Wprowadzenie działalności komercyjnej do zrekonstruowanego budynku to często konieczność

Jakie wymagania związane z opieką nad zabytkami sprawiają samorządom najwięcej problemów, zwłaszcza jeśli chodzi o stare obiekty przemysłowe?

Samorządy, które są właścicielami zabytków, mają takie same obowiązki jak ich inni opiekunowie. Zobowiązane są więc m.in. do wykonywania prac zabezpieczających i konserwatorskich oraz współdziałania z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Szczególne problemy pojawiają się przy zabytkach przemysłowych. Obiekty te, z powodu zlikwidowania mieszczącej się w nich wcześniej działalności, często stoją puste i popadają w ruinę. Ze względu na brak środków samorządy nie są w stanie ich utrzymać. Konieczne jest więc nadanie takim obiektom nowych funkcji. Dobrym przykładem zmiany przeznaczenia jest budynek dawnej zajezdni tramwajowej w Szczecinie, w której utworzono Muzeum Techniki i Komunikacji "Zajezdnia Sztuki w Szczecinie". Niestety, koszty rewitalizacji takich obiektów są znaczne. Ze względu na dużą powierzchnię sam remont dachu czy elewacji wymaga sporych nakładów finansowych, większych nawet niż np. odnowa obiektów sakralnych. Ogromna jest też skala niezbędnych prac - często obiekty te od dziesięcioleci nie były remontowane, żeby więc nadawały się do użytkowania, konieczna jest ich kompleksowa modernizacja.

W art. 27 ustawy przewidziano instytucję zaleceń konserwatorskich. Czy zawsze trzeba je zamawiać?

Zgodnie z art. 27 ustawy wojewódzki konserwator zabytków wydaje na wniosek właściciela lub posiadacza zabytku zalecenia konserwatorskie, które określają m.in. sposób korzystania z zabytku, jego zabezpieczenia i wykonania prac konserwatorskich. Wystąpienie o zalecenia nie jest obowiązkowe, a właściciel lub posiadacz obiektu nie wnosi za nie żadnej opłaty. Nie wydaje się ich w drodze decyzji administracyjnej, gdyż są jedynie informacją mającą formę pisemną. Właściciel lub posiadacz budynku nie musi o nie każdorazowo występować: jeżeli wie, jakie prace należy zrealizować, zalecenia nie będą mu potrzebne. Jeżeli jednak zastanawia się, co dokładnie powinien obejmować remont i jak wykonać prace adaptacyjne przystosowujące obiekt do nowych funkcji, może zwrócić się do konserwatora o wytyczne w tym zakresie. Zalecenia wydane przez wojewódzkiego konserwatora zabytków mogą stanowić podstawę do sporządzenia dokumentacji projektowej planowanych prac. Mają też być podpowiedzią, pomocą dla właścicieli i posiadaczy zabytków, a nie kolejnym obowiązkiem, który należy wykonać.

Często obiekty zabytkowe znajdują się w dobrych lokalizacjach i gmina jako ich właściciel chciałaby tę przestrzeń wykorzystać na działalność komercyjną, np. hotel czy galerię handlową. Czy są ku temu jakieś przeciwwskazania, a jeśli tak, to jakie?

Zarówno ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jak i inne przepisy nie zawierają w tym zakresie żadnych ograniczeń. Gminy mogą więc w takich obiektach zakładać nie tylko muzea, biblioteki czy galerie sztuki, lecz także centra handlowe, hotele, restauracje czy sale konferencyjne. Szczególne znaczenie mają tu obiekty przemysłowe, które stoją puste, a ich stan nie jest idealny. Jak już wspomniałem, ich utrzymanie wymaga ogromnych nakładów, na co gminy często po prostu nie stać. Otworzenie w obiekcie działalności komercyjnej jest więc w wielu sytuacjach jedynym sposobem, żeby taki budynek zachować i za kilka lat nie stanąć przed koniecznością jego wyburzenia. Poza tym samorządom brakuje często powierzchni użytkowej, np. infrastruktury dla turystów. Dzięki wykorzystaniu zabytkowych budynków przemysłowych taka działalność mogłaby funkcjonować w tych obiektach, bez konieczność budowy nowych.

@RY1@i02/2012/138/i02.2012.138.08800050b.802.jpg@RY2@

Wojciech Górski

Jacek Dąbrowski, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego