JST muszą przygotować nowe uchwały dotacyjne

Finansowanie oświaty jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego. Jest ono realizowane ze środków samorządów oraz z subwencji oświatowej przekazywanej z budżetu państwa. Zasady pokrywania kosztów utrzymania placówek oświatowych powodowały w praktyce wiele wątpliwości. Dotychczasowym rozwiązaniom zarzucano dość duży stopień skomplikowania (np. dotacji na zapewnienie darmowych podręczników czy dotacji dla szkół danego typu i rodzaju). Ministerstwo Edukacji Narodowej postanowiło to zmienić. Przygotowało projekt ustawy o finansowaniu oświaty. Regulacja ta została uchwalona przez Sejm 27 października 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 2203). W zasadniczej części ustawa o finansowaniu zadań oświatowych (dalej: u.f.z.o.) wejdzie w życie 1 stycznia 2018 r. Przepisy u.f.z.o. praktycznie nie odnoszą się do subwencji oświatowej, ale zgodnie z zapowiedzią minister edukacji Anny Zalewskiej zasady z nią związane zostaną zmienione w nowej ustawie o systemie oświaty, która zostanie przedstawiona do końca kadencji.

Resort edukacji w uzasadnieniu do projektu u.f.z.o. wskazywał, że regulacja ta ma uporządkować system finansowania zadań oświatowych, tak aby był on przejrzysty i łatwiejszy w stosowaniu przez samorządy, organy prowadzące szkoły, a także dyrektorów szkół. Ma on uszczelnić i uporządkować system dotacji. Chodzi o dotacje: podręcznikową, przedszkolną czy dla szkół niepublicznych. Trudno na razie ocenić czy zakładany cel został osiągnięty. Już wkrótce się okaże, czy nowe mechanizmy są rzeczywiście prostsze. Jednostki samorządowe muszą bowiem przygotować nowe uchwały dotacyjne. W myśl art. 38 ust. 1 u.f.z.o. organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego w drodze uchwały ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji oraz tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania, w tym zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania. Ponadto trzeba w niej określić termin przekazania informacji o liczbie dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków lub uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz termin i sposób rozliczenia wykorzystania dotacji.

Regulacja u.f.z.o. jest bardzo obszerna. Posiada 12 rozdziałów (147 artykułów). Każdy z nich dotyczy innej kwestii, dlatego poniżej pokazujemy, gdzie szukać przepisów dotyczących poszczególnych zagadnień. Oczywiście w dzisiejszym Temacie miesiąca nie zdołamy omówić wszystkich kwestii objętych nową regulacją. Przedstawiamy wybrane, te, które naszym zdaniem są szczególnie ważne.

TABELA 1. Zakres regulacji

Pierwszy (art. 1-6)	Zawiera słownik podstawowych pojęć zawartych w u.f.z.o. oraz ogólne regulacje dotyczące finansowania zadań oświatowych i gospodarki finansowej.
Drugi (art. 7 i 8)	Uregulowano kwestie związane z częścią oświatową subwencji ogólnej.
Trzeci (art. 9-49)	Określono sprawy dotyczące finansowania niepublicznych placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oraz publicznych placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek prowadzonych przez ministrów, osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne.
Czwarty (art. 50 i 51)	Ustalono zasady rozliczeń finansowych pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego.
Piąty (art. 52)	Uregulowana materia dotyczy opłat za korzystanie z wychowania przedszkolnego.
Szósty (art. 53)	Określono kwestie odnoszące się do dotacji celowej na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego.
Siódmy (art. 54-69)	Unormowano sprawy związane z wyposażeniem szkół oraz szkolnych punktów konsultacyjnych w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe.
Ósmy (art. 70 i 71)	Ustalono problematykę dotyczącą finansowania świadczeń pomocy materialnej dla uczniów.
Dziewiąty (art. 72 i 73)	Uregulowano kwestie związane z programami regionalnymi, lokalnymi i rządowymi, o których mowa w ustawie o systemie oświaty.
Dziesiąty (art. 74 i 75)	Ustalone zostały zagadnienia dotyczące innych dotacji udzielanych z budżetu państwa na zadania oświatowe.
Jedenasty (art. 76-88)	Ujęte zostały zmiany w przepisach obowiązujących.
Dwunasty (art. 89-147)	Zostały zawarte przepisy przejściowe i końcowe.

Przepisy wejdą w życie zasadniczo 1 stycznia 2018 r. z nielicznymi wyjątkami, które zaczną obowiązywać w trakcie przyszłego roku, a niektóre nawet w 2019 r. i 2020 r.

