się tam urządzeń.

Ustalenie lokalizacji targowiska przez organ stanowiący gminy przewidywał obowiązujący niegdyś dekret z 2 sierpnia 1951 r. o targach i targowiskach. Został on jednak uchylony w 1999 r.

Wskazanie miejsca, w którym ma być położone targowisko, jest teraz traktowane jako ustalenie warunków zabudowy. Kompetencje w zakresie ustalania warunków zabudowy ma więc na podstawie przepisu art. 60 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r. nr 80, poz. 717 z późn. zm.) wójt (burmistrz, prezydent miasta). Wybór miejsca lokalizacji targowiska następuje w formie decyzji administracyjnej wydanej przez organ wykonawczy gminy, nie zaś w drodze uchwały rady gminy mającej cechy przepisów prawnych powszechnie obowiązujących. Na podstawie przepisu art. 7 ust. 1 pkt 11 ustawy o samorządzie gminnym rada gminy może jedynie uchwalić regulamin targowiska, który może dotyczyć jedynie istniejącego już obiektu.

Zgodnie z ustawą z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (zwaną dalej ustawą) targowiskami są wszelkie miejsca, w których jest prowadzony handel, oprócz sprzedaży dokonywanej w budynkach lub częściach budynków. Mogą być one jednak organizowane pod dachem oraz w halach używanych do targów, aukcji i wystaw. Definicja targowiska nie obejmuje innych rodzajów budynków lub ich części, w których też może być prowadzony handel (np. lokali użytkowych w budynkach mieszkalnych).

Powstanie targowiska w gminie wiąże się z koniecznością przyjęcia regulacji prawnych, które umożliwią poprawne korzystanie z obiektu przez sprzedających i kupujących oraz jednocześnie umożliwią jednostce samorządu prawidłowe zarządzanie obiektem. Rada gminy powinna przede wszystkim określić w drodze uchwały zasady ustalania i poboru opłaty targowej. Zgodnie z art. 19 ust. 1 lit. a ustawy maksymalna stawka opłaty targowej nie może przekroczyć 699,27 zł dziennie. Opłatę targową pobiera się od osób sprzedających towary i świadczących usługi na targowiskach. Mogą być nią obciążone osoby fizyczne, osoby prawne, a także jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej. Obecnie z opłaty targowej zwolnione są osoby, które są podatnikami podatku od nieruchomości w związku z przedmiotami opodatkowania położonymi na targowiskach (art. 16 ustawy). Jeżeli zatem budynek, w którym prowadzona jest sprzedaż, jest przykładowo halą targową i osoby dokonujące w nim sprzedaży nie są jednocześnie podatnikami podatku od nieruchomości od tego budynku, to podlegają opłacie targowej od dokonywanej w tym budynku sprzedaży.

Należy podkreślić, że zdarzeniem prawnym, z którym wiąże się obowiązek uiszczenia opłaty targowej, jest dokonywanie sprzedaży a przynajmniej wyjście z ofertą sprzedaży, polegającą na wystawieniu towaru z oznaczeniem jego ceny. Nie mogą stanowić podstawy do ustalania przez radę gminy należności z tytułu rezerwacji miejsc na targowiskach.

Gmina może ustalać stawki opłaty targowej w różnej wysokości dla różnych targowisk w obrębie gminy. Jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny (SA/Po 73/93, LexPolonica nr 300223), mieści się to w granicach ustawowego upoważnienia dla rady gminy zawartego w art. 19 pkt 1 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Ustawa pozwala więc radzie gminy na różnicowanie stawek opłaty targowej m.in. w zależności od położenia targowiska albo rodzaju sprzedawanych towarów.

Opłatę targową pobiera się niezależnie od tego, czy sprzedaż odbywa się na targowisku miejskim prowadzonym przez gminę, inną jednostkę zarządzającą targowiskiem czy też na targowisku prowadzonym na terenie prywatnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 1995 r. (SA/Wr 2452/94, LexPolonica nr 314197). Władze gmin muszą jednak pamiętać, że zachowanie polegające na podjęciu przez radę gminy uchwały różnicującej wysokość opłaty targowej, niższej na targowisku prowadzonym przez gminę i wyższej na innych targowiskach, eliminującej z rynku konkurentów gminy jest praktyką monopolistyczną. Oznacza to, że prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może nałożyć na dopuszczającą się jej gminę karę pieniężną.

Dla oceny zgodności z prawem uchwały dotyczącej opłaty targowej nie ma znaczenia kwestia kalkulacji wyznaczonej opłaty targowej oraz niedokonanie inwestycji na targowisku. Obowiązujące przepisy nie przewidują bowiem spełnienia wymogu wykazywania w uchwale, że ustalona opłata targowa wynika z konkretnego wyliczenia ani też nie uzależniają bezpośrednio wysokości tej opłaty od wykonania określonych inwestycji na targowisku.

Wysokość opłaty targowej nie może też zwielokrotniać stawek tej opłaty w celu wymuszania przestrzegania przez sprzedawców porządku na targowisku, gdyż obowiązek uiszczenia tej opłaty ustawa łączy wyłącznie z czynnością sprzedaży.

Rada gminy nie może tez wprowadzać opłat targowych w formie abonamentów. Obowiązek uiszczenia opłaty powstaje dopiero w dniu dokonywania sprzedaży. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lipca 2001 r. (SA./Ka 508/01, LexPolonica nr 370013) taka forma pobierania opłat jest niezgodna z ogólną zasadą prawa podatkowego, bo nie można żądać należności podatkowej bez uprzedniego powstania zobowiązania podatkowego.

W uchwale radni mogą również zarządzić pobór tych opłat w drodze inkasa oraz określić inkasentów i wysokość wynagrodzenia za inkaso. Inkaso jest czynnością polegającą na pobraniu opłaty targowej od dokonujących sprzedaży na targowisku i wpłaceniu jej we właściwym terminie na konto gminy. Podstawą obliczania wysokości wynagrodzenia za inkaso podatków na rzecz gminy mogą być jedynie faktycznie pobrane od podatników należności przez inkasenta. W sytuacji gdy uchwała rady gminy dotyczy wynagrodzenia za inkaso, nie można skutecznie powoływać się na ochronę praw nabytych. Z samej istoty wynagrodzenia wynika, że może ono ulegać zmianom, i to nie tylko przez podwyższanie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 1993 r., III SA 214/93, LexPolonica nr 370721).

W przypadku powierzenia poboru opłaty targowej inkasentom (osobom fizycznym), warunkiem obciążenia ich obowiązkiem inkasa jest zawarcie z nimi umowy o pracę, umowy-zlecenia bądź mianowania. Również w razie powierzenia poboru opłaty targowej osobie prawnej, zarządzającej targowiskiem miejskim, niezbędne będzie wyrażenie przez zarządcę zgody na wykonywanie tej czynności.

Rada gminy może także wprowadzić w uchwale inne niż wymienione w ustawie zwolnienia przedmiotowe od opłat lokalnych. Jak orzekł natomiast Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Poznaniu, ustawa o podatkach i opłatach lokalnych nie upoważnia rad gmin do wydawania uchwał w przedmiocie stosowania ulg w opłatach lokalnych (wyrok z 15 listopada 1994 r., sygn. akt SA/Po 1595/94, LexPolonica nr 370720).

Oprócz ustalania opłat targowych i zasad ich pobierania rada gminy jest także organem upoważnionym do uchwalenia regulaminu określającego zasady korzystania z targowiska gminnego oraz sposób ustalenia opłat za korzystanie z urządzeń targowiska. Może też wskazać miejsca prowadzenia handlu obwoźnego. Regulamin targowiska powinien organizować handel, głównie poprzez wprowadzanie wielu nakazów i zakazów dla sprzedających i kupujących. Rada gminy nie ma jednak kompetencji do uchwalania zapisów dotyczących odpowiedzialności karnej administracyjnej.

Podstawą do uchwalenia regulaminu jest między innymi art. 40 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym, który stanowi, że organy gminy mogą wydawać akty prawa miejscowego w zakresie zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Należy do nich niewątpliwie także targowisko gminne.

Zarządzanie targowiskiem jest zadaniem wójta, burmistrza (prezydenta miasta). Może on jednak przekazać zarząd takim obiektem gminnej jednostce organizacyjnej albo zewnętrznej firmie. W drugim przypadku musi być ona wybrana w trybie przetargowym.

Regulamin targowiska powinien składać się przede wszystkim z wielu nakazów i zakazów, do jakich powinni stosować się kupujący i sprzedający. W myśl art. 40 ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym gminne przepisy porządkowe mogą być wydawane wyłącznie w zakresie nieuregulowanym w odrębnych ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących. Istniejące przepisy ustawowe chroniące porządek, spokój i bezpieczeństwo publiczne wykluczają potrzebę tworzenia w nich dodatkowych porządkowych przepisów gminnych przy okazji reglamentowania handlu (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 18 lipca 2006 r., sygn. akt III SA/Wr 164/2006, Lex Polonica nr 2214038). Rada gminy nie ma więc kompetencji do uchwalania w regulaminie targowiska zapisów dotyczących odpowiedzialności karnej administracyjnej. Te mogą być przyjęte tylko wówczas, gdy wynikają wprost z przepisów prawa materialnego.

W regulaminie targowiska powinny zaś znaleźć się postanowienia dotyczące obowiązków związanych z zapewnieniem czystości w czasie i po zakończeniu sprzedaży, ograniczenia odnośnie do umiejscowienia (np. tylko w miejscach wyznaczonych), form sprzedaży (np. w drodze publicznych losowań) i sposobu jej prowadzenia (np. tak, aby nie przesłaniały widoku sąsiednich obiektów, z których prowadzona jest sprzedaż). Regulamin powinien również wskazywać miejsce, gdzie są przyjmowane skargi i wnioski związane z prowadzeniem targowiska.

Regulamin powinien się znajdować w miejscu ogólnie dostępnym, np. na tablicy ogłoszeń. Ponadto uchwała rady gminy w sprawie zasad i trybu korzystania z targowiska powinna znaleźć się w Biuletynie Informacji Publicznej i wojewódzkim dzienniku urzędowym. Stanowi ono bowiem akt prawa miejscowego.

Od kilku lat wiele wątpliwości budził przepis art. 15 ust. 2 a ustawy określający zakres przedmiotowy opłaty targowej. W konsekwencji Trybunał Konstytucyjny 8 grudnia 2009 r. (sprawa K 7/08) orzekł, że zawarty w nim zapis przewidujący zwolnienie z opłaty targowej od sprzedaży dokonywanej w budynkach lub częściach budynków, z wyjątkiem takich miejsc jak targowiska pod dachem oraz hale używane do targów, aukcji i wystaw, jest niezgodny z konstytucją. Trybunał odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu na okres 18 miesięcy od ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (tj. 19 czerwca 2011 r.). Zwrócił jednocześnie uwagę, że do końca 18-miesięcznego okresu przepis ten obowiązuje i powinien być stosowany przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące targowiska. Wprowadzenie okresu przejściowego ma służyć parlamentowi do określenia nowego brzmienia uchylonego przepisu, ale także stwarza możliwość ewentualnej nowej konstrukcji opłaty targowej.

W sejmowych komisjach finansów publicznych oraz samorządu terytorialnego i polityki regionalnej trwają już prace nad projektem nowelizacji ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Proponowane zmiany mają na celu wykonanie obowiązku dostosowania obowiązujących regulacji do omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nowelizacja ma wprowadzić czytelne regulacje co do zakresu przedmiotowego opłaty targowej. W ustawie pojawi się także przepis wskazujący kryteria, w oparciu o które rady gmin będą mogły różnicować stawki opłaty targowej w uchwałach podejmowanych zgodnie z art. 19 pkt 1 lit a ustawy. Opłacie targowej ma podlegać jedynie sprzedaż w miejscach wyraźnie wskazanych przez organ stanowiący gminy. Rada określa z góry tereny położone na jej obszarze, co oznacza, że w przypadku podjęcia aktywności polegającej na zawieraniu transakcji sprzedaży wiąże się to z obowiązkiem świadczenia opłat na rzecz gminy.

Osoby handlujące na targowiskach będą miały dzięki temu pewność co do konieczności uiszczania opłaty targowej lub braku takiego obowiązku. Pozwoli to także uniknąć kontrowersji, jakie wywołują obecne regulacje pozwalające na pobieranie opłaty co do zasady wszędzie tam, gdzie prowadzi się handel.

Obowiązujący art. 15 ust. 2a ustawy stanowi, że opłacie targowej nie podlega sprzedaż dokonywana w budynkach lub częściach budynków, z wyjątkiem targowisk pod dachem oraz hal używanych do targów, aukcji i wystaw. W myśl projektowanych zmian nie będzie jej podlegała sprzedaż dokonywana w budynkach lub w ich częściach (sklepach, galeriach, centrach handlowych itp.). Taka zmiana odpowiada w pełni istocie opłaty targowej i nie będzie rodzić problemów interpretacyjnych.

Wskutek zmian z ustawy ma zniknąć art. 15 ust. 3 przewidujący, że opłatę targową pobiera się niezależnie od należności przewidzianych w odrębnych przepisach za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko. W istocie analizowane postanowienie odnosi się do opłat przewidzianych w umowach cywilnoprawnych. Taka materia nie musi być więc regulowana w ustawie.

W ustawie pojawi się nowy zapis, który będzie stanowił wprost, że rada gminy może różnicować wysokość stawek opłaty targowej uwzględniając w szczególności: lokalizację targowiska, strefę na targowisku, asortyment towarów i inne (patrz ramka). Wymienienie przykładowych kryteriów pozwoli gminom dopasować stawki opłat targowych do warunków społeczno-gospodarczych występujących na jej obszarze.

Nowością w porównaniu z obecnie obowiązującym stanem prawnym będzie również rozdzielenie opłaty targowej i podatku od nieruchomości. Zabieg ten będzie polegał na uchyleniu art. 16 ustawy, który zwalnia teraz od opłaty targowej osoby i jednostki, które są podatnikami podatku od nieruchomości w związku z przedmiotami opodatkowania położonymi na targowiskach.

Wejście w życie nowych przepisów, co musi nastąpić jeszcze przed 19 czerwca 2011 r., spowoduje, że uchwały rad gmin w zakresie dotyczącym opłaty targowej będą musiały zostać zmienione. Nowela będzie przewidywała termin, który będzie wiązał gminy w tym zakresie.

Rada gminy może wprowadzić opłaty lokalne w wysokości nie większej niż:

● 699,27 zł dziennie - w przypadku opłaty targowej,

● 1,99 zł dziennie - w przypadku opłaty miejscowej w miejscowościach o szczególnych walorach turystycznych,

● 2,84 zł dziennie - w przypadku opłaty miejscowej w miejscowościach mających status obszaru ochrony uzdrowiskowej,

● 3,92 zł dziennie - w przypadku opłaty uzdrowiskowej,

● 110,66 zł rocznie - w przypadku opłaty od posiadania jednego psa.

Zarządzanie targowiskiem w Nowym Targu

W Nowym Targu władze miasta zlecają administrowanie targowiskiem zewnętrznej firmie. Ogłaszany jest konkurs na wyłonienie inkasenta opłaty targowej i administrowanie placem targowym. W pisemnej ofercie uczestnik konkursu ma zadeklarować oferowany wskaźnik procentowy od opłaty targowej oraz miesięczną kwotę brutto za administrowanie i utrzymanie porządku na placu. Obejmuje to sprzątanie i zimowe utrzymanie placu, bieżące remonty urządzeń technicznych, a także zachowanie drożności ciągów komunikacyjnych. W ramach tych pieniędzy administrator musi także pokryć koszty wywozu śmieci zgromadzonych w wyniku prac porządkowych po każdym dniu handlu. W umowie znajduje się także obowiązek zapewnienia opieki weterynaryjnej dla części placu, gdzie handluje się zwierzętami. Rozliczanie opłaty targowej, której wysokość uchwala rada miasta, odbywa się na podstawie wydawanych przez urząd miasta kwitów, które najemcy stoisk otrzymują za pośrednictwem właśnie inkasenta. Urząd wyrywkowo sprawdza, czy handlujący mają kwity będące dowodem uiszczenia opłaty targowej w prawidłowej wysokości w stosunku do zajmowanej przez nich powierzchni placu. Umowa stanowi, że do określonej godziny opłata targowa powinna być już pobrana od wszystkich handlujących.

z 29 grudnia 2010 r.

w sprawie ustalenia wysokości dziennej stawki opłaty targowej

Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) i art. 19 pkt 1 lit. a) i pkt 2 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844) Rada Gminy w Starym Dzikowie uchwala, co następuje:

Par. 1. Ustala się wysokości dziennej stawki opłaty targowej od każdej osoby prowadzącej sprzedaż na targowisku:

1. Za sprzedaż z ręki do 1 mkw zajętej powierzchni targowiska - 10 zł.

2. Za sprzedaż z zajętej powierzchni targowiska powyżej 1 mkw - 15 zł.

3. Za sprzedaż z samochodu - 20 zł.

4. Za sprzedaż żywca - od jednego samochodu - 25 zł.

Par. 2. Opłata targowa pobierana jest przez inkasenta codziennie w gotówce za pokwitowaniem zainkasowanej kwoty.

Par. 3. 1. Na inkasenta opłaty targowej wyznacza się Pana X.

2. Ustala się wynagrodzenie prowizyjne dla inkasenta w wysokości 3,5 proc. od zainkasowanej sumy opłaty targowej.

Par. 4. Wykonanie uchwały powierza się wójtowi gminy.

Par. 5. Traci moc uchwała nr 269/XLVI/2010 Rady Gminy w Starym Dzikowie z 10 listopada 2010 r.

Par. 6. Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego.

Źródło: www.stary-dzikow.bip.info.pl

Katarzyna Sawicka

dgp@infor.pl

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. nr 95, poz. 613 z późn. zm.).