Pozostał niecały miesiąc na złożenie oświadczeń majątkowych

Zbliża się ostateczny termin na złożenie oświadczeń majątkowych. Upływa on już 30 kwietnia. Obowiązek złożenia oświadczeń spoczywa na członkach władz gmin, powiatów i województw, a także na wielu pracownikach wszystkich jednostek samorządu terytorialnego (j.s.t.), jak np. sekretarzach, skarbnikach, kierownikach jednostek organizacyjnych, osobach zarządzających, a także osobach wydających decyzje administracyjne.

Osoby zobowiązane w gminie

W gminie najpóźniej do 30 kwietnia oświadczenie majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą składają w dwóch egzemplarzach:

radny - przewodniczącemu rady gminy,

wójt, przewodniczący rady gminy - wojewodzie,

zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta - wójtowi.

Wojewoda i przewodniczący rady gminy przekazują wójtowi kopie oświadczeń majątkowych, które zostały złożone na ich ręce.

Co trzeba wpisać w dokumencie

Oświadczenie majątkowe jest dokumentem, w którym osoba go składająca określa przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową według stanu na 31 grudnia roku poprzedzającego złożenie oświadczenia majątkowego, a więc w tym roku na dzień 31 grudnia 2011 roku. Do oświadczenia majątkowego należy załączyć kserokopię zeznania podatkowego za rok objęty informacją (PIT). [Przykład 1]

Oświadczenie majątkowe składane przez przedstawicieli władz j.s.t. musi zawierać przede wszystkim informacje o dochodach osiąganych z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu, mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 tys. zł oraz zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 tys. zł, w tym zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz warunkach, na jakich zostały udzielone. W oświadczeniu trzeba również wpisać informacje o zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach handlowych oraz o nabyciu od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu. Jeżeli dana osoba prowadzi działalność gospodarczą lub zajmuje jakieś stanowiska w spółkach prawa handlowego, to również musi poinformować o tym w treści oświadczenia majątkowego. [Przykład 2]

Oświadczenie majątkowe nie jest składane w dowolnej formie. Jego wzór określony jest bowiem w załączniku do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r. w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń majątkowych radnego gminy, wójta, zastępcy wójta, sekretarza gminy, skarbnika gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta (Dz.U. nr 34, poz. 282). Wzory oświadczeń członków władz powiatu oraz województwa również zostały określone w rozporządzeniach Prezesa Rady Ministrów z 26 lutego 2003 r. (Dz.U. nr 34, poz. 283 i 284).

Informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym są jawne, z wyłączeniem informacji o adresie zamieszkania składającego oświadczenie oraz o miejscu położenia nieruchomości. Jawne informacje zawarte w oświadczeniach są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej. Oświadczenie musi być przechowywane przez co najmniej sześć lat. [Przykład 3]

Dogłębna analiza danych

Składanie oświadczeń majątkowych ma zapobiegać nieprawidłowościom i łamaniu prawa, które mogłoby polegać np. na przyjmowaniu łapówek czy prowadzeniu działalności gospodarczej przy wykorzystaniu zajmowanego stanowiska i dostępu do posiadanych w związku z tym informacji. Z tego też względu każde złożone oświadczenie majątkowe musi zostać dokładnie przeanalizowane.

Analizy danych zawartych w oświadczeniu majątkowym dokonują osoby, którym złożono to oświadczenie, czyli przewodniczący rady gminy, wojewoda albo wójt. Analizą oświadczeń zajmują się także urzędy skarbowe. Osoby, którym złożono oświadczenie, mają w związku z tym obowiązek przekazania skarbówce jednego egzemplarza tego dokumentu. Analizując oświadczenie majątkowe, urząd skarbowy uwzględnia również zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) małżonka osoby składającej oświadczenie. [Przykład 4]

Podmiot dokonujący analizy jest uprawniony do porównania treści analizowanego oświadczenia majątkowego oraz załączonej kopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) z treścią uprzednio złożonych oświadczeń majątkowych oraz z dołączonymi do nich kopiami zeznań o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT).

Analiza oświadczeń majątkowych powinna się zakończyć najpóźniej 30 października. Do tego bowiem dnia podmiot dokonujący analizy oświadczeń majątkowych ma obowiązek przedstawienia radzie gminy informacji o osobach, które nie złożyły oświadczenia majątkowego lub złożyły je po terminie, nieprawidłowościach stwierdzonych w analizowanych oświadczeniach wraz z ich opisem i wskazaniem osób, które złożyły nieprawidłowe oświadczenia, a także działaniach podjętych w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami.

W przypadku podejrzenia, że osoba składająca oświadczenie majątkowe podała w nim nieprawdę lub zataiła prawdę, podmiot dokonujący analizy występuje do dyrektora urzędu kontroli skarbowej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej oświadczenie z wnioskiem o kontrolę określonego oświadczenia majątkowego. W przypadku odmowy wszczęcia kontroli, podmiotowi, który złożył wniosek w tej sprawie, przysługuje odwołanie do generalnego inspektora kontroli skarbowej.

Grożą surowe kary

Składanie oświadczeń majątkowych jest obowiązkiem, za niedopełnienie którego grożą bardzo surowe sankcje. Jeżeli dokumentu tego nie złoży radny lub wójt, burmistrz czy prezydent miasta, to nie stracą już oni tylko diety (jak było do 2008 roku), ale utracą swój mandat. Jeżeli natomiast skarbnik gminy nie złoży w terminie oświadczenia, rada gminy odwołuje go w drodze uchwały. Powinno to nastąpić najpóźniej po upływie 30 dni od dnia, w którym upłynął termin do złożenia oświadczenia. Taka sama sankcja - odwołanie lub rozwiązanie umowy o pracę (w zależności od podstawy zatrudnienia) - grozi za niezłożenie oświadczenia w terminie sekretarzowi gminy, zastępcy wójta, kierownikowi jednostki organizacyjnej gminy, osobie zarządzającej i członkowi organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osobie wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta. Odwołanie i rozwiązanie umowy o pracę jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (na podstawie art. 52 par. 1 kodeksu pracy).

Nie oznacza to jednak, że osoba, która nie złoży oświadczenia w terminie, od razu utraci swój mandat lub pracę. Jeżeli bowiem nie dopełni swojego obowiązku w terminie, to odpowiednio przewodniczący rady gminy, wojewoda lub wójt w terminie 14 dni od dnia stwierdzenia niedotrzymania terminu wzywa osobę, która nie złożyła oświadczenia, do jego niezwłocznego złożenia, wyznaczając dodatkowy czternastodniowy termin. Termin ten liczy się od dnia skutecznego dostarczenia wezwania.

Surowe sankcje mogą również spotkać osobę, która co prawda złoży oświadczenie w terminie, ale poda w nim nieprawdę lub zatai prawdę. Osoba taka dopuszcza się bowiem przestępstwa składania fałszywych zeznań, opinii, tłumaczeń lub oświadczeń z art. 233 par. 1 kodeksu karnego. Za popełnienie takiego czynu grozi kara pozbawienia wolności do lat trzech.

Także w powiatach

Podobnie jak w gminach, również w powiatach radny, członek zarządu, sekretarz, skarbnik, kierownik jednostki organizacyjnej, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego powiatową osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu starosty są obowiązani do złożenia oświadczenia o swoim stanie majątkowym do 30 kwietnia. Jeżeli termin ten nie zostanie dotrzymany, to podobnie jak w gminie osoby te zostaną wezwane do wypełnienia swojego obowiązku w dodatkowym czternastodniowym terminie.

Oświadczenie przedstawicieli władz powiatu dotyczy ich majątku odrębnego oraz majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. Zawiera ono te same informacje co oświadczenia przedstawicieli władz samorządu gminnego. Informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym również są jawne, z wyłączeniem informacji o adresie zamieszkania składającego oświadczenie oraz o miejscu położenia nieruchomości i powinny być udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej.

Oświadczenie majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą składają w dwóch egzemplarzach:

radny - przewodniczącemu rady powiatu,

starosta, przewodniczący rady powiatu - wojewodzie,

wicestarosta, członek zarządu powiatu, sekretarz powiatu, skarbnik powiatu, kierownik jednostki organizacyjnej powiatu, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego powiatową osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu starosty - staroście.