Dotacja podręcznikowa

W związku z licznymi postulatami dyrektorów szkół oraz samorządów, w u.f.z.o. zmieniono zasady rozliczania wykorzystania dotacji celowej z budżetu państwa na wyposażenie szkół podstawowych w podręczniki, materiały edukacyjne lub ćwiczeniowe.

Zgodnie z art. 55 ust. 1 u.f.z.o. uczniowie publicznych szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej mają prawo do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych przeznaczonych do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, określonych w ramowych planach nauczania ustalonych dla tych szkół. Takie uprawnienie przysługuje uczniom szkolnych punktów konsultacyjnych (uzupełniającym wykształcenie w zakresie szkoły podstawowej).

Publiczna szkoła podstawowa i szkoła artystyczna realizująca kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej nieodpłatnie:

wwypożycza uczniom podręczniki lub materiały edukacyjne mające postać papierową lub

wzapewnia uczniom dostęp do podręczników lub materiałów edukacyjnych mających postać elektroniczną, lub

wprzekazuje uczniom materiały ćwiczeniowe bez obowiązku zwrotu lub je udostępnia.

Tak jak dotychczas jest to zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące ww. szkoły.

Dotacja celowa będzie naliczana i przekazywana na wyposażenie szkół podstawowych i szkół artystycznych realizujących kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej (w latach 2018-2019 również dla gimnazjum) na podstawie informacji i wniosków składanych przez dyrektorów szkół oraz wniosków jednostek samorządu terytorialnego (dalej: JST). Będzie ona naliczana i przekazywana do wysokości maksymalnych kwot na ucznia danej klasy, zróżnicowanych w zależności od etapu edukacyjnego.

TABELA 2. Kwota dotacji na ucznia ⒸⓅ

Podręczniki do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej, podręczniki do zajęć z zakresu danego języka obcego nowożytnego lub materiały edukacyjne - w przypadku klas I-III.	do 75 zł
Materiały ćwiczeniowe - w przypadku klas I-III.	do 50 zł
Podręczniki lub materiały edukacyjne w przypadku klasy: a) IV b) V i VI c) VII i VIII.	do 140 zł do 180 zł do 250 zł
Materiały ćwiczeniowe w przypadku klas IV-VIII.	do 25 zł

Przewiduje się, tak jak dotychczas, podwyższenie kwot dotacji, które stanowią iloczyn kwot podstawowych oraz wskaźników (mnożników) przypisanych do poszczególnych rodzajów niepełnosprawności (art. 55 ust. 6 u.f.z.o.).

W stosunku do dotychczasowych przepisów zmienił się termin przekazywania przez dyrektora szkoły informacji niezbędnych do ustalenia wysokości dotacji (szkoły samorządowe i szkoły prowadzone przez osoby prawne inne niż JST oraz osoby fizyczne) wraz z wnioskiem o udzielenie dotacji (w przypadku szkół prowadzonych przez osoby prawne inne niż JST oraz osoby fizyczne), tj. od 1 kwietnia do 10 września. Termin na złożenie wniosku przez JST do właściwego wojewody ustalono na okres od 15 kwietnia do 15 września. Dotacja celowa przekazywana będzie w terminie od 6 maja do 15 października (art. 58 ust. 1 oraz art. 62 ust. 2 u.f.z.o.).

Korekta informacji

Zrezygnowano z dokonywania zmiany wniosku i informacji w sierpniu (po zakończonym postępowaniu rekrutacyjnym). Aktualizacje informacji, jak i wniosków, będą dokonywane na bieżąco w wyniku zmiany prognozowanej liczby uczniów lub po zakończonym postępowaniu rekrutacyjnym do szkoły (art. 58 ust. 6 i 8 oraz art. 62 ust. 4 u.f.z.o.).

Jeżeli w wyniku zmian informacji lub wniosku okaże się, że wnioskowana kwota dotacji celowej ulegnie zmniejszeniu, a przekazana dotacja celowa przekracza kwotę wskazaną w aktualizacji, trzeba będzie w terminie pięciu dni od złożenia korekty zwrócić dotację w wysokości równej różnicy między kwotą dotacji otrzymanej a tą wynikającą z korekty (np. w wyniku ostatniej aktualizacji przez JST wniosku 15 września, zwrot środków do wojewody będzie musiał nastąpić do 20 września).

W art. 55 ust. 9 u.f.z.o. przyjęto, że koszty obsługi zadania będą wynosiły 1 proc. przekazanej kwoty dotacji celowej JST (dotychczas koszty na obsługę zadania wynosiły 1 proc. wykorzystanej dotacji celowej). Zmiana znacznie uprości mechanizm wyliczania 1 proc., nie powodując istotnych skutków finansowych. Z danych za rok 2016 wynika, że samorządy wykorzystały ponad 96 proc. przekazanej dotacji.

Wykorzystanie i rozliczanie środków

Dotacja będzie naliczana i przekazywana do wysokości maksymalnych kwot na ucznia danej klasy, zróżnicowanych w zależności od etapu edukacyjnego.

Szkoła będzie miała do wykorzystania łączną kwotę dotacji i dyrektor szkoły zdecyduje o podziale pieniędzy na podręczniki, materiały edukacyjne i ćwiczeniowe dla danej klasy. W praktyce oznacza to, że dyrektor będzie mógł w uzasadnionych przypadkach zwiększyć np. koszt zakupu kompletu podręczników na jednego ucznia, tj. dokonać przesunięć środków finansowych między odpowiednimi klasami. Analogicznie będzie w przypadku ustalania przez dyrektora szkoły materiałów ćwiczeniowych. W takiej sytuacji, też w uzasadnionych przypadkach, dyrektor będzie mógł wyrazić zgodę na zwiększenie kosztu zakupu takiego kompletu na ucznia danej klasy. Za każdym razem będzie jednak musiał poinformować organ prowadzący o podjętej decyzji w tym zakresie.

Powyższe rozwiązanie nie będzie dotyczyło jednak dotacji przekazanych na uczniów mających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (zwiększanych wskaźnikami). Koszt zakupu kompletu podręczników i pomocy szkolnych dla tych uczniów nie będzie mógł przekroczyć rocznie kwot dotacji celowej na ucznia określonych w u.f.z.o.

Wprowadzono przepisy określające, że dotacja celowa będzie rozliczana z łącznej kwoty dotacji celowej udzielonej na wyposażenie szkoły w podręczniki, materiały edukacyjne lub ćwiczeniowe w danym roku budżetowym. Nowa konstrukcja rozliczenia i wykorzystania dotacji pozwoli na uelastycznienie procesu zapewnienia podręczników i pomocy szkolnych. Dodatkowo dyrektorom szkół, JST oraz wojewodom łatwiej będzie rozliczać środki z dotacji.

Finansowanie świadczeń pomocy materialnej

Zmiany w tym zakresie dotyczą wysokości wkładu własnego gminy. Dotychczas wkład własny wnoszony przez JST stanowił duży problem, zwłaszcza dla biednych jednostek. Dlatego w art. 70 u.f.z.o. uzależniono wysokość wkładu własnego gminy od jej pozycji finansowej (wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w JST). W przypadku gminy, w której wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca jest równy lub niższy od 40 proc. wskaźnika dochodów podatkowych dla wszystkich gmin, wkład własny JST będzie wynosił 5 proc. W odniesieniu do JST, w której wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca jest wyższy od 40 proc. i równy lub niższy od 75 proc. wskaźnika dochodów podatkowych dla wszystkich gmin, wkład własny gminy będzie wynosił 10 proc. Ponadto samorząd, który byłby uprawniony do przekazywania niższego wkładu, musiałby dodatkowo zapewnić przeznaczenie na stypendia szkolne co najmniej 95 proc. środków naliczonych zgodnie z rozporządzeniem w sprawie terminów przekazywania dotacji celowej gminom na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym oraz sposobu ustalania wysokości tej dotacji.

Taki mechanizm przyznawania dotacji na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej zwiększy możliwość udzielania stypendiów i zasiłków szkolnych w gminach biednych i średnio zamożnych.

Należy przy tym zaznaczyć, że w przypadku pozostałych gmin, tj. tych, w których wskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca przekracza 75 proc. wskaźnika dochodów podatkowych dla wszystkich gmin, wkład własny będzie stanowił - tak jak obecnie - 20 proc. (art. 128 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych; t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077).

Minister Edukacji Narodowej, po zasięgnięciu opinii przedstawicieli samorządu terytorialnego w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, określi w drodze rozporządzenia terminy przekazywania gminom dotacji oraz sposób ustalania jej wysokości, uwzględniając:

wwskaźnik dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w gminie;

wliczbę osób w wieku od 6 do 18 lat zameldowanych na terenie gminy na pobyt stały;

wstosunek liczby uczniów, uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych i słuchaczy kolegiów służb społecznych, którym przyznano stypendium szkolne, o którym mowa w art. 90c ust. 2 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, w roku bazowym, do liczby osób zameldowanych na terenie gminy na pobyt stały.

@RY1@i02/2017/241/i02.2017.241.050000100.801.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl