Metropolie ze wspólnymi planami i komunikacją

Dwa dni temu, 18 listopada nowa ustawa o związkach metropolitalnych trafiła do Dziennika Ustaw (poz. 1890). Dzięki temu gminy i powiaty zyskają możliwość tworzenia związków metropolitalnych. Do ich zadań będzie należało np. opracowanie zintegrowanego systemu taryfowo-biletowego, stworzenie planu transportowego obejmującego wszystkie samorządy wchodzące w skład obszaru metropolitalnego oraz ustalenie ramowego studium zagospodarowania przestrzennego.

Związek metropolitalny będzie mógł powstać w drodze rozporządzenia z inicjatywy Rady Ministrów lub na wniosek rady gminy. Tworzenie metropolii dotyczyć będzie obszaru zamieszkałego przez co najmniej pół miliona mieszkańców, obejmującego miasto na prawach powiatu (z siedzibą wojewody lub sejmiku województwa).

Związki metropolitalne mają ułatwić ścisłą współpracę dużych miast z okolicznymi gminami. Mniejsze miejscowości staną się zaś równorzędnym partnerem dla większych, m.in. w kwestii tworzenia wspólnego systemu komunikacji. Ustawa przewiduje przyznanie takiemu zrzeszeniu gmin i powiatów własnych źródeł dochodu, w tym udziału w podatku dochodowym od osób fizycznych zamieszkałych na obszarze związku metropolitalnego (5 proc.).

Poselski projekt w tej sprawie wywołał kontrowersje. Pierwotnie przewidywał tworzenie powiatów metropolitalnych i bezpośrednie wybory władz. Ten pomysł spotkał się z ostrymi protestami samorządowców. Wskazywano, że oznacza to powołanie czwartego szczebla samorządu, który może stać się źródłem sporów kompetencyjnych. Ostateczny kształt ustawy jest prawie zupełnie inny niż projekt, ale i to nie zmieniło negatywnej opinii samorządowców. Krytykują oni np. przepis, który umożliwia włączenie gminy do związku nawet bez jej zgody.

Nowe przepisy wejdą w życie 1 stycznia 2016 r.

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2015/226/i02.2015.226.18300200g.803.jpg@RY2@

Prof. Hubert Izdebski dyrektor Instytutu Nauk o Państwie i Prawie, Uniwersytet Warszawski

Ustawa wprowadza szczególną instytucję związku metropolitalnego. Jest on indywidualnie tworzonym przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia szczególnym obligatoryjnym związkiem gmin. Położony jest w granicach ustalonego przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia obszaru metropolitalnego. Obligatoryjność jest tylko częściowo osłabiona przez wymóg uzyskania pozytywnej opinii rad. Chodzi o co najmniej 70 proc. położonych w granicach związku metropolitalnego, miast na prawach powiatu i 70 proc. pozostałych gmin. A także co najmniej 50 proc. powiatów, na obszarze których leży co najmniej jedna gmina położona w granicach obszaru metropolitalnego. Wymóg ten oznacza więc, że możliwe jest przymusowe włączenie do związku, wbrew stanowisku ich organów stanowiących, 30 proc. gmin i 50 proc. powiatów położonych w ustalonych przez Radę Ministrów granicach obszaru metropolitalnego.

Powyższe rozwiązanie może budzić poważne wątpliwości z punktu widzenia jego zgodności z Konstytucją RP. Z artykułu 172 ust. 3 w związku z ust. 1 konstytucji wynika bowiem prawo jednostek samorządu terytorialnego do zrzeszania się - ale nie obowiązek zrzeszania się. Wybór formy związku tworzonego przez Radę Ministrów dla podmiotu zarządzającego sprawami metropolitalnymi jest z tego powodu konstytucyjnie podważalny.

@RY1@i02/2015/226/i02.2015.226.18300200g.804.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl