Rewolucja w szkołach - z czym muszą zmierzyć się samorządy

Reforma systemu edukacji ruszy w pełni 1 września 2017 r. Uchwalone przez Sejm dwie regulacje zostały już opublikowane w Dzienniku Ustaw. Jedna to ustawa - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59, dalej u.p.o. ), a druga to przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 60, dalej u.p.w.). Reforma polega przede wszystkim na wprowadzeniu innego systemu szkolnictwa.

Tabela 1. Zmiany w systemie oświaty

sześcioletnia szkoła podstawowa	ośmioletnia szkoła podstawowa
trzyletnie gimnazjum	Od roku szkolnego 2017/2018 będą wygaszane, przy czym ostatecznie znikną we wrześniu 2019 r.
trzyletnie liceum ogólnokształcące	czteroletnie liceum ogólnokształcące
czteroletnie technikum	pięcioletnie technikum
trzyletnia zasadnicza szkoła zawodowa	trzyletnia branżowa szkoła I stopnia
trzyletnia szkoła specjalna przysposabiająca do pracy	trzyletnia szkoła specjalna przysposabiająca do pracy
szkoła policealna	dwuletnia branżowa szkoła II stopnia szkoła policealna

Większość przepisów u.p.o. zacznie obowiązywać od 1 września 2017 r. Tego samego dnia wejdą w życie regulacje u.p.w. Tak stanowi art. 369 u.p.w. Ale w punktach tego przepisu określone zostały liczne wyjątki. Oznacza to, że zasadnicze rozwiązania przyjęte w ustawie już obowiązują, gdyż weszły w życie po upływie 3 dni od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw, czyli od 15 stycznia 2017 r.

SCHEMAT 1.

Które z nowych przepisów oświatowych weszły w życie 15 stycznia 2017 r.

Przekształcenie od 1 września 2017 r. z mocy prawa sześcioletniej szkoły podstawowej w ośmioletnią

Zasady przekształceń gimnazjum

Zawieranie porozumień między jednostkami samorządu terytorialnego

Przekształcenie od 1 września 2019 r. z mocy prawa trzyletniego liceum ogólnokształcącego w czteroletnie

Przekształcenie od 1 września 2019 r. z mocy prawa czteroletniego technikum w pięcioletnie

Przekształcenie od 1 września 2017 r. z mocy prawa zasadniczej szkoły zawodowej w branżową szkołę I stopnia

Przekształcenie od 1 września 2017 r. dotychczasowej szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy dla uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi w szkołę specjalną przysposabiającą do pracy, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. d u.p.o.

Tworzenie od 1 września 2020 r. branżowej szkoły II stopnia

Przekształcenie od 1 września 2017 r. dotychczasowej szkoły policealnej w placówkę, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.o.

Przekształcanie z mocy prawa zespołów szkół

Zasady i terminy przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego i uzupełniającego, w tym terminy składania dokumentów, na rok szkolny 2017/2018

Wskazanie uczniom niektórych oddziałów dotychczasowej klasy III (lub VI) miejsca realizacji obowiązku szkolnego w innym budynku

Procedura podejmowania przez organy stanowiące JST uchwał dostosowujących sieć szkół do nowego systemu edukacji

ⒸⓅ

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.101(c).jpg@RY2@

log

Które z nowych przepisów oświatowych weszły w życie 15 stycznia 2017 r.

Różne ścieżki reformy

Zmiany w edukacji rozpoczną się od roku szkolnego 2017/2018. Wówczas to uczniowie kończący VI klasę szkoły podstawowej staną się uczniami VII klasy szkoły podstawowej. Tym samym rozpocznie się wygaszanie gimnazjów - nie będzie już prowadzona rekrutacja do nich, a ostatni rocznik dzieci klas III ukończy gimnazjum w roku szkolnym 2018/2019. W efekcie ten rodzaj placówek zniknie od 1 września 2019 r. Wygaszanie gimnazjów będzie realizowane w różnych wariantach. Przy czym art. 129 u.p.w. wskazuje termin rozpoczęcia działania placówki, która powstała w wyniku przekształcenia gimnazjum.

RAMKA 1

8 wariantów przekształcenia gimnazjum

Przekształcenie dotychczasowego gimnazjum w ośmioletnią szkołę podstawową - od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r.

Włączenie gimnazjum do  ośmioletniej szkoły podstawowej - od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r.

Przekształcenie gimnazjum w trzyletnie liceum ogólnokształcące albo czteroletnie technikum - od 1 września 2017 r. albo 1 września 2018 r.

Włączenie gimnazjum do trzyletniego liceum ogólnokształcącego albo czteroletniego technikum - od 1 września 2017 r. albo 1 września 2018 r.

Przekształcenie gimnazjum w czteroletnie liceum ogólnokształcące albo pięcioletnie technikum - od 1 września 2019 r.

Włączenie gimnazjum do czteroletniego liceum ogólnokształcącego albo pięcioletniego technikum - od 1 września 2019 r.

Przekształcenie dotychczasowego gimnazjum w branżową szkołę I stopnia - od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r.

Włączenie gimnazjum do branżowej szkoły I stopnia - od 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r. ⒸⓅ

Decyzja co do formy i czasu przekształcenia gimnazjum albo jego włączenia do innej szkoły będzie należeć do kompetencji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (dalej JST) prowadzącej gimnazjum. Przykładowo, gdy JST prowadząca dotychczasowe gimnazjum zdecyduje o przekształceniu go w liceum ogólnokształcące lub o jego włączeniu do tego typu placówki, konieczne będzie zawarcie lub zmiana porozumienia o prowadzeniu tego liceum z jednostką samorządową, dla której jest to zadanie własne. Uwaga. Wymóg ten nie będzie miał zastosowania do gimnazjów prowadzonych przez miasta na prawach powiatu.

Z kolei zespoły szkół, w których skład wchodzi jedynie dotychczasowa sześcioletnia szkoła podstawowa i gimnazjum, z mocy ustawy od 1 września 2017 r. staną się ośmioletnimi szkołami podstawowymi.

WAŻNE

Jeśli JST prowadząca dotychczasowe gimnazjum zdecyduje o przekształceniu go w liceum ogólnokształcące lub o jego włączeniu do tego typu placówki, konieczne będzie zawarcie lub zmiana porozumienia o prowadzeniu tego liceum z JST, dla której jest to zadanie własne.

Z kolei zespół szkół, w skład którego wchodzi jedynie gimnazjum i zasadnicza szkoła zawodowa, od 1 września 2017 r. stanie się branżową szkołą I stopnia. Jeżeli zespół składa się z gimnazjum i liceum ogólnokształcącego, to od 1 września 2019 r. z mocy ustawy stanie się on czteroletnim liceum ogólnokształcącym. Natomiast zespoły składające się z gimnazjum i technikum zostaną przekształcone w pięcioletnie technika. Uchwałę w sprawie przekształcenia zespołu organ prowadzący musi podjąć do 30 listopada 2019 r. Będzie ona stanowiła akt założycielski odpowiednio czteroletniego liceum ogólnokształcącego albo pięcioletniego technikum.

WAŻNE

Od 1 września 2017 r. szkoła filialna podporządkowana organizacyjnie dotychczasowej sześcioletniej szkole podstawowej stanie się szkołą filialną podporządkowaną organizacyjnie ośmioletniej placówce.

Podstawówka i liceum

W roku szkolnym odpowiednio 2017/2018 i 2018/2019 w szkole utworzonej zgodnie z wariantem 1-4 i 7-8 będą prowadzone klasy dotychczasowego gimnazjum, aż do czasu ich likwidacji. Do tych oddziałów będą stosowane dotychczasowe przepisy dotyczące gimnazjów. Ich uczniowie będą więc otrzymywać świadectwa ustalone dla tego typu szkoły, opatrzone jego pieczęcią. W latach szkolnym 2017/2018 i 2018/2019 dla ww. klas będzie zachowany obwód ustalony dla dotychczasowego gimnazjum.

!Organ stanowiący JST prowadzącej dotychczasowy zespół szkół, w którego skład wchodzi szkoła podstawowa i gimnazjum, musi podjąć uchwałę w sprawie przekształcenia tego typu placówki w ośmioletnią podstawówkę do 30 listopada 2017 r.

W wyniku przekształcenia według wariantu 1 powstanie ośmioletnia szkoła podstawowa o pełnej strukturze organizacyjnej, której nie będzie organizacyjnie podporządkowana szkoła filialna.

Organ stanowiący JST prowadzącej dotychczasowe gimnazjum, w terminie do 30 listopada 2019 r., w drodze uchwały, stwierdzi zakończenie jego działalności.

RAMKA 2

Często w zespołach

61 proc. gimnazjów to szkoły w zespołach, głównie ze szkołami podstawowymi. 39 proc. gimnazjów (2 950) to szkoły samodzielne. Przy czym samodzielne gimnazja funkcjonują głównie w miastach - 48 proc. gimnazjów w miastach. Na wsi zaledwie 29 proc. gimnazjów (ok. 1 tys.) to placówki samodzielne.

Źródło: System Informacji Oświatowej na 30 września 2015 r.

W przypadku szkoły podstawowej przyjęto, że 1 września 2017 r. dotychczasowa sześcioletnia podstawówka stanie się placówkę ośmioletnią. Przy czym rada gminy będzie zobowiązana w terminie do 30 listopada 2017 r. stwierdzić to przekształcenie w drodze uchwały. Oznacza to, że od 1 września 2017 r. uczniowie, nauczyciele i pracownicy dotychczasowej sześcioletniej placówki staną się uczniami, nauczycielami i innymi pracownikami ośmioletniej podstawówki. W placówce tej od 1 września 2017 r. rozpoczną naukę pierwsi uczniowie klasy VII, a więc absolwenci klasy VI dotychczasowej sześcioletniej szkoły podstawowej. Po roku - od 1 września 2018 r. - będą oni pierwszymi uczniami klasy VIII tej szkoły.

Dotychczasowe trzyletnie liceum ogólnokształcące od 1 września 2019 r. stanie się czteroletnim liceum. Organ stanowiący JST prowadzącej tę placówkę do 30 listopada 2019 r. będzie musiał stwierdzić to przekształcenie w drodze uchwały.

WAŻNE

Od 1 września 2019 r. zespół szkół, w skład którego wchodzi gimnazjum i liceum ogólnokształcące, stanie się czteroletnim liceum ogólnokształcącym.

Pierwsze postępowanie rekrutacyjne do klasy I czteroletniego liceum ogólnokształcącego dla absolwentów ośmioletniej szkoły podstawowej zostanie przeprowadzone na rok szkolny 2019/2020. Przy czym w latach szkolnych 2019/2020-2021/2022 w czteroletnim liceum ogólnokształcącym będą prowadzone także klasy dotychczasowego trzyletniego ogólniaka. Do 31 sierpnia 2022 r. uczęszczać do nich będą absolwenci wygaszanych gimnazjów (ostatni nabór do klas I trzyletnich ogólniaków zostanie przeprowadzony na rok szkolny 2019/2020). Do tych uczniów liceów zastosowanie będą miały przepisy dotyczące dotychczasowego trzyletniego liceum ogólnokształcącego.

Technika

Od 1 września 2019 r. dotychczasowe czteroletnie technikum zostanie przekształcone w pięcioletnie. Organ stanowiący JST prowadzącej dotychczasowe czteroletnie technikum, w terminie do 30 listopada 2019 r., w drodze uchwały, będzie zobowiązany stwierdzić to przekształcenie. Będzie ona stanowiła akt założycielski pięcioletniego technikum.

Do roku 2019/2020 prowadzona będzie rekrutacja do dotychczasowego czteroletniego technikum (dla absolwentów gimnazjum), natomiast na rok szkolny 2019/2020 i późniejsze lata rekrutacja będzie prowadzona do pięcioletniego technikum (dla absolwentów ośmioletniej szkoły podstawowej). Na rok szkolny 2020/2021 nie będzie prowadzona rekrutacja do klas I czteroletniego technikum. Oznacza to, że od 1 września 2020 r. nastąpi likwidacja klasy I czteroletniego technikum, a w następnych latach kolejnych klas.

!Pierwsze postępowanie rekrutacyjne do klasy I pięcioletniego technikum dla absolwentów ośmioletniej szkoły podstawowej przeprowadzane będzie na rok szkolny 2019/2020.

Zawodówki i inne szkoły

W myśl art. 161 u.p.w. od 1 września 2017 r. tworzone będą branżowe szkoły I stopnia z przekształcenia zasadniczych szkół zawodowych. Organ stanowiący JST będzie musiał to stwierdzić w drodze uchwały do 30 listopada 2017 r., która będzie stanowić akt założycielski.

Pierwsze postępowanie rekrutacyjne do klasy I branżowej szkoły I stopnia zostanie przeprowadzone dla absolwentów gimnazjów na rok szkolny 2017-2018 (w przyszłym roku szkolnym nie będzie już przeprowadzane postępowanie rekrutacyjne do I klasy dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej). Ta grupa uczniów będzie już kształcona zgodnie z klasyfikacją zawodów szkolnictwa zawodowego, jaka jest przewidziana w tym typie szkoły. Absolwenci ośmioletnich podstawówek pojawią się w szkołach branżowych I stopnia w roku szkolnych 2019/2020. W latach szkolnych 2019/2020-2021/2022 w szkole branżowej I stopnia będą odrębne oddziały dla absolwentów gimnazjum oraz dla absolwentów ośmioletniej szkoły podstawowej. Przy czym w okresie przejściowym (lata szkolne 2017/2018-2019/2020) branżowe szkoły I stopnia będą równolegle prowadziły klasy dotychczasowej trzyletniej zasadniczej szkoły zawodowej. Do tych oddziałów będą miały zastosowanie przepisy dotyczące dotychczasowych zasadniczych szkół zawodowych, a co za tym idzie uczniowie tych oddziałów otrzymają świadectwa i dyplomy ustalone dla dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej.

WAŻNE

W przypadku zasadniczej szkoły zawodowej, w której kształcenie w klasie I rozpoczęło się w lutym 2017 r., pierwsza klasa zniknie 1 lutego 2018 r.

Od 1 września 2017 r. dotychczasowa szkoła policealna stanie się szkołą policealną, o której mowa w art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. f u.p.o. Stwierdzi to w drodze uchwały organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego prowadzącej dotychczasową szkołę policealną. Uchwała ta będzie stanowić akt założycielski placówki.

Z kolei dotychczasowe trzyletnie szkoły specjalne przysposabiające do pracy uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy, staną się 1 września 2017 r. trzyletnimi szkołami specjalnymi przysposabiającymi do pracy. Nie zmieni się grupa uczniów, dla których ten typ szkoły jest przeznaczony, jak i długość okresu kształcenia.

Umieszczenie oddziałów w innym budynku

Zgodnie z art. 205 ust. 1 u.p.w., jeżeli w danej szkole podstawowej są zorganizowane co najmniej dwa oddziały klasy III, to organ stanowiący JST prowadzącej tę placówkę może wskazać uczniom niektórych oddziałów tej klasy, miejsce realizacji obowiązku szkolnego od klasy IV do VIII, w latach szkolnych 2017/2018-2021/2022, w publicznej szkole podstawowej, powstałej z przekształcenia gimnazjum, prowadzonego przez tę jednostkę. Oznacza to, że będzie on mógł wskazać niektórym oddziałom (czyli na przykład klasie IVc) z jednej podstawówki naukę w innej, która powstanie np. w budynku likwidowanego gimnazjum. Analogiczne rozwiązanie dotyczy uczniów oddziałów klasy VI.

Przy czym zgodnie z art. 205 ust. 2 u.p. także rodzice dzieci z klas trzecich (o ile w szkole jest więcej niż jeden oddział tej klasy) mają prawo wystąpić do JST, by ich dziecko zostało skierowane do klasy IV szkoły podstawowej, która powstanie z przekształcenia gimnazjum prowadzonego przez JST. Wnioski mogą być składane w terminie określonym przez organ wykonawczy JST (art. 205 ust. 5 u.p.w.). W takiej sytuacji organ podejmuje decyzję w sprawie dziecka w porozumieniu z dyrektorem nowo powstałej placówki.

We wskazanych przypadkach przeniesienie uczniów nastąpi 1 września danego roku, a uczniowie ci rozpoczną naukę w klasie IV lub VII odpowiednio w latach szkolnych 2017/2018-2021/2022 (2017/2018-2022/2023).

Jeżeli w danej szkole podstawowej w latach szkolnych 2017/2018-2023/2024 nie zostanie zorganizowany oddział danej klasy (a w przypadku szkół podstawowych powstałych z przekształcenia gimnazjum - w latach szkolnych 2017/2018-2025/2026), uczniom tego oddziału zamieszkałym w obwodzie tej placówki organ wykonawczy JST może wskazać miejsce realizacji obowiązku szkolnego w innej szkole podstawowej prowadzonej przez:

tę JST;

osobę prawną niebędącą JST lub osobę fizyczną, jeżeli organ zawarł z nią porozumienie.

!Do 31 marca 2017 r. samorządy są zobowiązane podjąć uchwały w sprawie dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego.

Zmiany w strukturze pod czujnym okiem kuratorów

Uchwalając sieć szkół, samorząd będzie musiał wziąć pod uwagę opinię organu nadzoru pedagogicznego

Przekształcenia szkół publicznych, podejmowane z inicjatywy właściwych organów JST oraz wynikające z tych przekształceń zmiany w sieci szkolnej, zostaną przeprowadzone na podstawie szczególnych uchwał dostosowujących. Podejmowane one będą przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego. Tego typu dokumenty z jednej strony będą stanowić formalną podstawę dokonania zmian organizacyjnych, a z drugiej - dostosowywać będą istniejącą sieć szkół publicznych do zmian w strukturze szkolnej oraz - w przypadku powiatu - ustalać sieć szkół ponadpodstawowych. Mocą uchwał dostosowujących możliwe będzie także dokonanie zmian w uchwałach rad gmin o sieci przedszkoli i oddziałów przedszkolnych - w zakresie oddziałów przedszkolnych zorganizowanych w szkołach podstawowych.

Uchwały w sprawie dostosowania sieci szkolnej do nowego ustroju szkolnego będą podejmowane przez organy stanowiące JST (gminy, powiatu) w dwustopniowej procedurze.

RAMKA 3

4 Kroki - do podjęcia uchwały w sprawie nowej sieci szkół

Organ stanowiący JST będzie musiał podjąć uchwałę w sprawie projektu dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego (będzie ona podana do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie na stronie Biuletynu Informacji Publicznej właściwego organu JST lub w widocznym miejscu w siedzibie urzędu tej jednostki).

Samorząd zobowiązany będzie do przedłożenia uchwały kuratorowi oświaty w celu uzyskania pozytywnej opinii w zakresie zgodności z prawem rozwiązań zaproponowanych w uchwale oraz zapewnienia wszystkim dzieciom i młodzieży możliwości realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.

Kurator oświaty wyda pozytywną opinię w ciągu 21 dni od momentu otrzymania uchwały w sprawie projektu dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego. Opinia ta będzie wiążąca dla JST. Na opinię kuratora oświaty nie będzie przysługiwało zażalenie. Będzie natomiast przysługiwała skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Po otrzymaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty organ stanowiący JST, do 31 marca 2017 r., podejmie uchwałę w sprawie dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego. ⒸⓅ

Zakres uchwał w sprawie (projektów) dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego będzie obejmować:

plan sieci wszystkich szkół publicznych funkcjonujących na terenie danej jednostki (w przypadku gminy - także granice obwodów szkół podstawowych i gimnazjów dla dzieci i młodzieży) zarówno w okresie przejściowym, tj. w latach 1 września 2017 r - 31 sierpnia 2019 r., jak i w okresie po dniu 31 sierpnia 2019 r. (w przypadku gminy - projekt planu sieci szkół podstawowych i granic ich obwodów od 1 września 2019 r.).;

wskazanie adresów siedzib szkół oraz innych miejsc prowadzenia zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych.

Adresatem uchwały w sprawie dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego będą przede wszystkim uczniowie szkół i ich rodzice, którzy powinni mieć zapewnioną możliwość zapoznania się z pełną informacją o sieci szkół modyfikowanej w związku ze zmianą ustroju szkolnego.

WAŻNE

Ustalając sieć szkół, gmina powinna dążyć do tego, aby szkoła podstawowa była szkołą o pełnej strukturze organizacyjnej (obejmującą klasy I-VIII) oraz funkcjonowała w jednym budynku lub jego bliskiej lokalizacji.

Tego typu dokument będzie jednocześnie stanowić akty założycielskie szkół powstających w wyniku przekształceń (włączeń) dokonywanych mocą uchwały, stąd też określać będzie podstawowe elementy aktu założycielskiego, takie jak typy, nazwy i siedziby szkół, daty rozpoczęcia działalności przez te szkoły oraz rok szkolny, w którym rozpocznie się kształcenie w klasie I szkoły podstawowej. Uchwała ta będzie podejmowana w oparciu o ustawowe wytyczne mające na celu zabezpieczenie minimalnych wymagań związanych z funkcjonowaniem szkoły podstawowej

Kurator oświaty będzie mógł wydać warunkową pozytywną opinię o zaprezentowanym w przedłożonej uchwale projekcie sieci szkół dostosowanej do nowego ustroju szkolnego. Opinia ta będzie zawierać wskazanie zmian niezbędnych do wprowadzenia w uchwale w sprawie dostosowania sieci szkół do nowego ustroju. Nieuwzględnienie jego stanowiska w uchwale (ostatecznej) będzie równoznaczne z niespełnieniem ustawowego wymogu w zakresie uzyskania pozytywnej opinii kuratora, tj. uzyskaniem opinii negatywnej.

Przy czym uchwała ta będzie podlegać nadzorowi z punktu widzenia zgodności z prawem sprawowanemu przez wojewodę. Nie będzie ona jednak stanowiła aktu prawa miejscowego.

RAMKA 4

Obawy o reformę: zbyt szybko i bez kasy

Samorządy są pełne obaw, jak w tak krótkim czasie zostanie przeprowadzona tak duża reforma. Na co szczególnie zwracają uwagę?

● : dużo pracy będzie wymagało koordynowanie spraw związanych z zapewnieniem optymalnych warunków zatrudnienia pracownikom białostockiej oświaty;

● : zbyt krótki jest czas na przygotowanie dokumentów zgodnych z przepisami i określonymi procedurami, potrzebne będą dodatkowe wydatki z budżetu na przygotowanie bazy dydaktycznej, a szczególną trudnością będzie odbiór społeczny propozycji nowej sieci szkół;

● : za mało jest czasu na przygotowanie stosowych uchwał przez samorządy;

● najwięcej trudności może sprawić racjonalne, także pod względem logistycznym, zagospodarowanie pracowników dotychczasowych gimnazjów;

● reforma będzie skutkowała dla samorządów dodatkowymi wydatkami z własnych budżetów;

● są obawy czy na czas będzie wdrożona nowa podstawa programowa i czy reformatorzy zdążą powiadomić samorządy o wszystkich drobnych zmianach z właściwym wyprzedzeniem;

● nie jest pewne, czy do zmian sieci szkół uda się przekonać wszystkich rodziców uczniów;

● będą trudności z przystosowaniem obecnych szkół podstawowych do potrzeb uczniów starszych, a także obecnych obiektów gimnazjalnych do potrzeb nowych szkół podstawowych (pracownicy i baza);

● brakuje przepisów wykonawczych, brak też informacji z kuratorium oświaty w jaki sposób będzie dokonywana ocena przedstawionych przez samorządy propozycji;

● problemem będzie przeprowadzenie naboru do wszystkich placówek zgodnie z nowym podziałem.

Oficjalnie wola jest, ale...

Kuratoria oficjalnie deklarują wolę współpracy, ale nie jest pewne, czy będą akceptować propozycje samorządów, które przy tej okazji zamierzają szukać oszczędności.

- Mamy nadzieje, że wspólnie z pomorskim kuratorium wypracujemy jakiś kompromis - mówi Alicja Kirstein, dyrektor biura obsługi placówek oświatowych w Kościerzynie.

- Uchwała dotycząca nowej sieci szkół będzie zgodna z przepisami, ale nie wiemy, jak na nasze zmiany będzie się zapatrywało kuratorium - nie kryje obaw Krzysztof Widźgowski, zastępca burmistrza Nowego Miasta Lubawskiego.

Urząd miasta w Gdańsku nie widzi jednak powodu, aby projekt sieci ustalony zgodnie z przepisami prawa oświatowego miał otrzymać negatywną opinię kuratora oświaty.

Pełną współpracę z organem nadzoru pedagogicznego zapowiada również stołeczny ratusz. - Kurator opiniuje projekt uchwały w sprawie dostosowania sieci. Jeżeli zgłosi uwagi do projektu, to będziemy starali się je uwzględnić - mówi Katarzyna Pienkowska z biura prasowego Urzędu Miasta Warszawy.

Urząd Miasta w Brzegu informuje, że przekazał już wstępny projekt uchwały do kuratorium i ma nadzieje, że nie powinno z jego akceptacją być większych problemów. Również urząd miasta w Krakowie - w obawie przed blokadą ze strony kuratorium - wcześniej zdecydował się na współpracę z organem nadzoru pedagogicznego. - Projekt sieci był opracowywany w ścisłej współpracy z małopolskim kuratorem oświaty, tak by właśnie uniknąć takiej sytuacji - mówi Jan Machowski, rzecznik prasowy prezydenta Krakowa.

- Trudno nam odpowiedzieć, czy kuratorium zaakceptuje naszą propozycję. Według naszej oceny zaproponowana nowa sieć szkolna, przygotowana w oparciu o głębokie analizy, jest najbardziej racjonalna i optymalna - przekonuje Agnieszka Dziki, z Urzędy Miasta w Żywcu. Podobne wątpliwości ma też Piotr Hryniuk z urzędu gminy i miasta Tuliszków. - Oczywiście jest to bardzo prawdopodobne, że kuratorium nie zaakceptuje propozycji nowej sieci szkół. Przykre jest to, że samorządy zostały obciążone dodatkowymi czynnościami, które należy wykonać w tak krótkim czasie, a nadzór kuratora oświaty nad nimi wzrasta - uważa zaś Halina Gawin-Majewska z Legnicy.

Opinia związków zawodowych

Uchwała w sprawie projektu dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego będzie kierowana także do zaopiniowania do organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego albo jednostek organizacyjnych organizacji związkowych wchodzących w skład organizacji związkowych reprezentatywnych w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, zrzeszających nauczycieli. Tak jak w przypadku kuratora oświaty, organizacje związkowe będą miały 21 dni na wyrażenie opinii, z tym że opinia ta nie będzie miała charakteru wiążącego.

Organ wykonawczy JST opracuje i poda do publicznej wiadomości informację w sprawie planu sieci szkół, jaki będzie obowiązywał od 1 września 2017 r., z uwzględnieniem zmian w sieci szkół, które nastąpią z mocy z prawa.

WAŻNE

W przypadku nieuzyskania pozytywnej opinii kuratora oświaty bądź też niepodjęcia uchwały w sprawie dostosowania sieci szkół do nowego ustroju szkolnego do 31 marca 2017 r., obowiązywać będą dotychczasowe uchwały w sprawie sieci szkół.

Nie wszyscy będą zwalniać nauczycieli. Niektórzy zatrudnią dodatkowych

Samorządy muszą poradzić sobie z kadrą pedagogiczną. Większość z nich deklaruje, że zrobi wszystko, aby skutki reformy nie odbiły się negatywnie na pedagogach

W okresie wdrażania nowej struktury szkół przepisy wprowadzają rozwiązania uelastyczniające realizację polityki kadrowej w placówkach oświatowych.

Prawo powrotu

Z art. 221 ust. 1 pkt 1 u.p.w. wynika, że art. 18 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2016 poz. 1379 ze zm., dalej KN), w którym uregulowane są kwestie przenoszenia do innej szkoły lub na inne stanowisko nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania, będzie też stosowany do pedagogów, z którymi jest zawarta umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar zatrudnienia). Jednocześnie wyłączony będzie warunek konieczności zapewnienia przeniesionemu pedagogowi mieszkania służbowego oraz miejsca pracy dla małżonka, który też wykonuje ten zawód. Przesunięcia na podstawie tego przepisu odbywają się na prośbę lub za zgodą nauczyciela.

Ponadto w okresie przejściowym - tj. od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2019 r. - zawieszone będzie stosowanie art. 19 KN. Zgodnie z tym przepisem w przypadku konieczności zapewnienia w szkole obsady na stanowisku nauczyciela z wymaganymi kwalifikacjami odpowiadającymi potrzebom programowym placówki organ ją prowadzący może przenieść nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania do tej szkoły - bez zgody nauczyciela. Przy czym po maksymalnie trzech latach ma on prawo wrócić na uprzednio zajmowane stanowisko. Zawieszenie stosowania w okresie przejściowym art. 19 KN uniemożliwi przenoszenie nauczycieli mianowanych bez ich zgody. To oni samodzielnie będą mogli podjąć taką decyzję.

WAŻNE

Nauczycielowi przenoszonemu w ramach reformy nie trzeba będzie zapewnić mieszkania służbowego oraz miejsca pracy dla małżonka, który też wykonuje ten zawód. Przesunięcia na podstawie tego przepisu odbywają się na prośbę lub za zgodą osoby zainteresowanej.

W okresie przejściowym podjęcie lub kontynuowanie dodatkowego zatrudnienia przez nauczyciela lub dyrektora szkoły zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć w innym przedszkolu (szkole lub ich zespole) będzie wymagało uzyskania pisemnej zgody dyrektora przedszkola (szkoły lub zespołu), w którym zatrudniony jest ten nauczyciel, a w przypadku dyrektora szkoły - organu prowadzącego.

W przypadku naruszenia tego warunku szef placówki (organ prowadzący szkołę), wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia, będzie mógł rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem (dyrektorem szkoły) z końcem roku szkolnego za trzymiesięcznym wypowiedzeniem. To rozwiązanie nie będzie stosowane do pedagogów prowadzących przedmioty teoretyczne w szkołach i placówkach prowadzących kształcenie zawodowe oraz nauczycieli praktycznej nauki zawodu we wszystkich typach szkół i na kwalifikacyjnych kursach zawodowych, którzy ze względu na specyfikę zajęć czasami są zatrudnieni w wielu miejscach jako jedni z niewielu specjalistów z danej dziedziny.

Nauczyciele zatrudnieni w szkołach funkcjonujących w ramach obecnego systemu oświaty z urzędu staną się pracownikami placówek utworzonych w ramach nowego systemu .

SCHEMAT 2

Zmiana pracodawcy z mocy prawa ⒸⓅ

sześcioletnich szkołach podstawowych staną się nauczycielami ośmioletnich szkół podstawowych,

zasadniczych szkołach zawodowych staną się nauczycielami branżowych szkół I stopnia,

czteroletnich technikach staną się nauczycielami pięcioletnich techników,

trzyletnich liceach ogólnokształcących staną się nauczycielami czteroletnich liceów

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.102(c).gif@RY2@

log

Zmiana pracodawcy z mocy prawa ⒸⓅ

Nauczyciele gimnazjów prowadzonych przez JST, zatrudnieni na podstawie mianowania lub umowy o pracę na czas nieokreślony (bez względu na wymiar zatrudnienia), których dalsze zatrudnienie w roku szkolnym 2017/2018 lub 2018/2019 nie będzie możliwe ze względu na zmiany organizacyjne powodujące wygaszenie kształcenia w gimnazjum, zostaną przeniesieni w stan nieczynny z początkiem kolejnego roku szkolnego. Z osobami, które nie zgodzą się na przejście w stan nieczynny, zostanie rozwiązany stosunek pracy - z końcem roku szkolnego. W razie braku możliwości zatrudnienia w pełnym wymiarze nauczyciel będzie mógł również wyrazić zgodę na ograniczenie zatrudnienia. Powyższe rozwiązania dotyczą także osób zatrudnionych w szkołach, w których prowadzone są klasy dotychczasowego gimnazjum.

W sytuacji podjęcia zatrudnienia w szkole przez nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym ustanie prawo do dalszego korzystania z tego uprawnienia.

! Pensum nauczyciela gimnazjum lub oddziału gimnazjalnego w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej pozostanie bez zmian, tj. będzie wynosiło 18 godzin tygodniowo.

Przy czym wraz z końcem roku szkolnego 2018/2019 z nauczycielami zatrudnionymi w gimnazjach, których dalsze zatrudnienie nie będzie możliwe ze względu na zmiany organizacyjne powodujące wygaszenie kształcenia w danym gimnazjum, zostanie rozwiązany stosunek pracy. Nauczyciele ci otrzymają odprawę z tego tytułu.

WAŻNE

Urlop dla poratowania zdrowia dla nauczycieli zatrudnionych w gimnazjum (w roku szkolnym 2018/2019) będzie mógł być udzielony na okres nie dłuższy niż do 31 sierpnia 2019 r. Po tym terminie nie będzie możliwe kontynuowanie go z uwagi na wygaszenie kształcenia w tej szkole.

Ostrożne samorządy

Jak widać prawo umożliwi samorządom nie tylko zatrudnianie nauczycieli w mniejszym zakresie, ale także ich zwolnienia. Jednak jak wynika z naszej sondy, tego typu decyzje będą zapadały w ostateczności. - Dołożymy wszelkich starań, aby zwolnienia ograniczyły się do dobrowolnych odejść na emeryturę. Planujemy też m.in. utworzenie miejskiej placówki doskonalenia nauczycieli - obiecuje Zbigniew Bury z Tarnowskich Gór. I zaznacza, że najprawdopodobniej nie uda się całkowicie uniknąć ograniczania zatrudnienia nauczycieli. - Będziemy podejmować działania umożliwiające uzupełnianie etatu przez te osoby w szkołach podstawowych i ponadgimnazjalnych. Oszczędniejszy w swoich deklaracjach jest urząd miasta w Lublinie. - Dopóki nie będą znane ostatecznie ramowe plany nauczania, na podstawie których dyrektorzy stworzą szkolne plany nauczania, a następnie w kwietniu przygotują projekt organizacji pracy na rok szkolny 2016/2017, trudno mówić o losie nauczycieli z gimnazjów - mówi Olga Mazurek-Podleśna z biura prasowego lubelskiego urzędu miasta. Dodaje, że dużo też będzie zależeć od rekrutacji uczniów.

Na ostateczny kształt przepisów czekają też inne gminy. - Dopiero po przyjęciu aktów wykonawczych do nowej ustawy, ustaleniu sieci szkół będzie można dokonać pierwszych, szacunkowych wyliczeń - stwierdza Elżbieta Wiewióra, dyrektor wydziału edukacji i sportu bydgoskiego ratusza. - Należy pamiętać, że dopiero całkowite wygaśnięcie klas gimnazjalnych pokaże ostateczny wymiar zwolnień w tej grupie nauczycieli - dodaje.

Z kolei Barbara Anasińska, inspektor ds. opieki nad dziećmi i oświaty z gminy Siemiatycze, przyznaje, że wskutek reformy, ale też z uwagi, że dzieci jest coraz mniej, dla nauczycieli zabraknie godzin lekcyjnych.

Nie wszyscy jednak są tacy sceptyczni. - Logicznie rzecz ujmując, liczba dzieci w systemie pozostaje taka sama, a więc liczba potrzebnych nauczycieli raczej się nie zmieni. Osoby nauczające obecnie w gimnazjach mogą przejść na zasadzie wchłonięcia do szkoły podstawowej lub na podstawie przeniesienia mogą przejść do innej szkoły, np. ponadgimnazjalnej - mówi Janina Śmiałkowska naczelnik wydziału edukacji w Urzędzie Miasta Świnoujście. Według niej plagą ostatnich lat jest nauczanie indywidualne, a szkoły macierzyste bardzo często nie mają nauczycieli do jego realizacji, tak więc godzin dla nich nie powinno brakować.

- Zwolnienia nauczycieli oraz ograniczenia etatów na terenie miasta występują już od kilku lat, jest to spowodowane niżem demograficznym. Skala tego zjawiska jest niewielka w porównaniu z innymi miastami w kraju - wylicza Halina Gawin-Majewska z Legnicy. - Zapewne nauczyciele gimnazjów po przekształceniu będą pracować w zmniejszonym wymiarze etatów, bo przecież już w nowym roku szkolnym w gimnazjach nie będą tworzone klasy I. Z koli w szkołach podstawowych i ponadgimnazjalnych nauczyciele mają już ograniczenia etatu. A to oznacza, że dyrektorzy tych placówek w pierwszej kolejności zapewnią pełne etaty właśnie swoim pracownikom - stwierdza przedstawicielka Legnicy.

W Lubinie czekają na szacunki dotyczące zwolnień od dyrektorów szkół. Już teraz magistrat przyznaje, że może się okazać, iż część kadry gimnazjum będzie pracować w mniejszym wymiarze etatu niż dotychczas. Jest to możliwe tym bardziej, że przepisy przejściowe przewidują w okresie wdrażania reformy zatrudnienie nauczycieli na mniej niż pół etatu.

Z naszych rozmów wyraźnie wynika, że łatwiej o szacunki małym gminom niż dużym aglomeracjom. Na przykład Urząd Gminy Puńsk wskutek reformy planuje zwolnić pięciu nauczycieli, a innym ograniczyć wymiar etatu. Z kolei w dużych miastach paradoksalnie reforma może skutkować zwiększeniem liczby etatów dla nauczycieli. - Z naszych wstępnych szacunków wynika, że potrzebnych będzie dodatkowo ok. 580 etatów. Uczniowie klas VI pójdą do klas VII i VIII, a klasy w szkołach podstawowych są mniej liczne niż w gimnazjach. Reorganizacja w gimnazjach, czyli brak naboru od 1 września 2017 r., spowoduje spadek etatów nauczycielskich o ok. 380. W ostatecznym rozliczeniu wychodzi na to, że na terenie Krakowa będziemy potrzebowali w przyszłym roku około 200 etatów więcej - twierdzi Jan Machowski.

Wstępne szacunki ma też Gdańsk. - W skali miasta mówimy o zagrożonych ok. 500 etatach pedagogicznych. Nie tylko nauczycieli gimnazjów, ale także podstawówek - ze względu chociażby na zmiany w programie nauczania przedmiotów przyrodniczych. Najbardziej zagrożeni są nauczyciele rozpoczynający dopiero swoją drogę zawodową, a więc mający najniższy stopień awansu zawodowego - mówi Olimpia Schneider. Jej zdaniem proces odpływu pracowników rozłożony będzie jednak na kilka lat, a jego początek zobaczymy wraz z ruchem kadrowym wiosną 2017 r.

Cześć samorządów tak jak np. Kościerzyna uważa, że najwięcej zwolnień będzie w ostatnim roku wygaszania gimnazjów, czyli w 2019 r.

Kadra kierownicza

Nowe przepisy regulują także, kto ma zarządzać placówkami oświatowymi po wdrożeniu reformy. I tak szkołami, których przekształcenia dokonają się z mocy prawa, zarządzać będą dotychczasowi dyrektorzy we współpracy z wicedyrektorami oraz nauczycielami zajmującymi inne stanowiska kierownicze w szkole do końca okresu, na jaki zostały im powierzone powyższe stanowiska.

W przypadkach szkół nowego systemu, w ramach których będą funkcjonowały do wygaśnięcia oddziały gimnazjalne, organ prowadzący będzie miał możliwość przedłużenia powierzania stanowiska dyrektorowi, któremu w trakcie przeprowadzania zmian zakończy się kadencja, nie dłużej niż do 31 sierpnia 2019 r.

Natomiast w razie wygaszanych gimnazjów (tj. takich, które nie będą przekształcały się w szkoły nowego typu lub nie będą włączane do innych szkół) dotychczasowi ich dyrektorzy będą zajmowali stanowisko do końca okresu, na jaki go powierzono - nie dłużej jednak niż do 31 sierpnia 2019 r. W sytuacji gdy ich kadencja zakończy się przed wygaszeniem kształcenia w gimnazjum, przepisy przewidują możliwość przedłużenia powierzenia im tej funkcji, nie dłużej jednak niż do 31 sierpnia 2019 r. Dopuszczalne będzie także powierzenie wicedyrektorowi pełnienia obowiązków dyrektora gimnazjum, a w gimnazjach, w których nie ma wicedyrektora, nauczycielowi tej placówki, nie dłużej niż do 31 sierpnia 2019 r.

! Pracownicy wygaszanych gimnazjów zatrudnieni na stanowiskach administracyjnych i obsługi będą mieli możliwość przeniesienia do pracy do innej jednostki. Podstawą takiego działania będzie ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 902 ze zm.)

Z kolei pracownicy wygaszanych gimnazjów zatrudnieni na stanowiskach administracyjnych i obsługi będą mieli możliwość przeniesienia do pracy do innej jednostki. Podstawą takiego działania będą art. 22 i 23 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 902).

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.803.jpg@RY2@

Tadeusz Kołacz zastępca burmistrza Chrzanowa, wieloletni naczelnik wydziału oświaty

Będą samorządy, które skorzystają z okazji i skasują gimnazja. Ma to pewien równie logiczny, co cyniczny wymiar. Na przykład likwidujemy dwa oddzielnie działające gimnazja, mamy przeciw sobie nauczycieli tylko dwóch szkół, a pozostali oddychają z  ulgą, dzielą się mieniem, a nierzadko i obiektem. Organ dość łatwo przechodzi nad tym do porządku, zrzucając odpowiedzialność na rząd i parlament. Nie sposób nie zauważyć, że rozbudowane zapisy zawarte w przepisach przejściowych zakładają ograniczenia zatrudnienia i przejście w stan nieczynny właśnie nauczycieli gimnazjów. To jakby drogowskaz dla organów prowadzących. A stan nieczynny nie jest niczym innym, jak zwolnieniem z pracy; rozłożeniem na miesięczne raty sześciomiesięcznej odprawy i trwaniem odprawianego w  nadziei, że ktoś z grona się rozchoruje i ta sytuacja pozwoli na jakiś czas powrócić do pracy. Stan nieczynny nie jest alternatywą dla zwalnianych, nie daje bowiem żadnej gwarancji powrotu do pracy. I jako uprawnienie zwalnianego funkcjonuje w Karcie nauczyciela od dawna.

Można też wyjść z innego założenia. Otóż w reformie nie chodzi o prostą likwidację gimnazjów, ale o przekształcenia, które stanowić będą trzon nowej sieci szkolnej. Wówczas trzeba się pochylić nad rzeczywistymi zapisami p rawa oświatowego. I tak art. 129 tego aktu stwierdza, że dotychczasowe gimnazjum można: przekształcić w  szkołę podstawową ośmioletnią, a rozpoczęcie działalności przez tak utworzoną szkołę może nastąpić 1 września 2017 r., 1 września 2018 r. albo 1 września 2019 r. Zgodnie z tym przepisem gimnazja można też np. włączyć do ośmioletniej szkoły podstawowej albo przekształcić w liceum ogólnokształcące lub włączyć do niego.

Organ prowadzący ma podjąć uchwałę o nowej sieci szkolnej, nie ma więc także automatycznego przekształcania sześcioletniej podstawówki w ośmioletnią. Otóż podstawówka może się stać np. filią innej szkoły podstawowej i prowadzić naukę w kl. I - III albo może być włączona do szkoły podstawowej utworzonej na bazie dotychczasowego gimnazjum lub liceum lub w ogóle zostać zlikwidowana. Już pojawiają się w doniesieniach prasowych informacje, że niektóre czekające spokojnie na czwarty rocznik uczniów licea ogólnokształcące zostaną włączone do przekształcanych gimnazjów, a  wielka szkoła podstawowa może zostać włączona do zespołu szkolno-licealnego i utracić samodzielność. Do gimnazjów przekształconych w ośmioletnią podstawówkę można przerzucić oddziały IV - VIII z innych placówek, albo chociaż VII - VIII , tak z woli rodziców jak też z woli organu prowadzącego. Zatem scenariuszy jest wiele, zdeterminowany organ prowadzący może dokonać naprawdę wielkich zmian w swej sieci szkół. Wystarczy, że ma po swojej stronie radnych.

Problemy mogą być z budynkami. Można by je było przeznaczyć na domy kultury czy biblioteki, ale gminy takie obiekty już mają. Budynek będzie więc czekał, zegar tykał, aż z braku innej możliwości pojawi się inny podmiot oświatowy, a gmina, by nie ponosić dalszych kosztów utrzymywania nieużywanego obiektu, sprzeda go albo wynajmie. I  wróci do ponoszenia kosztów edukacyjnych już nie własnej placówki, lecz dotowania edukacji dzieci i młodzieży w placówce prowadzonej przez np. stowarzyszenie. ⒸⓅ

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.804.jpg@RY2@

Halina Gawin-Majewska dyrektor wydziału oświaty, kultury i sportu w Legnicy

W dobie niżu demograficznego baza szkół ponadgimnazjalnych nie jest w pełni wykorzystywana. A obecne szkoły zawodowe są zmodernizowane i bardzo dobrze wyposażone. Założeniem miasta jest zwiększenie liczby uczniów kontynuujących naukę w szkołach zawodowych, co jest zgodnie z polityką oświatową kraju. W Legnicy wstępnie planuje się ograniczyć nabór do liceów ogólnokształcących. Zatem niezasadne byłoby utworzenie kolejnego liceum w miejsce likwidowanych gimnazjów.

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.801.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

@RY1@i02/2017/014/i02.2017.014.18300210b.802.jpg@RY2@

Artur Radwan

artur.rawdan@infor.pl