Trudniej będzie o dotacje na drogi w gminach i powiatach

Koniec z dotowaniem gminnych i powiatowych dróg - ta niewesoła wiadomość budzi kontrowersje i sprzeciw, bo burzy plany budowy i remontów setek kilometrów lokalnych dróg. Polscy samorządowcy nie poddadzą się bez walki, bo nie chcą być skazani jedynie na własne, często bardzo ograniczone, możliwości. Niestety szumne zapowiedzi szturmu na Brukselę w celu zachowania dotychczasowych zasad wydatkowania funduszy unijnych najprawdopodobniej spełzną na niczym. W dobie kryzysu finansowego Komisja Europejska postanowiła bowiem wprowadzić kryterium efektywności wydatkowania środków budżetowych, a to doprowadzi w rezultacie m.in. do zakończenia inwestycji w infrastrukturę drogową w biedniejszych samorządach - biedne lub zadłużone samorządy nie będzie po prostu stać na samodzielną ich realizację.

Nacisk na sieć

Komisja Europejska chce, by inwestycje na drogach regionalnych i lokalnych prowadziły do połączenia sieci TEN-T, czyli głównych europejskich korytarzy transportowych, np. w Polsce: autostrad A1, A4 i dróg ekspresowych S3, S5, S7, S8 i innych ważnych dróg krajowych z regionalnym systemem drogowym. Stanowisko to podziela oficjalnie Ministerstwo Rozwoju Regionalnego. Konieczne więc będzie wykazanie przez samorządy tzw. efektu sieciowego. Chodzi o udokumentowanie, że planowana inwestycja przełoży się na większą efektywność, czyli doprowadzenie lokalnego ruchu kołowego w gminie czy powiecie do sieci dróg krajowych, ekspresowych i do autostrad.

Zastosowanie kryterium efektywnościowego w unijnych inwestycjach drogowych sprawi, że regionalne programy operacyjne finansowane z budżetu w latach 2014-2020 będą skoncentrowane głównie na drogach wojewódzkich, bo to one w głównej mierze realizują kryterium efektywnościowe. Wprawdzie nie wyklucza się z góry możliwości realizowania inwestycji na innych drogach (gminnych czy powiatowych), ale trzeba będzie udokumentować, że odgrywają one kluczową rolę w wyprowadzeniu ruchu lokalnego do sieci dróg krajowych, dróg ekspresowych i autostrad.

Pozostałe możliwości

Resort rozwoju regionalnego opracowuje teraz listę kryteriów, które zostaną zastosowane przy wyborze kluczowych inwestycji realizowanych w nowym okresie programowania. Żadne ostateczne decyzje nie zostały jeszcze podjęte. Wciąż trwają prace nad uszczegółowieniem programów operacyjnych na nową perspektywę unijnego budżetu. Jednak przedstawicielom polskich samorządów, którzy na wieść o nowych zasadach dotowania inwestycji transportowych zapowiedzieli najazd na Brukselę, trudno będzie cokolwiek zwojować. Dlaczego? Bo resort rozwoju regionalnego już opracowuje programy operacyjne i czyni to zgodnie z nowym, unijnym kryterium efektywnościowym.

Gminom i powiatom pozostaje jednak możliwość skorzystania z Narodowego Programu Przebudowy Dróg Lokalnych, czyli z tzw. schetynówek. W istocie jest to możliwość częściowego odciążenia finansowego samorządów od ponoszenia wysokich kosztów należytej obsługi dróg lokalnych. Włodarze gmin i powiatów mogą też liczyć na częściowe, finansowe wsparcie małych inwestycji infrastrukturalnych z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Jak dotąd wiele wskazuje na to, że będzie on w dalszym ciągu kontynuowany w nowej perspektywie unijnego budżetu. Jednak i w tym przypadku ostateczna decyzja będzie należeć do Komisji Europejskiej, bo to komisarze unijni zaaprobują przygotowane w Polsce plany wydatkowania funduszy na lata 2014-2020 lub podejmą decyzję, by je skorygować.

Zdani na siebie

Z liczącej 378 tys. kilometrów sieci dróg w Polsce aż 95 proc. zarządzają samorządy terytorialne. Od dziesięcioleci drogi te nie są w wystarczającym stopniu doinwestowane. Problem ten widać najbardziej w przypadku dróg powiatowych. Przedstawiciele powiatów przyznają, że drogi to jeden z najważniejszych, obok szpitali, problemów, z jakimi się borykają. Środki, jakimi dysponują, nie pozwalają na sfinansowanie koniecznych remontów, a tym bardziej na modernizacji dróg oraz doprowadzenie ich do takiego stanu, jakiego życzyliby sobie ich użytkownicy.

Przecięty powiat jest odpowiedzialny za kilkaset kilometrów dróg lokalnych. Natomiast z rocznego budżetu może wyasygnować z reguły taką kwotę, która pozwala na remont jedynie kilkunastu km najbardziej zdewastowanych i dziurawych tras. Przy czym polegając jedynie na własnym budżecie, nie może być mowy o żadnych modernizacjach czy przebudowach. Czy takie inwestycje odtworzeniowe nie są w zasięgu powiatów? Są, ale jeśli powiaty je realizują, to jedynie w partnerstwie, czyli z pomocą środków centralnych, przeznaczonych na schetynówki lub we współpracy z gminami i dzięki ich wsparciu. Z reguły to władze gmin finansują remonty dróg powiatowych. Gdyby nie ta pomoc, stan tych dróg pogarszałby się z roku na rok, stwarzając coraz większe zagrożenie dla ich użytkowników.

Unijne dotacje transportowe

● 71,6 mld zł - taką kwotę zarezerwowano na inwestycje samorządowe z budżetu 2007-2013.

● 62,1 mld zł - taką sumę samorządy zakontraktowały na projekty unijne do końca kwietnia 2013 r., czyli przeszło 86,5 proc. całej kwoty. Z tego 17, 2 mld zł samorządy przeznaczyły na unijne projekty transportowe.

● 5768 km dróg zarządzanych przez samorządy przebudowano lub zmodernizowano, korzystając z dotacji unijnych na lata 2007-2013, czyli ok. 73 proc. z zaplanowanych na tę perspektywę budżetową (7866 km). Realizacja unijnych projektów transportowych najwolniej idzie na kolei, gdzie z inwestycji o łącznej długości blisko 1 tys. km, zaplanowanych na tę perspektywę budżetową żadnej nie udało się w całkowicie dokończyć.

● 1,8 mld zł wykorzystano w realizacji 11 regionalnych inwestycji lotniskowych, z czego 740 ml zł pochodziło z dotacji unijnych na lata 2007-2013.

Źródło: MRR

Bartosz Rowiński