Wojewoda i przewodniczący rady powiatu przekazują staroście kopie oświadczeń majątkowych, które im złożono.

Podobnie jak w przypadku władz oraz pracowników gmin, także oświadczenia składane przez władze i osoby zatrudnione w powiecie są analizowane. W ich przypadku analizy takiej dokonuje przewodniczącemu rady powiatu, wojewoda lub starosta, a także urząd skarbowy. Także i w tym przypadku powinno to nastąpić najpóźniej do 30 października, bowiem do tego dnia osoby dokonujące analiz muszą przedstawić radzie powiatu informacje o osobach, które nie złożyły oświadczenia majątkowego lub złożyły je po terminie, a także nieprawidłowościach stwierdzonych w analizowanych oświadczeniach wraz z ich opisem i wskazaniem osób, które złożyły nieprawidłowe oświadczenia oraz o działaniach podjętych w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami. W przypadku podejrzenia, że osoba składająca oświadczenie majątkowe podała w nim nieprawdę lub zataiła prawdę, również w przypadku oświadczeń majątkowych przedstawicieli powiatów można zwrócić się do dyrektora urzędu kontroli skarbowej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej oświadczenie z wnioskiem o kontrolę jej oświadczenia majątkowego.

Także w przypadku samorządowców powiatowych niezłożenia oświadczenia majątkowego w terminie wiąże się z utratą mandatu lub pracy w trybie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Osoby te również muszą się liczyć z tym, że podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu majątkowym jest przestępstwem z art. 233 par. 1 kodeksu karnego, za które grozi do trzech lat pozbawienia wolności. [Przykład 5]

Na szczeblu wojewódzkim

Podobnie jak w gminach i powiatach, również radny, członek zarządu województwa, skarbnik województwa, kierownik wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego wojewódzką osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu marszałka województwa składają oświadczenia o swoim stanie majątkowym najpóźniej do 30 kwietnia. Jeżeli termin ten nie zostanie dotrzymany, odpowiednio przewodniczący sejmiku województwa, wojewoda lub marszałek województwa w terminie 14 dni od dnia stwierdzenia niedotrzymania terminu wzywa osobę, która nie złożyła oświadczenia, do jego niezwłocznego złożenia, wyznaczając dodatkowy czternastodniowy termin.

Zakres informacji i zasady obowiązujące przy składaniu oświadczeń majątkowych przez przedstawicieli samorządu województwa są takie same jak w samorządzie gminnym i powiatowym.

W samorządzie wojewódzkim oświadczenia majątkowe wraz z kopią swojego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym (PIT) za rok poprzedni i jego korektą składają w dwóch egzemplarzach:

radny - przewodniczącemu sejmiku województwa,

marszałek województwa, przewodniczący sejmiku województwa - wojewodzie,

wicemarszałek województwa, członek zarządu województwa, sekretarz województwa, skarbnik województwa, kierownik wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego wojewódzką osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu marszałka województwa - marszałkowi województwa.

Podobnie jak w przypadku władz i pracowników niższych jednostek samorządu terytorialnego, także w przypadku samorządowców szczebla wojewódzkiego niezłożenie oświadczenia majątkowego w terminie wiąże się z utratą mandatu lub pracy w trybie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Osoby te również muszą się liczyć z tym, że podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w oświadczeniu majątkowym jest przestępstwem z art. 233 par. 1 kodeksu karnego, za które grozi do trzech lat pozbawienia wolności.

Działalność rodziny

Radni, wójtowie, zastępcy wójtów, sekretarze gminy, skarbnicy, kierownicy jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzające i członkowie organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoby wydające decyzje administracyjne w imieniu wójta nie są już obowiązani do składania oświadczeń o działalności gospodarczej prowadzonej przez ich małżonków, wstępnych (np. rodziców), zstępnych (np. dzieci) oraz rodzeństwo. Chodzi o działalność wykonywaną na terenie gminy, w której osoba obowiązana do złożenia oświadczenia pełni funkcję lub jest zatrudniona. Artykuł 24j ustawy o samorządzie gminnym, który mówił o konieczności składania oświadczeń o działalności członków rodziny, został bowiem uchylony (na podstawie ustawy z 5 września 2008 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz.U. nr 180, poz. 1111). Trybunał Konstytucyjny uznał bowiem, że przepis ten jest niezgodny z konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2007 r., K 8/07).

Z tych samych powodów obowiązek ten zniknął również w odniesieniu do członków władz powiatów (art. 25e ustawy o samorządzie powiatowym) i województw (art. 27e ustawy o samorządzie województwa).

Przykład 1

PIT-11 nie wystarczy

Burmistrz Mariola W. złożyła oświadczenie majątkowe w ustawowym terminie. Dołączyła do niego PIT-11, a więc otrzymaną od pracodawcy informację o osiągniętych dochodach. Takie postępowanie Marioli W. jest nieprawidłowe. Do oświadczenia majątkowego należy załączyć kserokopię zeznania podatkowego za rok objęty informacją, a więc np. PIT-37. Dane o majątku podaje się według stanu na 31 grudnia. Dołączenie druku informacji o osiągniętych dochodach - PIT-11 - jest więc niewystarczające. Dodatkowo należy pamiętać, że w przypadku gdy zeznanie podatkowe było objęte korektą, ją również należy dołączyć do oświadczenia. Jego zawartość musi dokładnie odzwierciedlać informacje o dochodach przekazane do urzędu skarbowego.

PRZYKŁAD 2

Co z mieniem ruchomym i kredytem

Radny Zbigniew M. w części IX oświadczenia majątkowego - informacja o wartości mienia ruchomego powyżej 10 tys. zł - wpisał jedynie, że takie mienie posiada, nie podając dokładnie jego wartości oraz nie określając, co to za mienie. Natomiast w części X oświadczenia majątkowego - informacja o zobowiązaniach pieniężnych, których wartość przekracza 10 tys. zł - również wpisał jedynie, że takie zobowiązania posiada. W ten sposób Zbigniew M. nieprawidłowo wypełnił swoje oświadczenia majątkowe. Jeżeli bowiem chodzi o część IX, w której podaje się informacje o mieniu ruchomym, to powinien on dokładnie wskazać, że chodzi np. o samochód, oraz podać jego markę, model, rok produkcji oraz wartość. W części X (zobowiązania pieniężne) Zbigniew M. również powinien podać więcej informacji. Nie wystarczy określić, wobec kogo zostało zaciągnięte zobowiązanie, w związku z jakim zdarzeniem i w jakiej wysokości. Informacja powinna także zawierać dane o warunkach kredytu i jego oprocentowaniu: np. kredyt hipoteczny na zakup mieszkania w Banku X+ w wys. 400 tys. zł oprocentowany 5,5 proc. w stosunku rocznym, na warunkach ogólnych. W tej rubryce muszą się znaleźć także informacje o poręczeniu kredytu.

PRZYKŁAD 3

Publikacja zgodna z prawem

Wójt gminy K. zdecydował o opublikowaniu w Biuletynie Informacji Publicznej oświadczenia majątkowego Michała O. - jednego ze swoich zastępców. Decyzja wójta nie spotkała się z akceptacją Michała O., wszyscy dowiedzieli się bowiem, że oprócz ładnego domu i samochodu posiada bardzo duże oszczędności na koncie. Z tego względu Michał O. zagroził wójtowi, że pozwie go do sądu za naruszenie dóbr osobistych i zażąda odszkodowania. Wójt gminy K. nie ma się jednak czego obawiać. Zgodnie bowiem z art. 24i ust. 1 i 3 ustawy o samorządzie gminnym informacja o stanie majątkowym osób zobowiązanych do składania oświadczeń majątkowych podlega udostępnieniu publicznemu. Wyłączeniem objęto informacje dotyczące adresów zamieszkania osób składających oświadczenia oraz miejsca położenia nieruchomości. Przepisy nie wskazują dokładnie, kto powinien zdecydować o publikacji, ale przyjmuje się, że należy to do kompetencji organów kierujących bieżącymi sprawami danej j.s.t., tj. wójta, starosty i marszałka województwa. Wójt gminy K. działał więc zgodnie z prawem i w granicach swoich kompetencji.

PRZYKŁAD 4

Uprawnienia organów skarbowych

Wójt Adam K. złożył w terminie oświadczenie majątkowe. Jego kopia trafiła do urzędu skarbowego. Ten nabrał jednak wątpliwości co do informacji zawartych w oświadczeniu i przeprowadził dokładną kontrolę wójta Adama K. i jego zasobów majątkowych. Takie postępowanie urzędu skarbowego należy uznać za nieprawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 24h ust. 7 ustawy o samorządzie gminnym urząd skarbowy nie może przeprowadzić kontroli, a jedynie dokonać analizy złożonego oświadczenia. Analizując oświadczenie majątkowe, urząd skarbowy może uwzględnić zeznanie PIT małżonka osoby składającej oświadczenie. Może także m.in. przeprowadzić dogłębną analizę złożonego oświadczenia i informacji o dochodach będących w posiadaniu organów podatkowych. Weryfikacją objęte są zeznania podatkowe za lata wcześniejsze oraz wszelkie informacje będące w posiadaniu organów podatkowych, informujące o posiadanych składnikach majątku, np. akty notarialne dotyczące zakupu nieruchomości, deklaracje związane z nabyciem pojazdów, dokumenty związane z postępowaniem w zakresie spadków i darowizn itp. Wszystkie te informacje urząd skarbowy może zestawić ze sobą i w ich wyniku ocenić czy zadeklarowany przez wójta przyrost majątku jest adekwatny do wskazanych źródeł, z których ten majątek jest sfinansowany. Jeżeli natomiast urząd skarbowy poweźmie wątpliwości co do prawdziwości danych zawartych w oświadczeniu, to powinien wystąpić do dyrektora urzędu kontroli skarbowej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania wójta Adama K. z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli.

PRZYKŁAD 5

Osoby wydające decyzje

Janina M. była zatrudniona w urzędzie powiatowym w Z. od 1995 r. Dopiero jednak od 1 czerwca 2005 r. otrzymała upoważnienie do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu starosty. Z uwagi na to, iż Janina M. jako jedna z osób zobowiązanych nie złożyła w terminie oświadczenia majątkowego, została zwolniona z pracy bez wypowiedzenia z winy pracownika, na podstawie art. 24f ust. 3 i 4 ustawy o samorządzie powiatowym. Janina M. odwołała się jednak od tego zwolnienia. Argumentowała, że nie była ona zobowiązana do złożenia oświadczenia majątkowego, bowiem faktycznie nie wydała ona żadnej decyzji administracyjnej. Sąd nie przyznał jej jednak racji. Uznał, że obowiązek składania oświadczeń majątkowych mają m.in. osoby upoważnione do wydawania decyzji administracyjnych w imieniu starosty. Bez znaczenia jest, czy faktycznie wydały one jakąkolwiek decyzję. Wystarczy, że posiadają one takie uprawnienia.

Kto składa zeznania

● radny,

● wójt,

● zastępca wójta,

● sekretarz gminy,

● skarbnik gminy,

● kierownik jednostki organizacyjnej gminy,

● osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną,

● osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta.

● radny,

● członek zarządu powiatu,

● sekretarz powiatu,

● skarbnik powiatu,

● kierownik jednostki organizacyjnej powiatu,

● osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego powiatową osobą prawną,

● osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu starosty.

● radny,

● członek zarządu województwa,

● skarbnik województwa,

● sekretarz województwa,

● kierownik wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej,

● osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego wojewódzką osobą prawną,

● osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu marszałka województwa.

Co trzeba wykazać

● zasobach pieniężnych, nieruchomościach, udziałach i akcjach w spółkach handlowych oraz o nabyciu od Skarbu Państwa innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej mienia, które podlegało zbyciu w drodze przetargu, a także dane o prowadzeniu działalności gospodarczej oraz dotyczące zajmowania stanowisk w spółkach handlowych;

● dochodach osiąganych z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu;

● mieniu ruchomym o wartości powyżej 10 tys. zł;

● zobowiązaniach pieniężnych o wartości powyżej 10 tys. zł, w tym zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz warunkach, na jakich zostały udzielone.

Łukasz Mazurek

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 24h - 24l ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Art. 25c - 25g ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.). Art. 27c - 27g ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).