Uchybienia w rachunkowości i przetargach niepokoją NIK

Zadłużenie jednostek samorządu terytorialnego rośnie. Samorządy zaciągają bowiem kredyty i pożyczki na inwestycje, a ich tempo wzrostu dochodów w ostatnich latach mocno wyhamowało. Pewne rezerwy mogą jednak tkwić w niezapłaconych przez podatników podatkach lokalnych.

Problem polega na tym, że część gmin w ogóle nie upomina się o podatki ani tym bardziej nie wszczyna postępowań egzekucyjnych. Odpowiednie procedury stosują natomiast duże miasta. Pokazują więc, jak zabiegać o pieniądze, które zgodnie z przepisami powinny zasilić gminny budżet.

Obowiązek podatkowy

Do gmin trafiają wpływy z podatków lokalnych, a więc z podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego oraz z opłat lokalnych (uzdrowiskowa, targowa). Obowiązek zapłacenia podatku ciąży zarówno na osobach, które są właścicielami gruntów, mieszkań i domów, jak i przedsiębiorcach, którzy posiadają grunty, budynki oraz budowle zajęte na prowadzenie działalności gospodarczej. W praktyce dużo wyższe podatki płacą firmy. Przykładowo stawka maksymalna od 1 mkw. powierzchni użytkowej mieszkania wynosi w tym roku 0,7 zł, natomiast od 1 mkw. powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 21,94 zł. Oznacza to, że w przypadku długów w podatku od nieruchomości dużo większe znaczenie dla gmin mają zaległości od firm. W praktyce część gmin nie przykłada większej wagi do ściągnięcia podatku od nieruchomości od osób fizycznych. Na ściągnięcie podatków mają jednak pięć lat. Po tym czasie zobowiązania przedawniają się, a więc nie można ich już odzyskać.

Wyjaśnijmy, że z danych z początku tego roku wynikało, że przedsiębiorstwa są winne samorządom 4 mld zł. W praktyce mają one obowiązek wpłacania kwoty należnego podatku od nieruchomości do 15. dnia każdego miesiąca. Każde opóźnienie rodzi zaległość podatkową.

Samorządy mają różne możliwości przypominania o tym, że minął termin zapłaty podatku. Mają też obowiązek stosowania ustawy z 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015).

Procedury egzekucji

W praktyce gminy i miasta w pierwszej kolejności wystawiają upomnienia, w których znajduje się informacja, że w przypadku nieuiszczenia należności w terminie 7 dni od daty odbioru upomnienia, zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne wobec podatnika. W wielu przypadkach przypomnienie o obowiązku podatkowym odnosi skutek. Upomnienie sprawdzi się w sytuacji, gdy podatnik po prostu zapomniał o ciążącym na nim obowiązku.

Po wysłaniu upomnienia samorządy zwykle czekają około miesiąca, w tym czasie sprawdzają, którzy podatnicy zapłacili, którzy nie zgadzają się z upomnieniem oraz którzy w ogóle nie odpowiedzieli na nie. Jeśli firma lub osoba nie zapłaciły zaległego podatku, urząd w ciągu następnych trzech miesięcy wystawia tytuły wykonawcze i przekazuje je do właściwych organów egzekucyjnych (np. urzędu skarbowego). Po przekazaniu spraw urząd gminy lub miasta powinien monitorować, co się dzieje w sprawach. Organ egzekucyjny może m.in. zająć konta podatnika, a także zająć wierzytelności, świadczenia emerytalne i inne. Jeśli egzekucja należności nie przynosi oczekiwanego rezultatu, a więc nie uda się wyegzekwować podatku, to urząd ma możliwość wydania decyzji o zabezpieczeniu na nieruchomości (czyli ustanowieniu tzw. hipoteki przymusowej) lub przeniesieniu odpowiedzialności za zaległości podatkowe na osoby trzecie (np. członków zarządu spółki lub jej prezesa). Urząd, który zdecyduje się na ten ostatni krok, musi wszcząć postępowanie w celu przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.

W przypadku gdy powyższe działania nie doprowadzą do ściągnięcia należności, urząd może przekazać sprawę do sądu, a egzekucję będzie prowadził komornik sądowy.

Ważne

64, 4 mld zł wyniosło zadłużenie w jednostkach samorządu terytorialnego w I półroczu 2012 roku. Stanowiło 35 proc. planowanych dochodów ogółem i było o 15 proc. wyższe od zadłużenia w I półroczu 2011 roku

Łukasz Zalewski

lukasz.zalewski@infor.pl